Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бұршақ тұқымдас өсімдіктердің түрі
Species of legume
Senna spectabilis – бұршақ тұқымдасына (Fabaceae) жататын және Caesalpinioideae қосалқы тұқымдасына кіретін өсімдік. Ол Оңтүстік және Орталық Америкаға тән. Көбінесе жаз айларында жарқыраған сары гүлдерімен әдеміленгені үшін үйлердің алдындағы аулаларға, саябақтарға, бақтарға, ғимараттарға және т.б. сәндік өсімдік ретінде өсіріледі. Оны «алтын ғажайып ағаш», «американдық кассия», «попкорн ағашы», «Cassia excelsa», «алтын жауын ағашы» немесе «Арчибальд кассиясы» деп те атайды. Бұл өсімдік отын сияқты ресурстарды алу мақсатында, сондай-ақ орманды қырқу және шөлдену салдарынан нашарлаған экожүйелерді қалпына келтіруге көмектесу үшін енгізілгеннен кейін Африканың (Кения, Малави, Танзания, Уганда) және Оңтүстік Үндістанның кейбір аймақтарында жат, инвазивті түрге айналды. Қазіргі уақытта S. spectabilis тез өсу қабілетінің арқасында әлемдегі орман экожүйелеріндегі жергілікті ағаш түрлерін ығыстырып шығарып жатыр.
Senna spectabilis is a plant species of the legume family (Fabaceae) in the subfamily Caesalpinioideae native to South and Central America. They are often grown as an ornamental in front yards, parks, gardens, buildings etc. due to their bright yellow flowers that bloom during the summer months. They are also known as golden wonder tree, American cassia, popcorn tree, Cassia excelsa, golden shower tree or Archibald's cassia. The plant has become an invasive alien species in parts of Africa such as Kenya, Malawi, Tanzania and Uganda, and also in South India, after it was introduced for resources such as firewood as well as to help combat deteriorating ecosystems affected by deforestation and desertification. Currently, S. spectabilis is overtaking native tree species of forestry ecosystems around the world because of its ability to grow quickly.
Сипаттама
Senna spectabilis – биіктігі 15-20 футқа, ені 15-20 футқа жететін бұта немесе жапырақты ағаш. S. spectabilis дөңгелек, құмыра тәрізді, тығыз және симметриялық тәжімен ерекшеленеді. S. spectabilis аралармен тозаңданады және өте жылдам өседі.
Senna spectabilis is a shrub or deciduous tree that can grow anywhere from 15 to 20 ft in height and 15–20 ft in width. S. spectabilis have a rounded vase shaped crown, which is dense and symmetrical. S. spectabilis is pollinated by bees and has a very fast growth rate.
Жапырақтары
Дөңгелек келген, мәңгі жасыл жапырақтар, кезекпен орналасқан. Жапырақ түрі – жұпсыз қанатты күрделі жапырақ, қанат тәрізді тамырлар жүйесімен және әрқайсысы 7,5 см-ге дейін жететін 4–15 жұп жапырақшалары бар. Жапырақтардың түсі жасыл және сары, және жыл бойы солай қалады. Жапырақ жапырақшалары 2–4 дюймге дейін өседі және тәуліктік ырғақ немесе түнгі жабылу (ныктинасты) сезінеді, түнде жабылып, таңда ашылады.
A rounded, evergreen foliage, arranged alternatively. The leaf type is odd pinnately compound with pinnate leaf venation and 4–15 pairs of leaflets each growing to as large as 7.5 cm. The leaves are green and yellow in color and remains as so year around. The leaf blades grow between 2–4 inches long and experience a circadian rhythm or nyctinasty, closing at night and opening at dawn.
Гүлдер мен жемістер
Ақырғы сары түсті гүлшоғыры 10–50 см ұзындығында, диаметрі 3,5–4 см, бес түрлі жапырақтары бар. Гүлдері өте әдемі, 6–12 дюймге дейін созылған бұршақ тәрізді жемістерді тудырады. Жемісі құрғақ, ашылатын, қара-қоңыр түсті, диаметрі 0,5 см көптеген жалпақ қоңыр тұқымдарды қамтиды.
