Кіріспе

Абразия – тіс пен тіс арасындағы байланыстан басқа заттармен өзара әрекеттесу нәтижесінде тістің механикалық тозуы. Көбінесе премолярлар мен кәсіптік тістерге әсер етеді, әдетте мойын шекарасы бойында. Клиникалық зерттеулерге сүйенсек, абразия – қақырықсыз мойын зақымдануының (NCCL) дамуының ең көп кездесетін, бірақ жалғыз себебі емес, және көбінесе тіс тазалау техникасының дұрыс болмауынан туындайды. Абразия көбінесе цемент-эмаль қосылысында пайда болады және тіс бетіне әртүрлі дәрежеде әсер ете алатын көптеген факторларға байланысты болуы мүмкін. Абразияның себебіне байланысты сыртқы түрі әртүрлі болуы мүмкін, бірақ көбінесе тіс тазалау кезіндегі артық бүйірлік қысымнан V тәрізді пішінде пайда болады. Беті жылтыр, қақырықсыз болады, кейде тістің ішіндегі пульпалық қуысты көруге болады. Абразияға байланысты қақырықсыз мойын тінінің жоғалуы тістердің ыстыққа және суыққа сезімталдығының артуына, тіс қабығының жиналуына, одан әрі қақырық және периодонтальды ауруларға, сондай-ақ тіс тіреуіштері немесе протездер сияқты тіс аспаптарының бекітілуіне қиындықтар тудыруы мүмкін. Кейбір адамдар үшін бұл эстетикалық тұрғыдан да ұнамайтын болуы мүмкін. Ағаш өңдеушілер сияқты кәсіптермен айналысатындар абразия қаупіне көбірек ұшырайды. Тіс абразиясының себебі бір ғана факторға немесе, көбінесе, бірнеше факторларға байланысты болуы мүмкін. Тіс абразиясының ең көп кездесетін себебі – механикалық және химиялық тозудың үйлесімі. Тіс тазалау – тіс абразиясының ең көп кездесетін себебі, ол көбінесе тіс маржасы бойында, осы аймақта күшті тазалаудан туындайды. Тіс щеткасының түрі, қолданылатын техника және тазалау кезінде қолданылатын күш абразияның пайда болуы мен ауырлығына әсер етеді. Сонымен қатар, ұзақ уақыт бойы (2-3 минуттан астам) орташа немесе қатты қылшықты тіс щеткасын қолдану кейбір жағдайларда абразивті зақымдануға әкелуі мүмкін. Тіс ағарту пасталары сияқты, дақтарды кетіруге арналған кейбір пасталардың абразивтік қасиеттері жоғары. Қылшықтар күшті тазалау техникасымен біріктірілгенде тіс бетін тегістеуге, тіс эмалін зақымдауға және қызыл иектерді тітіркендіруге әкелуі мүмкін. Қызыл иектердің жиі тітіркенуі қызыл иектердің керілуіне әкелуі мүмкін. Қызыл иектер керілгенде тамыр беті ашылады, ол абразияға көбірек бейім. Электр тіс щеткалары салыстырмалы түрде абразивті қасиеттері аз. Дұрыс емес тазалау техникасымен біріктірілген тіс пасталары абразивтік қасиеттеріне байланысты эмаль мен дентинді зақымдауы мүмкін. Тіс пасталарында биофильмді және сыртқы дақтарды жою үшін арнайы ингредиенттер қолданылады, бірақ кейбір жағдайларда олар пастаның абразивті болуына ықпал етуі мүмкін. Алайда, егер адам ағартудан кейінгі күтімге қатаң түрде орайтын болса, тіс құрылымының жоғалуын болдырмайды және абразиядан сақтануы мүмкін. Тіс құрылымының абразивті жоғалуына ықпал ететін тағы бір фактор – тіс бетіндегі pH деңгейінің өзгеруі. Бұл қышқыл тағамдар мен сусындарды тұтынумен немесе асқазан қышқылын қайтарумен байланысты болуы мүмкін, бұл тіс эрозиясы деп аталады. Тіс бетіндегі қышқылдықтың артуы минералдық заттардың жоғалуына және жұмсаруға әкеледі, сондықтан тіс құрылымы тіс тазалау сияқты абразивті факторларға бейім болады. Тіс құрылымының беті қышқылмен жұмсарылғанда, тіс тазалау сияқты механикалық күштер тіс бетінде түзетуге келмейтін зақымдануға әкелуі мүмкін. Жұмсарылған беттің қайта минералдануы осы зақымданудың алдын алуға көмектеседі.

