Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бояу алдында материалдарға жағылатын дайындық қаптамасы, бояу үшін қолданылатын жалпы дайындық қаптамасы.
Preparatory coating put on materials before painting
a generic preparation coating used for painting
Праймер (/ˈpraɪmər/) немесе астар – бояу алдында материалдарға жағылатын дайындық қаптамасы. Праймерлеу бояудың бетке жақсы жабысуын қамтамасыз етеді, бояудың төзімділігін арттырады және боялатын материалды қосымша қорғайды.
A primer ('/p//r//aɪ//m//ər/) or undercoat is a preparatory coating put on materials before painting. Priming ensures better adhesion of paint to the surface, increases paint durability, and provides additional protection for the material being painted.
Құрамы
Праймер синтетикалық шайыр, еріткіш және қосымша заттардан тұрады, ал кейбір праймерлерге полиэтилен (пластик) қосылады, осылайша олардың төзімділігі артады.
A primer consists of synthetic resin, solvent and additive agent while some primers contain polyethylene (plastic), for better durability.
Қолдану
Праймер – бояу өнімі, ол бояудың жеке қолданғандағы қарағанда әлдеқайда жақсы жабысуына мүмкіндік береді. Ол беткейге жабысып, бояуды қабылдауға дайын жабысқақ қабатты қалыптастыру үшін жасалған. Бояумен салыстырғанда, праймер ең сыртқы, берік жабын ретінде қолданылмайды, керісінше, астыңғы материалмен жақсы байланысып, оны толтыру қасиеттерін жақсарту үшін жасалуы мүмкін. Мұндай нәтиже кейде химиялық құрамы арқылы, мысалы, алюминий праймерде қол жеткізіледі, бірақ көбінесе праймердің физикалық қасиеттерін – оның кеуектілігін, жабысқақтығын және ылғал сіңіру қабілетін реттеу арқылы қамтамасыз етіледі. Іс жүзінде, праймер көбінесе бетон және ағаш сияқты кеуекті материалдарды бояғанда қолданылады. Материал суға төзімді болмаса және сыртқы ортаға ұшыраса, праймерді қолдану міндетті болып саналады. Жаңа құрылыста гипсті тақталарды (құрғақ қабырға) праймерлеу де стандартты тәжірибе, себебі ол қабырғаны ылғалдан қорғайды және көбелектің пайда болуына кедергі келтіреді. Праймерлерді тазалау қиын немесе мүмкін емес лас беттерге, сондай-ақ қараңғы жабынның үстіне ашық түстермен бояу алдында қолдануға болады. Кейбір праймерлерді аяқтау бояуының түсіне жақындату үшін бояуға болады. Егер аяқтау бояуы терең түсті болса, праймерді бояуға сәйкес ету бояу қабаттарының санын азайтуға көмектеседі, осылай боялған беткейде біртектілікке қол жеткізіледі. Праймерлер буындар мен тігістерді жасыруға және аяқталған көрініс беруге де қолданылады. Кейбір праймерлерді қолданғаннан кейін, ең жоғары жабынның белгілі бір уақыт ішінде, праймер кепкеннен кейін қолданылуын талап етеді, бұл жақсы жабысуды қамтамасыз етеді. Бұл мерзім 24 сағаттан бастап праймер кепкеннен кейін екі аптаға дейін өзгеруі мүмкін. Ұсынылған мерзімнен кейін бояу нақты жағдайға байланысты өнімділіктің нашарлауына әкелуі мүмкін. Праймер мен аяқтау жабыны арасындағы жабысуды жақсарту үшін, праймер толық құрғамас бұрын аяқтау бояуының соңғы қабатын жағу қалыпты жағдай. Сыртқы факторларға ұшырау деңгейі, мысалы, үй ішінде немесе сыртта қолдану, аяқтау жабынын уақытында қолданудың маңыздылығына әсер етуі мүмкін.
Primer is a paint product that allows finishing paint to adhere much better than if it were used alone. It is designed to adhere to surfaces and to form a binding layer that is better prepared to receive the paint. Compared to paint, a primer is not intended to be used as the outermost durable finish and can instead be engineered to have improved filling and binding properties with the material underneath. Sometimes this is achieved by chemistry, as in the case of aluminum primer, but more often this is achieved through controlling the primer's physical properties such as its porosity, tackiness, and hygroscopy. In practice, primer is often used when painting porous materials, including concrete and wood. Using a primer is considered mandatory if the material is not water resistant and will be exposed to the elements. Priming gypsum board (drywall) is also standard practice with new construction because it seals the wall from moisture and can prevent the growth of mold. Primers can also be used on dirty surfaces which cannot be cleaned or before painting light colors over a dark finish. Some primers can be tinted to match more closely with the color of the finishing paint. If the finishing paint is a deep color, tinting the primer can reduce the number of layers of finishing paint that are necessary for good uniformity across the painted surface. Primers are also used to hide joints and seams to give a finished look. Other primers require that the topcoat be applied within a certain amount of time after the primer dries to ensure optimal adhesion. This varies from 24 hours to up to two weeks after the primer has dried. Painting after the suggested time frame may cause performance issues depending on the specific situation. It is common to apply the finishing coat of paint before the primer fully cures in order to improve adhesion between the primer and the topcoat. The level of exposure, such as indoors versus outdoors, may affect how important applying the topcoat within the time frame will be.