Bright yellow inflorescence 10–50 cm long containing a corolla 3.5–4 cm in diameter with five unequal petals. The flowers are very showy producing elongated pod shaped fruits about 6–12 inches in length. The fruit is a dry dehiscent, black/brownish in color containing numerous flat brown seeds, 0.5 cm in diameter.
Түйінді және бұтақтар
Көптеген діңдерінің диаметрі шамамен 30 см-ге дейін жетеді. Бұтақтары көлденең іздері бар, тегіс сұр қабықпен төмен иілген. Өсімдік өсіп жетілгенде, көптеген өскіндер мен кең тік сопақшалы тесіктер пайда болады. Бірінші жылы сабағы жұқа қылды қабықпен жабылады.
Multiple trunks with diameters of up to about 30 cm. The branches are droopy with smooth grey bark having horizontal markings. As the plant matures it develops many warts and broad vertical bands of lenticels In the first year of development the stem is finely hairy.
Тарату
Senna spectabilis Оңтүстік Америкаға тән, алғаш рет шығыс тропикалық Бразилия мен Эквадордың жағалауында табылған, кейіннен Орталық Америка және Батыс Һинд аралдарында 2000 метрге дейінгі биіктіктегі ормандарға тараған. Оның өсетін жерлері: жаңбырлы ормандар, жартылай жапырақты және құрғақ ормандар, тау ормандары және құрғақ аңғарлар. Өсімдіктің өсуі үшін толық күн сәулесі және жақсы кеуекті топырақ қажет. S. spectabilis ылғалды, сазды, құмды, балшықты, сәл сілтілі және қышқыл топырақтарда, тіпті кедей қара мақта топырақтарында да жақсы өсе алады. Дегенмен, тұз концентрациясы жоғары топыраққа бейімделуі қиын. Өсімдікке әсер ететін ешқандай белгілі аурулар жоқ. Бүгінде бұл түрдің инвазивті қасиеттерінің арқасында оны әлемнің тропикалық аймақтарында кездестіруге болады.
Senna spectabilis is native from South America first found in eastern tropical Brazil and coastal Ecuador, eventually migrating throughout Central America as well as the West Indies in forests from up to 2000 m of altitude.
' Their habitats include rain forest, semi deciduous and dry forest, montane forest, and dry valleys. The plant requires full sunlight and well drained soil to grow. S. spectabilis can flourish in a variety of different soils from moist, clay, sand, loam, slightly alkaline, and acidic soils even in poor black cotton soils. However it has difficulties adapting to soils with high aerosol salt concentrations. There are no known diseases that affects the plant. Today the species can be found in tropical areas all around the world due to its invasive nature.
