Кіріспе

Үндістан мен Шри-Ланка арасындағы канал

Сетусамудрам кеме қатынасы каналы жобасы – Үндістан мен Шри-Ланка арасындағы шалқая судың арасында кеме қатынасы үшін жол құруды көздеген ұсыныс. Бұл Индия түбегінің айналасында үздіріліссіз кеме қатынасы бар теңіз жолын қамтамасыз етеді. Канал Тамил Наду мен Шри-Ланка арасындағы Сетусамудрам теңізінде, Рама Сетудің әктас астындағы сайлаулары арқылы қазылады. Жобаға сәйкес, шалқая Палк бұғазын Маннар шығанағымен байланыстыратын ұзын, терең сулы канал қазылады. Алфред Дундас Тейлор 1860 жылы ұсынған бұл жоба 2005 жылы Үндістан үкіметінің мақұлдауын алды. Рам Сетудің сайлаулары арқылы жүргізілетін жолға діни, экологиялық және экономикалық себептермен кейбір топтар қарсылық білдіруде. Сайдалауларға зиян келтірмейтін бес балама маршрут қарастырылды. Соңғы жоспар – каналды проливтің ортасында қазу, осылайша ең қысқа маршрутты және ең аз күтімді қажет ететін бағытты қамтамасыз ету. Бұл жоспар Рам Сетуді бұзуды болдырмайды.

Тарих

Сетусамудрамның суының тереңдігі аз болғандықтан, Шри-Ланканы Үндістаннан бөліп тұрған теңіз Палк бұғазы арқылы кеме жүруге кедергі келтіреді. Үндістан мен Шри-Ланка арасындағы сауда б.з.д. бірінші мыңжылдықтан бері белсенді болып келгенімен, ол кішкентай қайықтар мен саламен шектелген. Батыстан келетін үлкен теңіз кемелері Үндістанның шығыс жағалауына жету үшін Шри-Ланканың айналысынан өтуге мәжбүр болған. Ұлыбританияның көрнекті географы, майор Джеймс Реннелл 18-шы ғасырдың соңында аймақты зерттеп, «Рамиссерамды [sic] қазу арқылы кеме жүзуге болатын жолды сақтауға болады» деген ұсыныс жасады. Оның ұсынысына көп мән берілмеді, мүмкін ол «жас және беймәлім офицерден» келгендіктен, бұл идея тек 60 жылдан кейін қайта жаңғырылды. 1838 жылы каналды қазуға әрекеттер жасалды, бірақ бұл жол тек аз су айдынында жүзетін кемелерге ғана қолайлы болды. Жоба 1860 жылы Үнді теңіз әскерінің командирі А.Д. Тейлор ұсынды және көп рет қарастырылды, бірақ шешім қабылданбады. 2005 жылдың 2 шілдесінде премьер-министр Манмохан Сингх басқаратын Үндістанның Біріккен Прогрессивті Альянсы үкіметі жобаның басталуын жариялағанға дейін бірнеше ұсыныс талқыланды. 2008 жылы премьер-министр Манмохан Сингх сезімтал Рамар Сету аймағын орап өтуге баламалы бағытты қарастыру үшін алты мүшелі комиссия төрағасы етіп Раджендра К. Пачауриді тағайындады. 2013 жылы комиссия өз есебінде жобаны «экономикалық және экологиялық тұрғыдан тиімсіз» деп бағалады. Үндістан үкіметі комиссияның есебін қабылдамады және жобаны қазіргі күйінде жалғастыруға шешім қабылдады. 2014 жылы Моди үкіметі Рама Сетуды бұзудан сақтау үшін Памбан өткелін тереңдету арқылы жобаны іске асыруға бейімделді. 2020 жылға қарай жоба аяқталмай қалды. 2020 жылдың шілдесінде парламенттік көшбасшы Т.Р. Балу премьер-министр Модиге хат жолдап, одан 2024 жылға дейін жобаны аяқтауды сұрады. Хатта Балу Үндістан мен Қытай арасындағы Шри-Ланкадағы ықпал үшін күресті атап өтіп, егер Үндістан үкіметі аймақтағы дамуды жалғастырмаса, Қытай Шри-Ланкада тым күшті дипломатиялық және экономикалық бекініс алады деп мәлімдеді. 2021 жылдың наурыз айында жобаның тоқтатылуы жарияланды. 2023 жылдың 12 қаңтарында Тамилнаду үкіметі жобаны қайта жаңғыртуды талап ететін бір ауыздан қабылданған резолюция қабылдады.

