Кіріспе

Бабын тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер туысы. NOTOC Автоматты taxobox.
|кескін = Onobrychis arenaria1. jpg
|кескіннің түсіндірмесі = Гүлдеген Onobrychis arenaria
|таксон = Onobrychis
|авторитеті = Mill. (1754)
|бөлімшелердің дәрежесі = Түрлер
|бөлімшелер = Шамамен 206, мәтінге қараңыз.
|бөлімшелердің сілтемесі =
|синонимдер =
Dendrobrychis Galushko (1976)
Echinolobium
Eriocarpaea
Xanthobrychis Galushko (1979)
|синонимдердің сілтемесі = O. viciifolia Еуропа мен Солтүстік Американың көптеген елдерінде, әктас топырақты шалғынды жерлерде табиғи түрде тараған.

Сипаттамасы, экологиясы және қолданылуы

Саинфоин негізінен субтропикалық өсімдік, бірақ оның таралу аймағы Еуропаның барлық бөлігіне, тіпті Швецияның оңтүстігіне дейін созылады. Бұл өсімдіктер жайылымдарда, егістік жерлерде және қараусыз қалған жерлерде өседі. Жапырақтары қанатты, кезектесіп орналасқан, 6-14 жұп сопақтан сызықты жапырақшалары бар. Саинфоиннің ашық қызғылт гүлдері маусым мен қыркүйек аралығында гүлдейді, оларды бал аралары мен жалғыз аралар тозаңдандырады. Көптеген түрлеріндегі дөңгелек, бір тұқымды қабықшаларда айқын тікенектер немесе осыған ұқсас өсінділер болады, бұл оларға ірі сүтқоректілердің терісіне жабысып, осылайша таралуына көмектеседі. Бұл өте қоректі өсімдіктер бұрын ауыл шаруашылығындағы ауыр жұмыс аттары үшін маңызды жем болған, қазір де бал өндіру үшін нектардың және араларға тозаңның тамаша көзі болып табылады. Саинфоинде танин көп болғандықтан, ол белоктарды қарынның кілегейлі қабығында гидролизден қорғайды, нәтижесінде белоктар астасқан қарыннан сіңіріледі. Онобрихистердің әдетте терең тамыры болады, сондықтан олар құрғақшылыққа төзімді, бірақ малдың тым көп жаюынан жақсы қалпына келмейді. Еуразияның құрғақ дала аймағында баяу, бірақ тұрақты өсетін саинфоинды жайылым ретінде орнату қиын, шөпте тұрақсыз және жылына тек бір рет шөп немесе тұқым береді. Сондықтан олар көбінесе көптеп өсірілмейді, бірақ O. viciifolia түрі жиірек кездеседі. Онобрихис түрлерін кейбір көбелектердің (Lepidoptera) гусеңдері тамақ ретінде пайдаланады, мысалы, Coleophora colutella (O. saxatilis-те тіркелген) және Damon Blue (Polyommatus damon) көбелектері.

