Кіріспе

1925-1926 жылдар аралығында Грекияның басшысы, оның немересі генерал-лейтенант Теодорос Пангалос (Θεόδωρος Πάγκαλος; 11 қаңтар 1878 – 26 ақпан 1952) – грек генералы, саясаткер және диктатор. Көрнекті штаб офицері, жақтас венизелист және монархияға қарсы болған Пангалос 1922 жылдың қыркүйегінде Константин I патшаны тақтан түсіруде және Екінші Грек Республикасын құруда жетекші рөл атқарды. 1925 жылдың маусымында Пангалос қан төгілмейтін төңкеріс жасады, оның билікке келуі Ұлттық Ассамблеямен мойындалды және ол премьер-министр болып тағайындалды. "Конституциялық диктатор" ретінде ол 1926 жылдың тамызында құлатылғанша елді басқарды. 1926 жылдың сәуірінен бастап ол Республика Президенті лауазымын да атқарды. Пангалос бір кезде қоғамдық өмірден шығып, бірақ венизелисттік әскери орталарда белсенді болып қала берді. Грекияның Остік державалар тарапынан оккупациялану кезінде Пангалос және оған жақын әскери шенеуніктер Қауіпсіздік батальондарын құруға қатысты. Ол немістермен байланыста болды деген күдік туды. Соғыстан кейінгі сотта таза ақталған ол саяси лауазымдарға үміткер болып сайлана алмады және 1952 жылы қайтыс болды.

Билікте

1925 жылғы 24 маусымда Пангалосқа адал офицерлер саяси тұрақсыздықтың елге қауіп төндіріп жатқанына қорқып, төңкеріс жасап, үкіметті құлатты және президент Павлос Кунтуриотисті Пангалосты премьер-министр етіп тағайындауға мәжбүр етті. Пангалос жас республиканы дереу жойып, оның билігіне күдік келтіруі мүмкін кез келген адамды, тіпті оның бұрынғы басшысы Пластирасты да қуғынға түстірді. Баспасөз бостандығы жойылып, бірқатар қатал заңдар қабылданды (оның ішінде әйелдердің юбкаларының ұзындығы жерден 30 см-ден аспауы тиіс заң), ал Пангалос өзіне Құтқарушы орденінің Ұлы крестімен марапатталды. Пангалос 1926 жылғы 3 қаңтарда төтенше жағдай жариялап, диктаторлық билікті өзіне алды. 1926 жылғы сәуірде ол жалған сайлау арқылы өзі де президент болып сайланды. Экономикалық жағынан Пангалос валютаны девальвациялауға тырысып, қағаз ақшаны екіге бөлуге бұйрық берді. Алайда оның саяси және дипломатиялық әлсіздігі көп ұзамай байқалды. Ол Салоникадағы югослав саудасына тым көп жеңілдіктер берді, бірақ ең жаманы – Грекияны «Жолма-жол ит соғысына» тартып, елдің бұрыннан бері шиеленіскен халықаралық қарым-қатынасына нұқсан келтірді. Көп ұзамай оны билікке жеткізуге көмектескен көптеген офицерлер оны қызметтен алу керек деп шешті. Түркиямен қарым-қатынас бойынша ол Лозанна шартын әлі де мойындамады және фашистік Италиямен Түркияға қарсы соғыста одақ құруға тырысты, бірақ бұл әрекеттері сәтсіз аяқталды. 1926 жылғы 29 тамызда генерал Георгиос Кондилис басқарған қарсы төңкеріс оны биліктен құлатты, ал Кунтуриотис президенттік лауазымға оралды, Пангалос екі жылға Иззеддин бекінісінде қамауға алынды.

Оның билігі аяқталғаннан кейін

1930 жылы Пангалос құрылысқа байланысты жанжал үшін түрмеге қамалды. Ол екі жыл түрмеде отырды және Венизелос рақымшылық көрсеткен кезеңде босатылды. Төңкеріске дейін болған халықтың қолдауын ол ешқашан толығымен қайта қалпына келтіре алмады және грек саясатында бұрынғыдай рөл атқармады. 1941 жылы Грекия немістердің басып алуына түскеннен кейін Пангалос және басқа да венизелист офицерлер жаңа коллаборационисттік режимді қолдауға көшті. Ол, сахнадан тыс тұрса да, қауіпсіздік батальондарын құруда маңызды рөл атқарды, оларды коммунистер басымдық танытқан Ұлттық азаттық фронтына және король Георг II мен корольдік үкіметтің эмиграциядан оралуына қарсы пайдалануды жоспарлады. Амбициялы, қатал және қабілетті Пангалосқа оның асығыстығы, мегаломаниясы және жалпы алғанда "ақылдан жарық" екені үшін көптеген адамдар сенімсіздікпен қарады. Пангалос қауіпсіздік батальондарында ресми лауазым алған жоқ, бірақ өзінің жақтастарына оларда маңызды орындар берілгенін қамтамасыз етті. Пангалос Грекиядағы барлық SS басшыларының ішіндегі ең экстремалды және қатыгез деп есептелген SS штандартенфюрері Уолтер Блюмеге өте жақын болды. 1944 жылдың жазында Блюме Пангалосты сол кезде нервтік ауруға шалдыққан Иоаннис Раллистің орнына марионеткалық Грек мемлекетінің премьер-министрі етіп тағайындауға тырысты. Азаттыққа қол жеткеннен кейін Пангалос Афинадағы Авероф түрмесіне қамалды және коллаборационизм үшін сотталуын күтті, бірақ 1945 жылдың қыркүйегінде барлық айыптан босатылды. 1950 жылы парламентке сайлануға тырысты, бірақ екі жылдан кейін Кифиссияда қайтыс болды. Оның немересі, Теодорос Пангалос та Грекияның вице-премьері болды. Ол ПАСОК социалистік партиясының мүшесі еді.

Танымал мәдениетте

Теодорос Пангалос Георгий Мицакистің "Стин эпохи ту Пангалу" (Пангалостың дәуірінде, Στην εποχή του Πάγκαλου) әнінде еске алынады, бұл әнді бастапқыда Йоргос Даларас орындаған.