Бұрынғы комитеттер ұсынған сәйкестендірулер

Жыл Есеп Атауы Ұсынылған бағытталған жол 1861 Тауншенд ұсынысы Терең Пампан өткелі 1862 Парламенттік комитет ұсынысы Памбаннан шығысқа қарай екі миль, Рамесварам аралы арқылы 1863 Уильям Деннисон ұсынысы Рамесварам аралы арқылы, парламенттік ұсыныстан бір миль шығысқа қарай 1871 Стоддарт ұсынысы Парламенттік ұсыныспен шамамен бірдей жер, Рамесварам арқылы 1872 Робертсон ұсынысы Памбаннан бір миль қашықтықта 1884 Сэр Джон Куд ұсынысы Рамесварам аралы арқылы 1903 Теміржол инженері ұсынысы Рамесварам аралы арқылы 1922 Роберт Бристо ұсынысы Рамесварам аралы арқылы 1956 Сетусамудрам жобалық комитеті Мамандапам аралындағы құрлықта 1967 Нагендра комитетінің есебі Рамесварам аралы арқылы 1981 Лакшминараян комитетінің есебі Душанукоди аралы арқылы, Рамар ғибадатханасынан 1 км батысқа қарай 1996 Паллаван көлік кеңесшілігінің есебі Лакшминараян комитетінің есебі қайта расталды. Жаңа бағытталған жол ұсынылмады. 1996 Тутикорин портының сенімділік есебі Памбан аралы арқылы, Рамар ғибадатханасының шығысында 2005 Қазіргі бағытталған жол ең қолайлы – Рама Сету арқылы теңіздің ортасынан өту 2010 Бағытталған жолға келісім, Экологиялық есепке байланысты: Үндістанның Жоғарғы Соты, Жоба мерзімі шексізге соқтырылды – Рама Сету арқылы теңіздің ортасынан өту.

Экономикалық

Кейбір теңіз гидрографтары мен сарапшылар жобаның қаржылық тұрақтылығына күмәнді қарап, кемелерге ешқандай маңызды қызмет көрсетпейді деп санайды. Каньякумари мен Тутикориннен жүзіп өтетін кемелер үшін үнемделетін уақыт 10-30 сағатты құрайды. Таяу Шығыс, Африка, Маврикий және Еуропа бағытындағы кемелер бұл каналды пайдаланып орташа есеппен 8 сағат үнемдей алады. Қазіргі тарифтер бойынша Африка мен Еуропадан келетін кемелер әр рейсте 4992 долларға зиян көреді, себебі осы кемелерге арналған үнемделген уақыт, техникалық-экономикалық негіздемеде (ТЭН) есептелгеннен әлдеқайда төмен. Бұл шығын маңызды, өйткені каналдың күтілетін пайдаланушыларының 65% Африка мен Еуропадан келеді. Егер Африка мен Еуропадан келетін кемелерге арналған тарифтер каналды пайдаланудан зиян шекпеу үшін төмендетілсе, жобаның ішкі табыс нормасы (IRR) 2,6%-ға дейін төмендейді. Бұл көрсеткіш мемлекеттік инфрақұрылымдық жобалардың тіпті қабылдануына жетпейді. Канал 30 000 метрикалық тоннаға дейін және одан жеңіл кемелер үшін есептелген. Көптеген жаңа, 60 000 тоннадан асатын кемелер мен 150 000 тоннадан асатын танкерлер бұл каналды пайдалана алмайды.

Жобаның шығындары

2005 жылы жоба бойынша «Axis Bank Ltd.» «несие ұйымдастырушы» болып тағайындалды. 2004 жылы басталганнан бері шығындар кем дегенде [құны көрсетілмеген] дейін өсті, пайыздық ставкалар көтерілді және ескі несие шарттарының мерзімі өткен. Несие мақұлдаулары, тек [мерзімі көрсетілмеген] дейін ғана жарамды болды, мерзімі бітті. Қаржыны қамтамасыз ету үшін «Сетусамудрам Корпорациясы» жаңа есептерді жасап, парламенттік комитеттермен кездесіп, жаңа мақұлдау алуы керек. Жобаның бастапқы құны [бастапқы құны көрсетілмеген] болса, шамамен [өсім көрсетілмеген] пайызға артады, деді Теңіз көлігі министрлігінің өкілі.

Қоршаған ортаға әсері

Жоба экологиялық тепе-теңдікті бұзады, кораллдарды жояды және теңіз жануарларының өлуіне себеп болады. Бұл аймақ Тамил Наду үшін маңызды балық аулау аймағы болып табылады, ал Манар шығанағының теңіз ұлттық паркі ұсынылып отырған жобаның жанында орналасқан. Цунами туралы ескерту жүйесі бойынша Үндістан үкіметін кеңес берген цунами сарапшысы профессор Тад Мурти жоспарланған бағыт цунами толқындарының әсерін күшейтуі мүмкін екенін айтты. Ол былай деп жазды: "2004 жылдың 26 желтоқсанындағы Үнді мұхитындағы цунами кезінде Кераланың оңтүстік бөлігі негізінен үлкен цунамиден зардап шекпеді, себебі Суматра аймағынан келген цунами толқындары Шри-Ланка аралының оңтүстігінен өтіп, солтүстікке қарай сынып, Керала жағалауының орталық бөлігіне әсер етті. Цунами дифракция процесінде ұзақ гравитациялық толқын (теңіз ағыны мен дауылға ұқсас) болғандықтан, кең бұрылыс оңтүстік Керала жағалауын сақтап қалды. Алайда, Сету каналын тереңдету цунами үшін тікелей жол ашуы мүмкін, бұл оңтүстік Кералаға әсер етуіне әкелуі мүмкін". 2010 жылдың 21 сәуірінде Үндістаннің Жоғарғы соты Рама көпірінің орнына Дханускоди арқылы өту мүмкіндігінің экологиялық әсерін талдау жүргізілгенге дейін жобаны кейінге қалдыруға шешім қабылдады.

Дін

Жобаға қарсылық кейбір индуистік топтардан туды, олар ежелгі "Рамаяна" дастанынан қалған Раманың көпірін сақтап қалуды қалайды.