Тамақ қоры мен соңғы зерттеулер

Саинфоин жайылымдық малға өте жақсы жем береді, ал ірі қара мен қойлардың саинфоинді ерікті түрде тұтынуы шөпке қарағанда 20% жоғары. Көптеген басқа бұршақ тұқымдас өсімдіктерден айырмашылығы, ол ісіп кетуге себеп болмайды және антигельминттік қасиеттері бар, сондықтан малдың ішек құрттарымен байланысты проблемаларды азайтады. Саинфоин құрамында конденсацияланған таниндер бар, олар малдың ісіп кетуінен қорғайды. Саинфоиннің ақуызды сіңіруді арттыратыны да дәлелденген. Бұл, оның басқа да пайдалы қасиеттерімен бірге, малдың тірі салмағының тез өсуіне әкеледі, сондықтан жас мал тезірек және жақсы сапалы етке ие болады. Сондықтан саинфоин төмен шығынды және органикалық шаруашылықтар үшін өте пайдалы. Гектарына шамамен 16 тонна құрғақ зат (DM) өнім алуға болады. Саинфоин полифенолдары, соның ішінде таниндер мен флавоноидтарды зерттеу үшін әдістер мен зерттеу техникалары зерттелді және дамытылды. Саинфоин түрлерінің арасында маңызды айырмашылықтар бар, бұл саинфоин өсімдіктерін жақсартуға одан әрі зерттеулер жүргізуге мүмкіндік береді. Рұмба жануарлардың азотты пайдалануын жақсарту және олардың азот пен энергия құнын өзгертпей, парниктік газдардың (CH₄, N₂O) шығарылуын азайтудың бір жолы – конденсацияланған таниндері бар, мысалы саинфоин сияқты жемшөптерді пайдалану. Саинфоиннің құндылығы, люцернаға қарағанда азот мөлшері төмен болғанына қарамастан, жоғары. Конденсацияланған таниндердің тамақтану әсеріне қатысты болашақ зерттеулер ғана конденсацияланған таниннің мөлшеріне емес, сонымен қатар оның құрылымдық белсенділігін де қамтуы мүмкін. Тек саинфоинмен қоректенген, күтімдік режимдегі қойлардан алынған нәтижелер өндірістік малдармен, мысалы, өсіп келе жатқан қойлар мен ірі қара мал, сүт беруші қойлар, ешкілер немесе сиырлармен сынақтан өтеді. Өндірістік малдардың рационында әртүрлі жемшөптер мен қосымша жемдер болады. Саинфоин көбінесе таза дақыл ретінде қолданылмайды және әдетте жайылымға көк түлкімен (Dactylis), ржиграс (Lolium) немесе қызыл жалпақ, ақ жалпақ немесе люцерна сияқты басқа бұршақ тұқымдас өсімдіктермен араластырылған шөп қоспасы ретінде енгізіледі. Нәтижелер сортты таңдаудың маңызды екенін көрсетті. Конденсацияланған танинінің мөлшері жоғары, мысалы, Эспарацет сияқты сорт, басқа бұршақ тұқымдас өсімдіктермен араластырылғанда, оның үлесі төмен болса да, пайдалы әсерлер бере алады. Бұршақ тұқымдас өсімдіктерді силос ретінде сақтау – шаруашылықта өсірілген энергия мен белок көзін қамтамасыз етудің тиімді тәсілі, дәстүрлі шөп дайындауға қарағанда ауа райына тәуелділігі аз және жинау кезеңінде жоғары сапалы жем-шөп алуға мүмкіндік береді. Атап айтқанда, саинфоиннен жасалған оралған силос балдары мал тамақтануда үлкен әлеуетке ие және фермерлердің қолдануына болады, себебі конденсацияланған таниннің әсері осы сақтау тәсілімен азайтылмайды.

Этимология

Онобрихис атауы "есек жеген" дегенді білдіреді, бұл ежегі грек тіліндегі ὄνος ("есек") және βρύκειν ("ашкөздікпен жеу") сөздерінен шыққан. Бұл сайнфоиннің ірі сүтқоректі жануарларға шөптік жем ретінде пайдалы қасиеттерін көрсетеді. Сайнфоин ескі француз тіліндегі "sain foin" ("салауатты шөп") сөзінен туындаған. 16-шы ғасыр топырақ зерттеушісі Оливье де Серрдің айтуынша: "Францияда бұл шөп "сайн фон", Италияда "ерба медика", Прованс және Лангедок аймақтарында "люзерн" деп аталады. Өсімдіктің емдік қасиеттері мен оны жеген малдың семіруіне байланысты, оны "сайн" деп атаған." Француз тілінің ықпалы аз болған Солтүстік Еуропа тілдерінде өсімдіктің атауы көбінесе esparceto, яғни прованс тіліндегі ұқсас және туыс тәтті шөптерге (Hedysarum) берілген терминнен шыққан. Мысалдар: Данияда – эспарцет, Нидерландта – эспарцет, Германияда – эспарцет, Литвада – эспарцет, Польшада – спарцета, Ресейде – эспарцет (Эспарцет) және Швецияда – эспарцет. Ал сайнфоиннің окситан тіліндегі люцерна атауы көптеген тілдерде Medicago туысына жататын түрлерді, әсіресе Альфальфаны (M. sativa) білдіреді. Әтеш басының (O. caput galli) жергілікті атауы – жойылып кеткен дак тілінен сақталған аз ғана сөздердің бірі. Дактар бұл өсімдікті аниарсексе немесе аниассекси деп атаған. Джордж Оруэллдің "Ауаға көтерілу" романында саяхатшы сатушы Джордж Боулинг әкесінің Төменгі Бинфилдтегі тұқымдық дүкеніндегі сайнфоиннің иісін жиі еске алады.