Кіріспе

Британдық жүзуші Адриан Дэвид Мурхаус MBE (24 мамыр 1964 жылы туған) – 1980-жылдардың соңында британдық жүзу спортында үстемдік құрған ағылшын бұрынғы кәсіби жүзуші. Ол 1988 жылғы Сеулде өткен жазғы Олимпиада ойындарында 100 метрге кеудемен жүзуде алтын медаль жеңіп алды. Содан бері Брэдфорд грамматикалық мектебінің бұрынғы оқушысы Мурхаус спорттағы жетістіктерін бизнес әлемінде сәтті мансапқа айналдырды, қазірде Lane4 компаниясының басқарушы директоры болып жұмыс істейді. Бұл компания әлемнің түкпір-түкпіріндегі жеке тұлғалар мен командаларға өздерінің толық потенциалын іске асыруға көмектесетін консалтингтік фирма. Ол 2009 және 2007 жылдары Sunday Times журналының "Жұмыс істеуге ең жақсы шағын компаниялар" тізімінде "Ең үздік лидер" деп танылды және 2010 жылдан бері HR Magazine журналының "Ұлыбританияның ең ықпалды ойшылдары" тізіміне енді. Сонымен қатар, ол BBC телеарнасы үшін жүзу спортын түсіндіретін комментатор болып жұмыс істейді.