Ағашқа
Ағаш өте кеуекті және бояудағы еріткішті сіңіріп алып, оның тез кебуіне себеп болады. Бұл қажетсіз, себебі көптеген бояулар қатаю процесінде химиялық өзгерістерге ұшырайды (мысалы, латекс және алкид негізіндегі бояулар қатаю кезінде полимерленеді), ал бұл судың немесе еріткіштің баяу булануына байланысты. Алғашқы қабат (праймер) ағашты бояудың еріткіштерін мерзімінен бұрын сіңіруден қорғайды. Праймер жақсы жабыну және тегіс түс үшін қажетті бояу қабаттарының санын азайтады. Жұқа бояу қабаты суға өткізгіш болуы мүмкін. Су ағашқа сіңіп, деформация, көбею немесе құрғақ шіруге әкелуі мүмкін. Праймер жабынның су өткізбеу қасиетін жақсартады. Праймерлер ағашқа бояу жағу кезінде қолданылмайды, себебі олар ағаш текстурасын жасырады. Праймерлер ағаш тығыздағыштарынан (sealers) өзгеше, себебі тығыздағыштар әдетте ағаш текстурасын толығымен жаппайды. Праймерлердің бағасы аяқтау бояуларымен салыстыруға болады және бағасы ингредиенттердің сапасына байланысты. Кейбір арнайы қолданулар үшін праймерлердің бағасы қымбат болуы мүмкін.
Wood is very porous and will absorb the solvent in paint and cause it to dry more quickly. This is undesirable because most paints undergo chemical reactions during the process of curing (for example, latex and alkyd based paints polymerise when curing) which is dependent on the water or solvent evaporating slowly. A layer of primer will prevent the underlying wood from prematurely absorbing the solvents in the finishing paint. Primer reduces the number of paint coats needed for good coverage and even color. A thin layer of paint may still be permeable to water. Water can permeate into the wood and cause warping, mildew, or dry rot. Primer improves the waterproofing of the finish. Primers are not used as part of a wood stain treatment because they obscure the wood grain. Primer differs from wood sealers in that sealers typically don't obscure the wood grain completely. Primers are often comparable in price to finish paints and the price is influenced by the quality of the ingredients. Primers for some specialty applications can be expensive.
Металлға
Кейбір металдарға, мысалы, өңделмеген алюминийге, праймер қажет; ал кейбіреулеріне қажет емес. Егер деталь ылғалға ұшыраса, металлға арналған праймерді пайдалану өте ұсынылады. Су жалаңаш металға сіңгеннен кейін тотығу басталады (қарапайым болат тот басады). Металл праймерлері коррозиядан қорғау үшін қосымша материалдарды қамтуы мүмкін, мысалы, құрбандыққа берілетін мырыш. Праймерлер металл гидроксидтері/оксидтерінің бетін жақсарту және жабысуды күшейту үшін қолданылады. Праймерсіз металл бетіне жағылған бояу қабығып қалуға бейім. Тотықты химиялық түрде берік металл тұздарына айналдыру үшін арнайы праймерлер (тотықты түрлендіргіштер) қолданылуы мүмкін. Бұл әдіс конструкциялық болат үшін ұсынылмайды. Алюминийді бояу және желімдеу, әсіресе авиация өнеркәсібінде маңызды, онда қажетті жабысу қасиеттерін беру үшін улы мырыш хроматы праймерлері және хроматтау қолданылады. Сонымен қатар, праймер бояудың жақсы жабысуы үшін тегіс бетті қамтамасыз етеді, нәтижесінде сапалы әрі кәсіби көрініс туады.
Some metals, such as untreated aluminum, require a primer; others may not. A primer designed for metal is still highly recommended if a part is to be exposed to moisture. Once water seeps through to the bare metal, oxidation will begin (plain steel will simply rust). Metal primers might contain additional materials to protect against corrosion, such as sacrificial zinc. Primers are used on metal hydroxides/oxides to improve the surface condition and to encourage bonding. Without a primer, paint applied to metals are prone to peeling. Special kinds of primer (rust converters) can be used to chemically convert rust to the solid metal salts. This process is not recommended for structural steel. Painting and gluing aluminum are especially important in the aircraft industry, which uses toxic zinc chromate primers and chromating to add the necessary adhesion properties. In addition, primer provides a smooth surface for the paint to adhere to, resulting in a professional looking finish.
