Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ari Þorgilsson-ның тарихи еңбегі онлайн деректер қоры Íslendingabók (, Ежелгі норвег тілінде айтылуы: , Исландиялықтар кітабы; ) – ерте исланд тарихына арналған тарихи еңбек. Авторы – 12-ші ғасырдың басында қызмет еткен исландтық дін қызметкері Ари Торгильсон. Бұл еңбек бастапқыда екі түрлі нұсқада болған, бірақ қазірге тек жаңа нұсқасы ғана жеткен. Ескі нұсқада норвег патшалары туралы ақпараттар болған, оларды кейінірек патшалар туралы жырлар жазған авторлар пайдаланған.
Historical work by Ari Þorgilsson
the online database
Íslendingabók (, Old Norse pronunciation: , Book of Icelanders; ) is a historical work dealing with early Icelandic history. The author was an Icelandic priest, Ari Þorgilsson, working in the early 12th century. The work originally existed in two different versions but only the younger one has survived. The older contained information on Norwegian kings, made use of by later writers of kings' sagas.
Қолжазбалар мен олардың датасы
Íslendingabók XVII ғасырға жататын екі қағаз қолжазбада сақталған: AM 113 a fol. (B) және AM 113 b fol. (A). Бұл қолжазбалар қазіргі заманғы барлық басылымдардың негізі болып табылады және қазір Рейкьявик қаласындағы Исландиялық зерттеулер институтында сақтаулы. Екі қолжазба да Виллингахольттегі дін қызметкері Йон Эрлендссон (1672 жылы қайтыс болған) епископ Бриньольфур Свенссонның тапсырысымен бірден-бір түпнұсқаны пайдаланып жасаған көшірмелер. Екінші нұсқа, епископ алғашқы 1651 жылғы нұсқасына наразы болғандықтан жазылған. Түпнұсқа, шамамен 1200 жылға дейін жазылған орта ғасырлық қолжазба болса керек, XVII ғасырдың соңында жоғалып кеткен. Árni Magnússon іздеген кезде оның ізі де қалмаған. Прологта епископтар Торлакур Рунольфссон (1118–33) және Кетилл Торстейнссон (1122–45) туралы айтылғандықтан, ғалымдар Íslendingabók-ты 1122–1133 жылдар аралығында жазылған деп санайды.
Íslendingabók is preserved in two paper manuscripts from the seventeenth century, AM 113 a fol. (B) and AM 113 b fol. (A), which have been used as the basis for all modern print editions and are currently housed at the Árni Magnússon Institute for Icelandic Studies in Reykjavík. The two manuscripts are copies made by the priest Jón Erlendsson in Villingaholt (died 1672) at the behest of bishop Brynjólfur Sveinsson using the same exemplar. The latter of the two was made because the bishop was unhappy with the first version, which can be dated to 1651. The exemplar, likely a medieval manuscript dating from c.1200, was apparently lost in the course of the late 17th century, and when Árni Magnússon looked for it, it had disappeared without a trace. Because of certain references in the prologue to Bishops Þorlákur Runólfsson (1118–33) and Ketill Þorsteinsson (1122–45), scholars commonly date Íslendingabók to the period from 1122 to 1133.
Стиль және дереккөздер
Íslendingabók – исланд тарихының маңызды оқиғаларын қысқа да тұжырымды прозамен баяндайтын шағын шығарма. Автор көбінесе ауыз әдебиетіне сүйенуге мәжбүр болғанымен, дереккөздерінің сенімділігін растауға тырысып, олардың бірнешеуін атайды. Ол мистикалық және христиандық көзқарастардан сақтанады. Кітаптың алғы сөзінде оқиғадағы кез келген қателіктер "нақты дәлелдермен" түзетілуі керек екені нақты айтылған. Осы еңбектің ерекшеліктері мен жазылған кезеңіне байланысты, тарихшылар оны ерте исланд тарихы туралы ең сенімді мәліметтердің көзі деп есептейді.
Íslendingabók is a concise work which relates the major events of Icelandic history in terse prose. While the author is forced to rely almost exclusively on oral tradition, he takes pains to establish the reliability of his sources and mentions several of them by name. He avoids supernatural material and Christian bias. The prologue of the book explicitly states that whatever might be wrong in the account must be corrected to "that which can be proven to be most true". Due to these qualities of the work and the early time of its writing, historians consider it the most reliable extant source on early Icelandic history.
Мазмұны
Алғашқы сөзінен және соңындағы шежіресінен басқа, "Ислендингабок" он қысқа тарауға бөлінеді.
Apart from a prologue and a genealogy at the end, Íslendingabók is split into ten short chapters.