Қолданылуы
Сенна-спектабилистің бірнеше емдік қасиеті бар. Өсімдікті тері қышымасы және тері ауруларын емдеу үшін қолдануға болады. Алкогольде жапырақтың сығындысы алынғанда айқын саңырауқұлаққа қарсы белсенділік байқалды, бұл Candida albicans қоздырған инфекцияларды емдеуде пайдалануға болатынын көрсетеді. Өсімдік тағам арқылы берілетін B патогеніне қарсы тиімді. Senna spectabilis сонымен қатар метаболизм үшін қажетті бірнеше заттарды өндіреді, олар дәрілік препараттар ретінде де қолданылады. Пиперидин алкалоидтарын, пентациклді терпеноидтар мен антрахинондарды шығаратын дәрілік заттар. Ол сондай-ақ шығыс және батыс дәстүрлі медицинасында түрлі аурулар мен симптомдарды емдеу үшін қолданылады. Камерун дәстүрлі емшілері эпилепсия, іш қату, ұйқысыздық және алаңдаушылықты емдеу үшін Senna spectabilis-ті дәрілік өсімдік ретінде пайдаланады. Жақында жүргізілген зерттеуде S. spectabilis-тің құрысуға қарсы әсері максималды электрошок (MES), пентилентетразол (PTZ) және пилокарпин (PC) әсерінен құрысуға ұшыраған егешқұйрықтарда байқалды. PTZ әсерінен құрысуға ұшыраған егешқұйрықтар өсімдіктің ең төмен дозасын алғанда 100% қорғалды. Тағы бір тәжірибеде әртүрлі дозаларда өсімдік PC шабуылдарына қарсы 75% дейін қорғаныс көрсетті. Зерттеу нәтижесінде Senna spectabilis құрысуға қарсы белсенділікке ие екені, бұл, ең алдымен, GABA кешені рецепторына әсер етуі мүмкін екені анықталды. Дәрілік емес мақсаттарда S. spectabilis агроорман шаруашылығында көлеңке беруге арналған ағаш ретінде қолданылады. Бұл түр мал азығы, мульча, отын және бал өндіру үшін пайдалы. Ағашы қоңыр, ал қабығы ақшыл. Ағаш ауыр, жұмсақ және берік, құрғақ күйде сақталғанда термитке төзімді. Осы себепті S. spectabilis көбінесе экономикалық мақсаттар үшін қолданылады. Ағаштан құрал-саймандар, қораптар, жиһаз, ағаш және басқа да құрылыс материалдары жасалады. Ағаш отын ретінде де, көмір жасауға да қолданылады. Сонымен қатар, S. spectabilis Африкаға сәндік және шекара белгілеу үшін әкелінді. Ол аса бағаланбаса да, жақсы сапалы отын береді. Senna spectabillis бұзылған ормандарға, орман шеттеріне және ормандағы бос кеңістіктерге еніп, жергілікті түрлердің жаңаруын тежеуі мүмкін. Жақында Тамил Наду Мудумалай жолбарыс қорығында таралып жатқан бұл инвазивті ағашты тиімді пайдалану үшін баспасөз үшін қағаз жасауды бастады.
Senna spectabilis has a few medicinal properties. The plant can be used as a treatment for ringworm and skin diseases. After extracting a leaf on alcohol there was significant antifungal activity, which suggests it can be used with infections caused by Candida albicans. The plant is effective against food borne pathogen B. Senna spectabilis also produces several substances that we deem necessary for metabolism, in which they are also used as a medicine or pharmaceutical drug. Pharmaceuticals that can produce piperidine alkaloids, pentacyclic terpenoids, and anthraquinones. It is also used in both eastern and western traditional medicine treating several different diseases and symptoms. Senna spectabilis is also used as a medicinal plant in Cameroon by traditional healers to treat epilepsy, constipation, insomnia, and anxiety. In a recent study, the anticonvulsant effects of S. spectabilis was observed on mice undergoing seizures induced by maximal electroshock (MES), pentylenetetrazole (PTZ) and pilocarpine (PC). It was discovered that the mice undergoing PTZ induced seizures were protected 100% of the time when administered the lowest plant dose. In another experiment on differing doses, the plant offered protection up to 75% of the time on antagonized seizures induced by PC. The study concluded that Senna spectabilis contains anticonvulsant activity, most likely acting on the GABA complex receptor. Other non medical related uses, S. spectabilis is used in agroforestry as a shade tree. The species is useful for fodder, mulch, firewood and as a source of honey. The heartwood is brown and the sapwood is white ish. The wood is heavy, soft, and hard, when kept dry can be resistant to termites. For this reason S. spectabilis is often used for economic reasons. The wood is used for tool handles, boxes, furniture, lumber and other construction materials. The wood is also used as fuel wood and to make charcoal. Also, S. spectabilis was introduced to Africa as an ornamental and a boundary marker. It's not highly valued but it does produce good quality firewood. Senna spectabillis can invade disturbed forests, forest edges, and gaps where it can establish and suppress the regeneration of native species. Recently Tamil Nadu started making paper for the press for better utilization of this invasive tree spreading in Mudumalai Tiger Reserve.