Кіріспе
Пастель (/US/p/æ/'s/t/ɛ/l/) – ұнтақ пигмент негізіндегі көркемдік материал. Бұл көркемдік материал.
the art medium
Пастель – ұнтақ пигмент пен байланыстырғыш заттан тұратын көркемдік материал. Ол түрлі формада болуы мүмкін, мысалы, таяқ, шаршы, кесек тас немесе түсті палитра, бірақ басқа да формалары да кездеседі. Пастельде қолданылатын пигменттер майлы бояу сияқты басқа да түрлі-түсті көркемдік материалдарды жасау үшін қолданылатын пигменттерге ұқсас; байланыстырғыш заттың түсі бейтарап және қанықтығы төмен. Пастельдің түс әсері кез келген басқа технологияға қарағанда табиғи құрғақ пигменттерге жақын. Пастельді суретшілер Ренессанс дәуірінен бері қолданып келеді, ал 18-шы ғасырда ол кең танымал болды, осы кезде көптеген белгілі суретшілер пастельді өздерінің негізгі көркемдік құралы ретінде пайдаланды. Пастельмен жасалған туынды пастель деп аталады (немесе пастель суреті немесе пастель картинасы). Пастель етістік ретінде пастельмен сурет салуды білдіреді; сын есім ретінде – ақшыл, солғын түсті деген мағынаны білдіреді.
Өндiру
Қатты және жұмсақ пастель жасау үшін пигменттер сумен және байланыстырғыш затпен ұнтақталып, содан кейін дөңгелетіп, қысылып немесе таяқшаларға келтіріледі. "Пастель" атауы орта ғасырлық латын тіліндегі "pastellum" ("көк бояу пастасы") және кейінгі латын тіліндегі "pastellus" ("паста") сөздерінен шыққан. "Пастель" деген француз сөзі алғаш рет 1662 жылы қолданылған. Көптеген өндірушілер бір түстің түрлі градацияларын шығарады, олардың бастапқы пигменті көбінесе қараңғы болады, таза пигменттен әртүрлі мөлшердегі мелді қосу арқылы ақ түске дейін өзгереді. Пигменттерді мелмен араластыру – пастель сөзінің шығу тегі, ол косметика және сән салаларындағы ашық түске сілтеме ретінде қолданылады. Пастельмен сурет салу үшін таяқшаларды кедір-бұдыр бетке жүргізіп, бояу бетінің құрылымында түс қалдырылады. Егер жұмыс толығымен пастельмен жабылған болса, ол пастель суреті деп аталады; әйтпесе, ол пастель эскизі немесе суреті деп аталады. Пастель суреттері барлық орталардың ішіндегі ең жоғары пигмент концентрациясына ие болғандықтан, жарықтың сынбайтын шағылысуы арқасында өте қанық түстерді көрсетеді.
Пастельді тіректер
Пастельді тіректер пастельдің жабысуы және пигментті ұстап тұруы үшін "тіс" қасиетіне ие болуы керек. Тіректерге мыналар жатады:
төселген қағаз (мысалы, Ingres, Canson Mi Teintes)
абразивті тіректер (мысалы, беті ұсақ ұнтақталған пемза, мәрмәр шаңы немесе шіріген таспен жабылған)
жұмсақ пастельдермен қолдануға жарамды велюр қағаз (мысалы, Hannemühle Pastellpapier Velour) – бұл қышқылсыз негізге бекітілген синтетикалық талшықтардан жасалған композиттік материал.