1. Исландияның қоныстануы
Исландия Норвегияның Харольд I тұсында Норвегиядан келген көшпендермен мекенделген. Бірінші көшпенді, Ингольфур Арнарсон, Рейкьявикке жетіп келді. Алғашқы көшпендер келген кезде Исландияның "жағалаудан тауларға дейін" орманды болғаны айтылады.
Iceland is settled in the days of Harald I of Norway by immigrants from Norway. The first settler, Ingólfur Arnarson, arrives in Reykjavík. When the first settlers arrive Iceland is said to be forested "from the coast to the mountains".
2. Норвегиядан заңдарды әкелу
Исландия көбінесе қоныстанған кезде, Ульфлиотр есімді адам Норвегиядан заңдар әкелген алғашқы адам болады. Тағы бір адам, Гримр Қой аяқ киімді (немесе мүмкін Қой сақалды), Альтинги (Парламент) құрылмас бұрын бүкіл Исландияны зерттейді. Аридің мәтіні мұнда біршама түсініксіз. Дегенмен, Гримр елді аралап, жақсы жиналатын орын табу үшін зерттеген болуы керек.
When Iceland had largely been settled a man named Úlfljótr becomes the first man to bring laws there from Norway. Another man, Grímr Goatshoe (or possibly Goatbeard), investigates all of Iceland before Alþingi (Parliament) can be established. Ari's text is somewhat unclear here. Presumably Grímr explored the country to find a good meeting place.
3. Алтынгидің құрылуы
Алтынги Сингвеллирде құрылады, ол халыққа тиесілі болады – ол бір құлды өлтірген адамнан тартып алынған еді. 60 жыл өткен соң Исландияның қоныстануы толыққанды аяқталады. Ульфлйотр бірінші Заңгер болады.
The Alþingi is established on Þingvellir, which becomes public property it was confiscated from a man who had killed a slave. After 60 years, the settlement of Iceland is complete. Ulfljótr becomes the first Lawspeaker.
4. Күнтізбе белгілеу
Исландияның ең білгір адамдары күнтізбе мезгілдермен бірте-бірте қатардан шығып бара жатқанын байқайды. Мәселе мынада, қолданыстағы күнтізбеде жылына 52 апта, яғни 364 күн ғана болған. Адамдар бір күндік қатысы жоғалып бара жатқанын түсінгенмен, толық апта саны болмайтын жылды пайдалануға әлі де тартынған. Содан Торстейнн Суртр есімді бір адам тапқыр шешім ұсынады – әр жеті жыл сайын бір апта қосылуы керек. Бұл ұсыныс шамамен 955 жылы Ассамблеямен заңға айналдырылады.
The wisest men of Iceland notice that the calendar is slowly moving out of sync with the seasons. The problem lies in the fact that the calendar in use had 52 weeks to the year, only 364 days. As people come to the conclusion that something like a day is missing they are still reluctant to use a year which doesn't contain a whole number of weeks. A man named Þorsteinn surtr comes up with an ingenious solution a whole week should be added once every seven years. The proposal is enacted into law by the assembly around 955.
5. Исландияның сот квадранттарына бөлінуі
Жергілікті сот жиналыстарының жүйесі тым ауыр болып, біркелкілендіру қажеттігі туындайды. Тордрельд есімді адам Әлтингеге белгілі бір істі жергілікті жиналыста қарау кезінде туған қиындықтарын айтады. Ол елді сот аймақтарына бөлуді, әр аймақта үш жиналыс болуын ұсынады. Содан кейін әр аймақта шағымдарды қарау үшін арнайы жиналыс болуы керек. Ұсыныс солтүстік аймақта төрт жиналыс болуы керек деген түзетумен қабылданды, себебі солтүстік халқы үш жиналысқа келісе алмады.
The system of ad hoc local judicial assemblies becomes unwieldy and a need is felt for standardization. A man named Þórðr gellir describes to Alþingi his recent difficulties in prosecuting a certain case in a local assembly. He suggests that the country should be split into judicial quadrants, each of which should contain three assemblies. Each quadrant, then, should contain a special assembly for appeals. The motion passes with the amendment that the northern quadrant should have four assemblies, since the northerners couldn't agree on any three.
Гренландияны ашу және қоныстандыру
Гренландия 985 жыл шамасында Исландиядан ашылып, қоныстанды. Қызыл Эрик елге адамдарды қоныстандыру үшін оған жағымды есім берді. Скандинавиялық қоныс салушылар бұрынғы адамдардың іздерін тауып, сол жерде тұрған халықтың Винландтың скрелингжарларымен байланысы бар деген қорытындыға келді.