Пластикке
Пластмассадан жасалған беттерге праймерді қолдану, тек түстің күрт өзгеруі жағдайында (мысалы, қоңырдан аққа ауысу) немесе бояудың ұзақ сақталуын қамтамасыз ету қажет болғанда ғана қажет. Себебі, көптеген тұрмыстық пластиктер тесіктелмейді және ылғалға оңай төзімді. Праймер, бұрынғы түсті толық жабу үшін қажетті бояу қабаттарының санын азайтады және бояудың бетке берік байланысуына көмектеседі. Пластикке арналған көптеген бояулар мен праймерлер су негізді емес. Пластикке арналған праймерді таңдаудағы маңызды мәселе – праймердің итергіш газы немесе еріткіші пластик бөлшекті ерітпеуі немесе деформацияламауы (мысалы, көптеген тұрмыстық аэрозольдік бояулар полистирол көбігіне зиян келтіреді). Осы себепті, көптеген өндірушілер бояу мен праймерді боялатын бөлшектің көзге түспейтін жерінде сынап тастауды ұсынады.
Using a primer on surfaces made of plastic is only necessary when making a drastic change of color (going from dark brown to white, for example) or when a long lasting coat of paint is desired. This is because most household plastics are not very porous and are not easily damaged by moisture. A primer will reduce the number of layers of paint necessary to completely cover the previous color, and will help the paint make a thorough bond with the surface being painted. Most paints and primers designed for painting plastics are not water based. An important point for choosing a primer for plastic is making sure the primer's propellant or solvent will not dissolve or warp the plastic part itself (e. g. most common household spray paint will damage polystyrene foam). For this reason, most manufacturers recommend that both the primer and paint should be tested on a less visible location of the part being painted.
Баламалар
Плазмалық белсенділеу сияқты альтернативті беттік өңдеулер, егер праймерлер субстрат пен бояу немесе лак арасындағы жабысқақ байланысты жақсарту үшін қолданылса, оларды алмастыра алады. Жылтырату және бояу сияқты жабысқақ жабысудың сапасы, жабысқыштың субстрат бетін тиімді (ылғалдау) жабу қабілетіне тікелей байланысты. Бұл, субстраттың беткі энергиясы жабысқыш материалынң беткі энергиясынан жоғары болғанда жүзеге асады. Дегенмен, жоғары беріктікке ие жабысқыштар – лактар мен бояулар – жоғары беткі энергияға ие. Сондықтан, оларды полимерлер немесе тотыққан металдар сияқты төмен беткі энергиясы бар материалдарға қолдану қиынға түседі. Бұл мәселені шешу үшін, жабысқақ жабысудан бұрын плазмалық белсенділеу дайындық кезеңі ретінде қолданылады. Ол полимер бетін органикалық ластанулардан тазартады, әлсіз шекаралық қабатты жояды, полимер молекулаларын байланыстырып, бетті күшейтеді және жабысқышпен жоғары химиялық сәйкестігі бар, берік беткі энергиясы жоғары қабатты субстратқа химиялық тұрғыдан бекітеді. Сонымен қатар, плазмалық өңдеу металл беттеріндегі қатты оксидтерді азайтуға немесе жоюға мүмкіндік береді, осылайша мыс және алюминий сияқты металдарды бояуға және желімдеуге болады. Маңыздысы, плазмалық белсенділеу атмосфералық қысымда, ауада, жоғары жылдамдықпен жүргізілуі мүмкін. Онда ылғал химия қолданылмайды, бұл оның құнына, қауіпсіздігіне және экологиялық әсеріне оңтайлы ықпал етеді.
Alternative surface treatments, such as plasma activation, can replace primers in the cases when the latter are used to improve adhesive bonding between the substrate and the paint or the lacquer. Quality of the adhesive bonding, such as varnishing and painting, depends strongly on the ability of the adhesive to efficiently cover (wet) the substrate area. This happens when the surface energy of the substrate is greater than the surface energy of the adhesive. However, high strength adhesives – lacquers and paints – have high surface energy. Thus, their application is problematic for low surface energy materials such as polymers or oxidized metals. To solve this problem, plasma activation is used as a preparation step before adhesive bonding. It cleans the polymer surface from the organic contaminants, removes a weak boundary layer, strengthens the surface by cross linking polymer molecules and chemically bonds to the substrate a strong layer with high surface energy and chemical affinity to the adhesive. Moreover, plasma processing can also reduce or remove hard oxides from metal surfaces, enabling painting and gluing of metals such as copper and aluminum. Importantly, plasma activation can be performed at the atmospheric pressure in air with fast processing speeds. It does not use wet chemistry, which positively affects its costs, safety and environmental impact.