Кіріспе

Ari Þorgilsson-ның тарихи еңбегі онлайн деректер қоры Íslendingabók (, Ежелгі норвег тілінде айтылуы: , Исландиялықтар кітабы; ) – ерте исланд тарихына арналған тарихи еңбек. Авторы – 12-ші ғасырдың басында қызмет еткен исландтық дін қызметкері Ари Торгильсон. Бұл еңбек бастапқыда екі түрлі нұсқада болған, бірақ қазірге тек жаңа нұсқасы ғана жеткен. Ескі нұсқада норвег патшалары туралы ақпараттар болған, оларды кейінірек патшалар туралы жырлар жазған авторлар пайдаланған.

Қолжазбалар мен олардың датасы

Íslendingabók XVII ғасырға жататын екі қағаз қолжазбада сақталған: AM 113 a fol. (B) және AM 113 b fol. (A). Бұл қолжазбалар қазіргі заманғы барлық басылымдардың негізі болып табылады және қазір Рейкьявик қаласындағы Исландиялық зерттеулер институтында сақтаулы. Екі қолжазба да Виллингахольттегі дін қызметкері Йон Эрлендссон (1672 жылы қайтыс болған) епископ Бриньольфур Свенссонның тапсырысымен бірден-бір түпнұсқаны пайдаланып жасаған көшірмелер. Екінші нұсқа, епископ алғашқы 1651 жылғы нұсқасына наразы болғандықтан жазылған. Түпнұсқа, шамамен 1200 жылға дейін жазылған орта ғасырлық қолжазба болса керек, XVII ғасырдың соңында жоғалып кеткен. Árni Magnússon іздеген кезде оның ізі де қалмаған. Прологта епископтар Торлакур Рунольфссон (1118–33) және Кетилл Торстейнссон (1122–45) туралы айтылғандықтан, ғалымдар Íslendingabók-ты 1122–1133 жылдар аралығында жазылған деп санайды.

Стиль және дереккөздер

Íslendingabók – исланд тарихының маңызды оқиғаларын қысқа да тұжырымды прозамен баяндайтын шағын шығарма. Автор көбінесе ауыз әдебиетіне сүйенуге мәжбүр болғанымен, дереккөздерінің сенімділігін растауға тырысып, олардың бірнешеуін атайды. Ол мистикалық және христиандық көзқарастардан сақтанады. Кітаптың алғы сөзінде оқиғадағы кез келген қателіктер "нақты дәлелдермен" түзетілуі керек екені нақты айтылған. Осы еңбектің ерекшеліктері мен жазылған кезеңіне байланысты, тарихшылар оны ерте исланд тарихы туралы ең сенімді мәліметтердің көзі деп есептейді.

Мазмұны

Алғашқы сөзінен және соңындағы шежіресінен басқа, "Ислендингабок" он қысқа тарауға бөлінеді.

1. Исландияның қоныстануы

Исландия Норвегияның Харольд I тұсында Норвегиядан келген көшпендермен мекенделген. Бірінші көшпенді, Ингольфур Арнарсон, Рейкьявикке жетіп келді. Алғашқы көшпендер келген кезде Исландияның "жағалаудан тауларға дейін" орманды болғаны айтылады.

2. Норвегиядан заңдарды әкелу

Исландия көбінесе қоныстанған кезде, Ульфлиотр есімді адам Норвегиядан заңдар әкелген алғашқы адам болады. Тағы бір адам, Гримр Қой аяқ киімді (немесе мүмкін Қой сақалды), Альтинги (Парламент) құрылмас бұрын бүкіл Исландияны зерттейді. Аридің мәтіні мұнда біршама түсініксіз. Дегенмен, Гримр елді аралап, жақсы жиналатын орын табу үшін зерттеген болуы керек.

3. Алтынгидің құрылуы

Алтынги Сингвеллирде құрылады, ол халыққа тиесілі болады – ол бір құлды өлтірген адамнан тартып алынған еді. 60 жыл өткен соң Исландияның қоныстануы толыққанды аяқталады. Ульфлйотр бірінші Заңгер болады.