Жүзуші мансабы

Мурхаус Йоркширдегі Брэдфорд қаласында дүниеге келді, Брэдфорд грамматикалық мектебінде оқыды және 4-ші Шипли скауттарына қатысты. Ұлттық және халықаралық жарыстарға белсенді түрде қатысуға оның ықпалы 12 жасында Монреаль Олимпиадасында Дэвид Уилкиенің алтын медаль жеңгенін көрген кезде туды. 1980 жылы Англия жастар құрамасына іріктелді және 100 м және 200 м қашықтықтарындағы ұлттық жастар рекордтарын жаңартты. 15 жасында ұлттық құрамаға шақырылып, Мәскеу Олимпиадасының алтын жүлдегері Дункан Гудхьюден кейін екінші орын алды. 1981 жылы Югославияда өткен Еуропа чемпионатында 200 метрге жүзуде қола медаль жеңіп, Ұлыбританияның ең үздік жүзушісі атанды. Келесі жылы Австралиядағы Достастық ойындарында 100 метрге жүзуде 1:02.93 уақытпен жаңа британдық рекорд орнатып, алтын медаль алды, сондай-ақ 200 метрге жүзуде қола медаль жеңіп алды. Гуаякилде өткен әлем чемпионатында 100 метрге көкбауырмен жүзуде 2/100 секундқа жетпей, қола медальдан қалысты. Келесі жылы Римде өткен 1983 жылғы Еуропа чемпионатында 200 метрге жүзуде алтын, 100 метрге күміс медаль жеңіп алды. 1984 жылы Лос-Анджелес Олимпиадасында Мурхаус 100 метрге жүзуде алтын медальді жеңіп алады деп күтілгенімен, төртінші орынға жүйтіп, мүлдем медальсыз қалды. "Мен қатты күйзелдім", - дейді ол. "Ойындардан кейін менде дарыным жоқ екеніне және ешқашан жеңіске жете алмайтыныма көз жеткіздім. Мен жүзумен айналысқым келмеді." 1984 жылғы Жаңа жыл қарсаңында Мурхаус үйде жалғыз отырып, ойланып, сәуір айында өтетін жарысқа қатысу үшін соңғы мүмкіндігін сынап көруге бел буды. Оның шешімі расталды, ол 1:00.58 уақытпен 100 метрге қысқа су жолы (25 м бассейн) бойынша әлемдік рекордты жаңартты, содан кейін Болгарияда өткен Еуропа чемпионатында 1:02.99 уақытпен алтын медаль жеңіп алды. 1986 жыл Мурхаус үшін екі жақты болды. Эдинбургтегі Достастық ойындарында 100 метрге жүзуде ұзақ жылдар бойы қарсыласы болған канадалық Виктор Дэвистен кейін күміс медаль жеңіп алды. Бірақ ол көңілінің қалғандығына қарамастан, бірнеше күннен кейін 200 метрге жүзуде Дэвиске қарсы ойынды өзгертті, бұл жарыста канадалық Олимпиада чемпионы және әлем рекордшысы ретінде үлкен үміткер болды. Жарыстың екінші жартысында Дэвисті басып өтіп, Мурхаус 2:16.35 уақытпен жеке және жаңа Англия рекордымен алтын медаль жеңіп алды. Бір айдан кейін Мадридте Мурхаус 1:02.28 уақытпен әлем чемпионатының 100 метрлік финалына ең жылдам іліккендердің қатарында болды. Финалда ол екінші 50 метрде Виктор Дэвисті сенімді түрде жеңіп, 1:02.01 уақытпен жарысты жеңіп алды. Алайда, ол бұрылыс кезінде дельфин соққысы жасады деген күдікпен даулы түрде жарамсыз деп танылды, нәтижесінде Дэвис алтын медальді жеңіп алды. (Жүзудің әлемдік басқарушы органы FINA 2005 жылы су астынан суға түсуге байланысты бұл жиі қаламаушылық және еріксіз реакция екенін мойындау үшін су астынан бір рет тепкілеуге және айналуға рұқсат ету үшін көк сүйекті соғу ережелерін өзгертті.) Табиғи көңіл күйзелісіне қарамастан, Мурхаус 100 метрге жүзуде әлемде бірінші орын алды және келесі төрт жыл бойы осы орында қалды. 