Greenland is discovered and settled from Iceland around 985. Erik the Red gave the country its pleasant name to encourage people to move there. The Norse settlers find remnants of previous human habitation and deduce that the people who lived there were related to the skrælingjar of Vínland.
7. Исландияның христиан дініне айналуы
Норвегияның королі Олаф I Исландия тұрғындарын христиан дініне өткізу үшін миссионер дін қызметкері Тхангбрандрды жібереді. Ол басшыларды крещение рәсімінен өткізуде сәттілікке жетеді, бірақ қарсылыққа тап болады және оның туралы жамандау өлеңдер жазған екі-үш адамды өлтіреді. Бір-екі жылдан кейін ол Норвегияға қайта оралып, патшаға елді христиан дініне өткізуге үміті шамалы екенін айтады. Патша бұл жаңалықты естігенде ашуланып, Норвегиядағы исландтықтарға зиян келтіруі немесе өлтіруі мүмкін екенін мәлімдейді. Бұрын Тхангбрандрдың дініне өткен екі исланд басшысы патшамен кездесіп, елді христиан дініне өткізуге көмектесетінін уәделейді. 999 немесе 1000 жылдың жазында Алтингиде дін мәселесі шешімді жағдайға жетеді. Христиандық және пұтқа табынушылар бірдей заңдарды қабылдағысы келмейді, сондықтан христиандар өздеріне жаңа заңгер – Hallr á Síðu-ді таңдайды. Ол Þorgeirr Ljósvetningagoði, пұтқа табынушы заңгермен келіседі, Þorgeirr барлығына қабыл болатын келісімге келеді. Þorgeirr лагеріне қайтып, күнінің қалған бөлігі мен келесі түнді тері астында өткізеді. Ол ертесі күні Лёгбергте сөз сөйлейді. Оның айтуынша, елде бейбітшілікті сақтаудың жалғыз жолы – барлығы бір заң мен бір дінді ұстануы керек. "Егер біз заңдарды бөлшектесек, бейбітшілікті де бөлшектейміз." Өзінің ұсынысын жариялаудан бұрын, Þorgeirr аудиториядан ел үшін бір заң жиынтығымен келісімге келуге уәде алуды талап етеді. Содан кейін ол әлі крещениеден өтпегендердің барлығын христиан дініне өткізуді жарлайды. Пұтқа табынушыларға үш жеңілдік жасалады. Жаңа туған балаларды тастауға рұқсат беретін ескі заңдар күшінде қалады. Жылқы етін жеуге қатысты ескі заңдар күшінде қалады. Адамдар жеке өзінде пұтқа табынушылық ритуалдарын өткізе алады. Бірнеше жылдан кейін бұл жеңілдіктер алынып тасталады.
King Olaf I of Norway sends the missionary priest Þangbrandr to Iceland to convert the inhabitants to Christianity. He has some success in baptizing chieftains but also meets opposition and ends up killing two or three men who had composed libellous poetry about him. He returns to Norway after one or two years with a litany of complaints and tells the king that he has little hope that the country can be converted. The king is furious at hearing the news and threatens to hurt or kill Icelanders in Norway. Two of the Icelandic chieftains previously converted by Þangbrandr meet with the king and pledge their aid in converting the country. In the summer of 999 or 1000 the issue of religion reaches a crisis point at the Alþingi. The Christian faction and the pagan faction do not want to share the same laws and the Christians choose a new lawspeaker for themselves, Hallr á Síðu. He reaches an agreement with Þorgeirr Ljósvetningagoði, the pagan lawspeaker, that Þorgeirr will find a compromise acceptable to everyone. Þorgeirr goes to his camp and stays under a skin for the remainder of the day and the following night. The day after he gives a speech at Lögberg. He says that the only way to maintain peace in the country is for everyone to keep to the same laws and the same religion. Þat mon verða satt, es vér slítum í sundr lǫgin, at vér monum slíta ok friðinn. "It will prove true that if we tear apart the laws we will also tear apart the peace." Before reciting the compromise he has come up with Þorgeirr gets his audience to pledge themselves to a solution with one set of laws for all the country. Þorgeirr then decrees that everyone not already baptized must convert to Christianity. Three concessions are made to the pagans. The old laws allowing exposure of newborn children will remain in force. The old laws on the eating of horsemeat will remain in force. People can make pagan sacrifices in private. Some years later those concessions are abolished.
Шежіресі
Кітаптың соңындағы әулет тарихы – лангфедгатал еді.
The genealogy at the end of the book was a langfedgatal.