4. Күнтізбе белгілеу

Исландияның ең білгір адамдары күнтізбе мезгілдермен бірте-бірте қатардан шығып бара жатқанын байқайды. Мәселе мынада, қолданыстағы күнтізбеде жылына 52 апта, яғни 364 күн ғана болған. Адамдар бір күндік қатысы жоғалып бара жатқанын түсінгенмен, толық апта саны болмайтын жылды пайдалануға әлі де тартынған. Содан Торстейнн Суртр есімді бір адам тапқыр шешім ұсынады – әр жеті жыл сайын бір апта қосылуы керек. Бұл ұсыныс шамамен 955 жылы Ассамблеямен заңға айналдырылады.

5. Исландияның сот квадранттарына бөлінуі

Жергілікті сот жиналыстарының жүйесі тым ауыр болып, біркелкілендіру қажеттігі туындайды. Тордрельд есімді адам Әлтингеге белгілі бір істі жергілікті жиналыста қарау кезінде туған қиындықтарын айтады. Ол елді сот аймақтарына бөлуді, әр аймақта үш жиналыс болуын ұсынады. Содан кейін әр аймақта шағымдарды қарау үшін арнайы жиналыс болуы керек. Ұсыныс солтүстік аймақта төрт жиналыс болуы керек деген түзетумен қабылданды, себебі солтүстік халқы үш жиналысқа келісе алмады.

Гренландияны ашу және қоныстандыру

Гренландия 985 жыл шамасында Исландиядан ашылып, қоныстанды. Қызыл Эрик елге адамдарды қоныстандыру үшін оған жағымды есім берді. Скандинавиялық қоныс салушылар бұрынғы адамдардың іздерін тауып, сол жерде тұрған халықтың Винландтың скрелингжарларымен байланысы бар деген қорытындыға келді.

7. Исландияның христиан дініне айналуы

Норвегияның королі Олаф I Исландия тұрғындарын христиан дініне өткізу үшін миссионер дін қызметкері Тхангбрандрды жібереді. Ол басшыларды крещение рәсімінен өткізуде сәттілікке жетеді, бірақ қарсылыққа тап болады және оның туралы жамандау өлеңдер жазған екі-үш адамды өлтіреді. Бір-екі жылдан кейін ол Норвегияға қайта оралып, патшаға елді христиан дініне өткізуге үміті шамалы екенін айтады. Патша бұл жаңалықты естігенде ашуланып, Норвегиядағы исландтықтарға зиян келтіруі немесе өлтіруі мүмкін екенін мәлімдейді. Бұрын Тхангбрандрдың дініне өткен екі исланд басшысы патшамен кездесіп, елді христиан дініне өткізуге көмектесетінін уәделейді. 999 немесе 1000 жылдың жазында Алтингиде дін мәселесі шешімді жағдайға жетеді. Христиандық және пұтқа табынушылар бірдей заңдарды қабылдағысы келмейді, сондықтан христиандар өздеріне жаңа заңгер – Hallr á Síðu-ді таңдайды. Ол Þorgeirr Ljósvetningagoði, пұтқа табынушы заңгермен келіседі, Þorgeirr барлығына қабыл болатын келісімге келеді. Þorgeirr лагеріне қайтып, күнінің қалған бөлігі мен келесі түнді тері астында өткізеді. Ол ертесі күні Лёгбергте сөз сөйлейді. Оның айтуынша, елде бейбітшілікті сақтаудың жалғыз жолы – барлығы бір заң мен бір дінді ұстануы керек. "Егер біз заңдарды бөлшектесек, бейбітшілікті де бөлшектейміз." Өзінің ұсынысын жариялаудан бұрын, Þorgeirr аудиториядан ел үшін бір заң жиынтығымен келісімге келуге уәде алуды талап етеді. Содан кейін ол әлі крещениеден өтпегендердің барлығын христиан дініне өткізуді жарлайды. Пұтқа табынушыларға үш жеңілдік жасалады. Жаңа туған балаларды тастауға рұқсат беретін ескі заңдар күшінде қалады. Жылқы етін жеуге қатысты ескі заңдар күшінде қалады. Адамдар жеке өзінде пұтқа табынушылық ритуалдарын өткізе алады. Бірнеше жылдан кейін бұл жеңілдіктер алынып тасталады.

Шежіресі

Кітаптың соңындағы әулет тарихы – лангфедгатал еді.