Кіріспе
Кипунжи (Rungwecebus kipunji), сондай-ақ таулы мангабей деп аталады, – Танзанияның таулы ормандарында мекендейтін Ежелгі әлем маймылының бір түрі. Кипунджидің ерекше дауысы бар, ол «құлықтай үрлеу» деп сипатталады, бұл дауыс оны туыстас сұр жақ мангабейінен және «уоп гобблз» деп сипатталатын қара шошақты мангабейден ерекшелейді. Кипунджиді 2003 жылдың желтоқсаны мен 2004 жылдың шілдесінде Жабайы табиғатты қорғау қоғамы, Джорджия университеті және Conservation International ұйымының зерттеушілері тәуелсіз түрде ашты, осылайша ол 1984 жылдан бері ашылған алғашқы жаңа африкалық маймыл түрі болды. Алғашқыда Lophocebus туысына жатқызылған, бірақ генетикалық және морфологиялық мәліметтер оның Lophocebus туысындағы басқа мангабұйларға қарағанда бабуинге (Papio туысы) жақын екенін көрсетті. Содан кейін ғалымдар оны Рунге тауының атымен аталатын Rungwecebus деген жаңа туысқа жатқызды. Кипунджи – 1923 жылы Аленнің батпақты маймылынан кейін ашылған алғашқы жаңа маймыл туысы. Зоологтар кипунджидің бар екендігіне бастапқыда күмәнмен қарады, себебі Ньякуса халқының дәстүрлі әңгімелерінде бұл маймыл шындық және миф ретінде сипатталған.
The kipunji (Rungwecebus kipunji), also known as the highland mangabey, is a species of Old World monkey that lives in the highland forests of Tanzania. The kipunji has a unique call, described as a 'honk bark', which distinguishes it from its relatives, the grey cheeked mangabey and the black crested mangabey, whose calls are described as 'whoop gobbles'. The kipunji was independently discovered by researchers from the Wildlife Conservation Society, the University of Georgia, and Conservation International, in December 2003 and July 2004, making it the first new African monkey species discovered since 1984. Originally assigned to the genus Lophocebus, genetic and morphological data showed that it is more closely related to the baboons (genus Papio) than to the other mangabeys in the genus Lophocebus. Scientists subsequently assigned it to a new genus, Rungwecebus, named after Mount Rungwe. The kipunji is the first new monkey genus to be discovered since Allen's swamp monkey in 1923. Zoologists were initially skeptical of the existence of the kipunji until its discovery, as traditional tales of the Nyakyusa people described the monkey as both real and mythical.
Сипаттама
Кипунджидің салыстырмалы түрде ұзын жүні ашық немесе орташа қоңыр түсті, құйрығының ұшы мен ішкі жағы ақ. Қол-аяқтарына жақын жүні орташа қоңырдан қара қоңырға дейін болады. Оның қолдары, аяқтары және беті қара түсті. Бұл приматтар жүнінің түсіне қатысты жыныстық ерекшеліктерді көрсетпейді. Ересек еркек кипунджилердің ұзындығы шамамен және салмағы аралығында болады. Оның таралған аймағы Ndundulu орман және Rungwe Livingstone орман сияқты екі оқшауланған аймақтағы орманның шамамен құрайды.
Its range is restricted to of forest in the two isolated regions, the Ndundulu forest and the Rungwe Livingstone forest.
Қауіптер
Кипунжиге көптеген қауіптер төндіреді, олардың басты себебі – адамның қызметі. Ағаш кесу, көмір өндіру, заңсыз аң аулау және ресурстарды тиімсіз пайдалану Рунге-Китуло ормандарында кең таралған, нәтижесінде орта тұру ортасы фрагментацияланып, құлдырауда. Орманның әртүрлі бөліктерін байланыстыратын тар жолдар фермерлер тарапынан иеленіліп, популяциялық топтардың бөлшектенуін күшейтеді. Кипунжилер көбінесе қаңтардан сәуірге дейін егінге зиян келтіргені үшін жаза ретінде ағаш тұзақтары мен иттердің көмегімен ауланады. Киломберо табиғи орман қорығы мен Маунт Рунге табиғи қорығында осы қауіптерге тойтарыс беруге жеткілікті басқару ресурстары жетіспейді.