1987 жылы Мадридтегі оқиғаны есіне алмай, Мурхаус Бонндағы жарыста 100 метрге жүзуде бір минуттан аз уақытты көрсетіп, бұрынғы әлем рекордшысы Рольф Бибті 59.75 секундта жеңіп, қысқа су жолы бойынша жаңа әлемдік рекорд орнатты. Кейін сол жылы Страсбургте өткен Еуропа чемпионатында Мурхаус 1:02.13 уақытпен 100 метрдегі титулын сақтап қалды, содан кейін 200 метрге жүзуде 2:15.78 жеке рекордымен қола медаль жеңіп алды. Мурхаус 1988 жылғы Олимпиадалық жылды АҚШ-тың жабық чемпионатында 100 метрге жүзуде жеңіске жетіп, әлемдегі бірінші орынды растаумен сәтті бастады. Қыркүйек айында Сеулде Дэвид Уилки мен Дункан Гудхьюдың ізімен 1:02.04 уақытпен 100 метрге жүзуде Олимпиада алтын медалін жеңіп алды, Дмитрий Волков (КСРО) және Кароли Гюттлер (Венгрия) қабырғаға тигенде оларды басып өтті, бұл Олимпиаданың ең тартысты жарысы болды. Олимпиада арманына қол жеткізген Мурхаус 1989 жылды жеңілмейтін аурамен қарсы алды. 100 метрге көкбауырмен жүзудің іріктеу кезеңінде ол 1:01.49 уақытпен жаңа әлемдік рекорд орнатты. Айта кетерлігі, ол 1984 жылғы Олимпиадада Стив Лундквист орнатқан рекордты Мурхаусқа жақын жолақта бұзып, оның жетістігіне қосымша мән берді. Финалда ол 1:01.71 уақытпен жеңіске жетіп, осы жарыстағы еуропалық алтын медальдардың хет-тригін жасады. 1990 жылы ол 100 метрге көкбауырмен жүзудегі 1:01.49 әлемдік рекордын екі рет теңестірді: біріншісі, Оклендтегі Достастық ойындарында алтын медаль жеңіп алды; екіншісі, жазғы Британ чемпионатында, бастапқыда Әлем чемпионаты жоспарланған кезде. Алайда, Әлем чемпионаты Оңтүстік жарты шарда орналасқан Перт (Австралия) қаласында өткендіктен, 1991 жылдың қаңтарына дейін кейінге шегерілді. Мұнда Мурхаус тағы да 1:01.58 уақытпен керемет көрсеткіш көрсетті, бірақ Венгрияның Норберт Розасы жаңа әлемдік рекорд пен өте табысты өнер көрсетуімен күміс медальға қанағат тұтты. (Жүзудің әлемдік басқарушы органы FINA он жылдан кейін Әлем чемпионаттарының айналымын төрт жылдықтан екі жылдыққа өзгерткенін атап өту керек. Егер 1980-жылдардың соңында осылай болғанда, Мурхаус бес жыл бойы әлемде бірінші орында болғандықтан, екі әлемдік титул жеңіп алар еді.) Кейін 1991 жылы ол Афинадағы Еуропа чемпионатында Норберт Розадан күміс медаль жеңіп алды, бұл оның соңғы маңызды медалі және осы жарыстағы бес қатарынан тұрған тұғырға көтерілуі болды. Келесі жылы ол Барселонадағы 1992 жылғы жазғы Олимпиаданың 100 метрге жүзу финалына іліккенімен, финалда сүрініп, 8-орынға түсіп, сәнді карьерасына нүкте қойды. 1980-жылдардың соңында Адриан Мурхаус Ұлыбританияның ең табысты спортшыларының бірі болды, 1988 жылы Олимпиада жеңісінен кейін BBC-нің "Жыл спортшысы" сайысында екінші орын алды. Оның жетістіктері Дэвид Уилки 1976 жылы және Дункан Гудхью 1980 жылы Олимпиада алтын медальдарын жеңіп алғаннан кейін Ұлыбританияның ерлер жүзуінің сәтті дәстүрін жалғастырды. Мурхаус өзі де 2003 жылғы әлем чемпионы Джеймс Гибсоннан бастап, 2012 жылғы Олимпиаданың күміс жүлдегері Майкл Джеймисонға және ең бастысы, қазіргі Олимпиада, Әлем, Еуропа және Достастық ойындарының чемпионы және 50 м және 100 м қашықтықтарындағы әлемдік рекордшысы Адам Питиге дейін Ұлыбританияның жас ерлер жүзушілерінің жаңа буынына шабыт берді, ол 2016 жылғы Олимпиада жеңісі туралы BBC телеарнасы үшін бұрынғы Олимпиадалық командаласы және баттерфляй жүзушісі Энди Джеймсонмен бірге түсірді. Ол мансабы бойында Ұлттық ASA чемпионаттарына қатысып, 16 титул жеңіп алды. 1991 және 1992 жылдары 50 метрге көкбауырмен жүзуде, 1981, 1982, 1983, 1985, 1986, 1987, 1989, 1990 және 1991 жылдары 100 метрге жүзуде және 1981, 1982, 1983, 1985 және 1986 жылдары 200 метрге жүзуде.