Дентиннің салыстырмалы абразивтілігі

Тіс пастасының салыстырмалы абразивтілігі (RDA) – тіс пастасы құрамындағы компоненттердің абразивті әсерін стандартталған өлшеуі. Бұл көрсеткіш тіс пасталарының қауіпсіздігін бағау мақсатында жасалмаған. RDA шкаласы тіс пастасының абразивтілігін стандартты абразивті материалдармен салыстырып, дентинге 100 000 жуып-шаю қозғалысы жасағандағы орташа есеппен 1 миллиметрге дейінгі кесу тереңдігін өлшейді. Қазіргі таңда тіс пастасы сияқты өнімдерге қойылатын талаптар заңмен реттелмейді, бірақ тіс тазартқыштың қауіпсіз деп есептелуі және ADA белігі алуы үшін 250-ден төмен деңгейде болуы керек. Саудада қолжетімді тіс пасталарының көп бөлігі 250 RDA көрсеткішіне ие және олардың тіс құрылымын абразиялауға ұзақ мерзімді әсері болуы ықтимал емес. Орташа есеп бойынша, деректер RDA 250 немесе одан төмен көрсеткіші бар тіс пастасын өмір бойы қолданғанда тіс тозуы 400 мкм-ден аспайтынын көрсетеді. Тіс пастасының RDA көрсеткіші тіс абразиясын басқару және алдын алу кезіндегі басты фактор емес. Тіс щеткасын қолданғандағы қысым мөлшері, тіс щеткасының қылдарының түрі, қалыңдығы және таралуы, сондай-ақ тіс тазалауға жұмсалатын уақыт – тіс абразиясының қаупіне әсер ететін маңызды факторлар болып табылады.

Себептерді жою

Егер абразияның себебі әдеттегі мінез-құлықтан туындаса, оны тоқтату және әдетті өзгерту тістердің одан әрі жоғалуының алдын алу үшін маңызды. Дұрыс тіс щеткалау техникасы аса маңызды және ол жұмсақ немесе өте жұмсақ қылшықты щеткамен кішкентай көлденең қозғалыстармен жеңіл сүртуді қамтиды. Фтордың мөлшері жоғары тіс пастасы сезімталдықты азайтуға және тіс шіруі қаупін төмендетуге көмектеседі. Стандартты фторлы тіс пасталары тіс құрылымының қышқылмен эрозиясын тежейді, соның салдарынан тіс абразиясына қарсы тұру қабілетін арттырады. Тіс эрозиясының жоғары қаупі бар пациенттерде профилактикалық шара ретінде фторлы лак қолданылуы мүмкін, себебі ол эрозияға төзімділікті және одан кейінгі тіс тозуын азайтады. Дегенмен, тіс шіруі, эстетикалық мәселелер немесе тіс қабығына жақын ақаулар болған жағдайда тіс қалпына келтіру шаралары жүргізілуі мүмкін. Егер зақымдану тістің жалпы беріктігіне әсер етсе немесе ақау тіс еті ауруына (пародонтит) себеп болса, қосымша қалпына келтіру жұмыстары қажет болуы мүмкін. Абразивті зақымдар диагнозы қойылғаннан және емделгеннен кейін, олардың одан әрі прогрестік дамуын немесе симптомдардың жеңілдеуін анықтау үшін үнемі бақылауда ұстау керек.