Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Примат түрлері
Species of primate
Қызыл жұқа лорис (Loris tardigradus) – Шри-Ланканың жаңбырлы ормандарында өсетін, түнгі уақытта белсенді болатын, стрепсирринды ұсақ примат. Бұл 10 фокустық түрдің 6-сы және әлемдегі эволюциялық жағынан ерекшеленіп, жаһандық түрде жойылу қаупі төніп тұрған 100 EDGE сүтқоректі түрінің 22-сі болып саналады. Екі түршесі анықталған: L. t. tardigradus және L. t. nycticeboides. 1960 жылдардағы мәліметтерге сәйкес, ол бұрын жағалау аймағында да кездескен, бірақ қазір онда жойылған деп есептеледі. Қызыл жұқа лорис жақын туысы – сұр жұқа лористен жиі және жылдам ағашқа өту қабілетімен ерекшеленеді. Олар кішкентай әлеуметтік топтарды құрайды, онда ересек ата және аналары, сондай-ақ жас жануарлар болады. Бұл түр түнгі приматтардың ең әлеуметтік түрлерінің біріне жатады. Күндіз жануарлар бұтақтар арасында топтасып ұйықтайды немесе басын аяқтары арасына тығып, бір бұтаққа жабысады. Топтар бір-бірін күтіммен тазалап, күресу сияқты ойындар ойнайды. Ересектер түні бойы жеке-жеке аң аулайды. Олар негізінен жәндіктермен қоректенеді, сонымен қатар құс жұмыртқаларын, жидектерді, жапырақтарды, бүршіктерді және кейде жәндіктерден басқа гекон мен кесірткелерді де жейді. Олар азық іздеу кезінде, құмырсқалар қолына жабысып қалуы мүмкін. Осы кезде қызыл жұқа лорис осы құмырсқаларды жей алады. Ақуыз бен қоректік заттарды барынша көп сіңіру үшін, олжасының барлық бөліктерін, қабыршақтары мен сүйектерін де жейді. Олар жапырақтардан ұя салады немесе ағаштардың қуыстарында немесе басқа да қауіпсіз жерлерде тұрады.
The red slender loris (Loris tardigradus) is a small, nocturnal strepsirrhine primate native to the rainforests of Sri Lanka. This is No. (number) 6 of the 10 focal species and No. 22 of the 100 EDGE mammal species worldwide considered the most evolutionarily distinct and globally endangered. Two subspecies have been identified, L. t. tardigradus and L. t. nycticeboides. Reports from the 1960s suggest that it once also occurred in the coastal zone, however it is now thought to be extinct there. The red slender loris differs from its close relative the gray slender loris in its frequent use of rapid arboreal locomotion. It forms small social groups, containing adults of both sexes as well as young animals. This species is among the most social of the nocturnal primates. During daylight hours the animals sleep in groups in branch tangles, or curled up on a branch with their heads between their legs. The groups also undertake mutual grooming and play at wrestling. The adults typically hunt separately during the night. They are primarily insectivorous but also eat bird eggs, berries, leaves, buds and occasionally invertebrates as well as geckos and lizards. They forage, and while doing so, ants may stick to the back of their hands. As this occurs, the red slender loris is able to consume these ants. To maximize protein and nutrient uptake they consume every part of their prey, including the scales and bones. They make nests out of leaves or find hollows of trees or a similar secure place to live in.
Көбею
Әйелдер басым. Аналық 10 айда жыныстық пісіп жетеді және жылына екі рет аталыққа дайын тұрады. Бұл түрдің өкілдері бұтақтардан төңкеріліп ілініп жұптасады; тұтқындықтағы жануарлар лайықты бұтақ болмаса көбеймейді. Жүктілік мерзімі 166–169 күн, одан кейін аналық 1–2 бала туады, олар 6–7 ай бойы анасынан қоректенеді. Осы түрдің табиғаттағы өмір сүру ұзақтығы шамамен 15–18 жыл деп есептеледі.
Females are dominant. The female reaches her sexual maturity at 10 months and is receptive to the male twice a year. This species mates while hanging upside down from branches; individuals in captivity will not breed if no suitable branch is available. The gestation period is 166–169 days after which the female will bear 1–2 young which feed from her for 6–7 months. The lifespan of this species is believed to be around 15–18 years in the wild.
Қауіптер
Бұл нәзік лори – жоғалу қаупі төніп тұрған түр. Ортаның жойылғандығы – басты қауіп. Оны көз ауруларын емдеу үшін қолдану мақсатымен кеңінен аулап өлтіреді, сонымен қатар жыландар, иттілер және кейбір балықтар оны жемдейді. Басқа қауіптердің ішінде тікелей тоқ соғу, жол-көлік оқиғалары және үй жануарлары саудасы үшін ұстап алу бар.
This slender loris is an endangered species. Habitat destruction is a major threat. It is widely trapped and killed for use in supposed remedies for eye diseases and is preyed upon by snakes, dogs, and some fish. Other threats include electrocution on live wires, road accidents and capture for the pet trade.
Қорғау
Қызыл жіңішке лори 2007 жылы Эволюциялық жағынан ерекшеленетін және бүкіләлемдік деңгейде жойылу қаупі төніп тұрған (EDGE) жобасының ең маңызды 10 "фокалды түрінің" бірі деп белгіленді. Алғашқы жетістіктердің бірі – Хортон жазығының жіңішке лорисінің (Loris tardigradus nycticeboides) қайта табылуы болды, бұл түр бұрын көбінесе белгісіз еді. 1937 жылы алғаш рет сипатталғаннан кейін, соңғы 72 жылда одан тек төрт рет кездескен, ал 2002 жылға дейін 60 жылдан астам уақыт бойы бұл түрдің жойылғанына сенген. 2002 жылы Анна Некарис басқаратын экспедиция Хортон-Плейнс ұлттық паркінде осы түрді қайта ашты. 2009 жылдың соңында Лондон зоологиялық қоғамының EDGE бағдарламасы аясында жұмыс істейтін команда ұстаған дарабас Хортон жазығының түрлерінің алғашқы толыққанды физикалық зерттеулерін және оның алғашқы фотосуреттерін жасауға мүмкіндік берді. Қолда бар шектеулі мәліметтер осы түрдің әлі де шамамен 100 дарабасын қамтитынын көрсетеді, бұл оны әлемдегі ең көп қауіп төндірілген бес приматтың қатарына қосады.
The red slender loris was identified as one of the top 10 "focal species" in 2007 by the Evolutionarily Distinct and Globally Endangered (EDGE) project. One early success has been the rediscovery of the virtually unknown Horton Plains slender loris (Loris tardigradus nycticeboides). Originally documented in 1937, there have been only four known encounters in the past 72 years, and for more than 60 years until 2002 the sub species had been believed to be extinct. The sub species was rediscovered in 2002 by a team led by Anna Nekaris in Horton Plains National Park. The late 2009 capture by a team working under the Zoological Society of London's EDGE programme has resulted in the first detailed physical examination of the Horton Plains sub species and the first ever photographs of it. The limited available evidence suggests there may be only about 100 animals still existing, which would make it among the top five most threatened primates worldwide.