Виктор Дэвиспен бәсекелестік

Канадалық Виктор Дэвис Мурхауспен алғаш рет 1982 жылы Брисбендегі Достастық ойындарында кездесті, онда Дэвис 200 метрлік кеуде сүзгісінде алтын медальді, ал Мурхаус 100 метрлік кеуде сүзгісінде алтын медальді жеңіп алды. Олар 1982 жылы Гуаякильде (Эквадор) өткен әлем чемпионатында тағы да кездесті, бірақ бұл жолы Дэвис екі жарыста да басымдыққа ие болды, 200 метрде алтын, 100 метрде күміс медаль алды. Мурхаус өзінің алғашқы әлем чемпионатында 100 метрде 5-ші, 200 метрде 7-ші орын алды. 1984 жылғы Ойындар Виктор Дэвистің ең үздік жарысы болды, өйткені ол 200 метрде алтын, 100 метрде күміс медаль алды. Ойындар басталар алдында қатты тонзиллитпен ауырып, 100 метрде 4-ші, 200 метрде 6-шы орынға ие болды. 1986 жылы Эдинбургте өткен Достастық ойындарында Виктор Дэвис 100 метр қашықтықта алтын медальді жеңіп алды. Еуропа чемпионы Мурхаус 200 метр қашықтықтағы жарыста Дэвиске алтын медальді ұрлап алды. 1986 жылы Мадридте өткен әлем чемпионаты кезінде әлемдегі жүзу бұқаралық ақпарат құралдары 100 метрлік кеуде сүзгісін «чемпионаттың басты оқиғасы» деп жариялады, өйткені бұл Дэвис пен Мурхауз арасындағы тағы бір үлкен шайқас болатынын білген. Дэвис соңғы 25 метрде Мурхаусты ұстай алмады, ал Мурхаус 100 метрге алтын медальді 1.02.01 секундта жаңа Еуропалық рекордпен жеңіп алды. Дэвис 1:02.71 есебімен күміс медальді жеңіп алды. Төрешілер Мурхаусты «заңсыз бұрылыс» үшін дисквалификациялады, ол 50 метрлік бұрылыстың су асты кезеңінде көбелектей соққы бергенін мәлімдеді. Әлемнің түкпір-түкпірінен келген тележурналистер «заңсыз бұрылыстың» бейнелерін барлық жағынан талдап көруге кірісті, бірақ әр жолы ол мүлдем дұрыс көрінді. «Бұрылыс төрешісінің» шешімі апелляциялық шағымда бекітіліп, Дэвис алтын медальмен марапатталды. Дэвис 200 метрде күміс медальді жеңіп алды – венгр Йожеф Сабодан жеңіліп қалды. Мурхаус жамбас бұлшығына соққы тиюіне байланысты 200 метрлік жарыстан бас тартты. 1988 жылы Сеулде өткен Олимпиада ойындарында Дэвис пен Мурхаус арасындағы соңғы кездесу Дэвистің соңғы халықаралық жарысы болды. Екеуі де Олимпиада алдында 100 метрлік жарысты басты басымдыққа қоятынын мәлімдеген болатын. Дэвис Канаданың Олимпиадалық іріктеу кезеңдерінде нашар өнер көрсетті және 200 метрлік кеуде сүзгісіне іріктелмеді, ал Мурхаус әлемде бірінші орында тұрды, ал оның өмірлік рекорды 1:01.78 әлемдік рекорд 1:01.65-ке жақын болды. Дэвис әлі де 1:01.99-да Канада рекордын сақтап тұрды, 1988 жылғы Олимпиадаға бара жатып әлемде 6-шы орында тұрды және оның қандай күйде болатынын ешкім білген жоқ. Таңертеңгі жарыста Дэвис өте әсерлі көрінді. Ол бастан бастап көшбасшылыққа шықты және 1:02.48 уақытында оңай жеңіске жетті. Мурхаус 1:02.19 уақытында жеңіске жетіп, жылдам уақытпен іріктеуге ие болды. Бір рет қате старт бергеннен кейін Мурхаус екеуінің ішінде көбірек шаршаған көрінді. Ал Дэвис тыныш көрінді. Екінші стартта Дэвис пен КСРО-дан Дмитрий Волков мықты старт алып, Мурхаусты сәл артта қалдырды. Волков алғашқы 50 метрде 2 метрге артықшылық алды, ал Дэвис Мурхауспен соққыға соққымен теңестірілді. Волков 50 метрлік кеуде сүзгісінде 28.12 секундта бірінші болып шықты, бұл 50 метрлік кеуде сүзгісінде жаңа әлемдік рекордты орнатты. Мурхаус 29.42 секундта 6-шы орынды, ал Дэвис 29.46 секундта 7-ші орынды иеленді. Волков көшбасшылығын арттырды және 75 метрлік белгіге жеткенде ол алтын медальға сенімді болды. Ол Мурхаус, Дэвис және мажар Кароли Гюттлерден 3-4 метрге алда болды. Осы сәтте Дэвис пен Мурхаус Волковты қуып жетеді. Мурхаус 1:02.04 уақытында алтын медальді жеңіп алды, бұл Гюттлердің 1:02.05 уақытынан сәл жоғары болды. «Қола» медальді Волков 1:02.20 уақытында жеңіп алды, ал Дэвис 1:02.38 уақытында 4-ші орынға шықты.

Кейінгі мансабы мен зейнеткерлік демалысы

1989 жылы Мурхаус МБЭ орденімен марапатталды. Ол 1991 жылға дейін әлемнің бірінші нөмірі болып сақталды, бірақ Барселона Олимпиадасында финалда сегізінші орынды алып, жақын арада жүзу спортын қырауға түсті. Кейін ол басқару кеңесшісі болып жұмыс істеді. Мурхаус 2012 жылғы Лондон Олимпиадасының Ұлыбритания командасының ресми елшісі болып тағайындалды және сонымен қатар Олимпиадалық отты алып жүрді. 2013 жылы ол Лофбороу университетінен құрметті доктор ғылымы дәрежесін алды. 2021 жылдың шілдесінде, бұрынғы жылдардағыдай, Мурхаус BBC Television Sport телеарнасының жазғы Олимпиада ойындарының жүзу жарысын тікелей эфирде баяндады, трансляция Сальфордтағы (Үлкен Манчестер) MediaCityUK-тен жүзеге асырылды.