abrasive supports (e. g. with a surface of finely ground pumice, marble dust, or rottenstone)
velour paper (e. g. Hannemühle Pastellpapier Velour) suitable for use with soft pastels is a composite of synthetic fibers attached to acid free backing
Пастель суреттерін қорғау
Пастель суреттерін тұрақты ету үшін суретші тиісті мұрағаттық талаптарды орындауы керек. Бұл мыналарды білдіреді:
Тек жарыққа төзімді пигменттері бар пастельдер қолданылуы тиіс. Пастельдегі пигмент байлаушы затпен қорғалмағандықтан, ол жарыққа өте осал. Жарыққа ұшырағанда түсі мен тоны өзгеретін пигменттермен жасалған пастель суреттерінде дәл сол пигменттерді қолданатын гуашь суреттеріндегідей мәселелер туындайды. Жұмыс қышқылсыз, мұрағаттық сапалы негізде орындалуы керек. Тарихи тұрғыдан, кейбір жұмыстар қазір өте нәзік болып табылатын негіздерге орындалған, сондықтан пигмент емес, негізді шыны астында және жарықтан қорғау қажет. Суреттер шыныға тимеу үшін дұрыс орнатылып, жақталуы керек. Бұл ауа сапасы, ылғалдылық, конденсация және көмескілікке байланысты көкпек пайда болуы сияқты қоршаған ортаның зиянды әсерлерінен туындайтын нашарлаудың алдын алады. Плексиглас қолданбаңыз, себебі ол статикалық электр қуатын тудырып, пастель пигментінің бөлшектерін ығыстырып жіберуі мүмкін. Кейбір суретшілер дайын туындыларын бекіткішпен бүркіп қорғайды. Пастель бекіткіші – суреттегі немесе сызбадағы ұсақ көмір немесе пастель бөлшектерін тұрақтандыруға көмектесетін аэрозольдік лак. Ол пастельдің жарқын және жаңа түстерін бүлдірмей, қараңғылатпай, толыққанды лақтырмауға мүмкіндік бермейді. Шашты бекітуге арналған лакты бекіткіш ретінде қолдану ұсынылмайды, өйткені ол қышқылсыз емес, сондықтан сурет уақыт өте келе бүлінуі мүмкін. Дәстүрлі бекіткіштер ақырында түсін жояды. Осы себептерге байланысты, кейбір пастель суретшілері пастельге тым көп жұмыс істеген жағдайларды қоспағанда, бекіткішті қолданудан аулақ болады. Бекіткіш емес, сурет бетінің құрылымы пастельді ұстап тұрады. Тігізгіш негіздер осылайша қосымша бекіткішті қолдану қажеттілігін болдырмайды немесе азайтады. SpectraFix – заманауи казеин бекіткіші, ол алдын ала араластырылған бөтелкеде немесе спиртпен араластырылатын концентрат түрінде қол жетімді, ол уытты емес және пастель түстерін күңгірттемейді немесе көмескілендірмейді. Алайда, SpectraFix-ті қолдануға біраз тәжірибе қажет, өйткені ол аэрозольдік баллонның орнына сорғымен бүркігіш бөтелке арқылы қолданылады. SpectraFix-ті тым көп қолдану оңай, нәтижесінде түсті ерітетін сұйықтық жиналуы мүмкін; сонымен қатар, ол әдеттегі баллондық бекіткіштерге қарағанда жеңіл қабаттар арасында кептіру үшін көбірек уақыт қажет. Суретшілер сақталатын немесе тасымалданатын суреттерді қорғау үшін шыны қағазды қолданады. Пастель қағазынан жасалған кейбір жақсы сапалы кітаптарда беттерді бөлу үшін шыны қағаз қосады.
Денсаулық пен қауіпсіздікке қауіп төндіреді
Пастель – құрғақ материал, көп мөлшерде шаң шығарады, ол тыныс алу жолдарында тітіркеніс тудыруы мүмкін. Қауіптісі, пастельдер суретшілердің бояуларындағы сияқты пигменттерді қолдануы мүмкін, олардың көпшілігі улы. Мысалы, кең таралған және сүйікті ашық сары, қызғылт сары және қызыл түстердегі кадмий пигменттеріне ұшырау кадмиймен улануға алып келуі мүмкін. Пастель суретшілері, пигменттерді күшті байланыстырғышсыз қолданатындары үшін, мұндай улануға әсіресе осал. Осы себепті, көптеген қазіргі заманғы пастельдер кадмий, хром және басқа да улы пигменттерге баламаларды қолдана отырып жасалады, бірақ дәстүрлі пигмент атауларын сақтайды. Сондай-ақ, ASTM International ұйымының AP таңбасы бар барлық брендтер улы емес деп есептеледі, олар адам организміне оңай сіңбейтін, өте аз еритін кадмий немесе кобальт пигменттерінің түрлерін қолдануы мүмкін. Жұтылғанда аз улы болғанымен, оларды сақтықпен қарау керек.
Пастель суретінің өнер тарихында рөлі
Пастельді бояулар 15-ші ғасырда пайда болды. Пастель ортасын Леонардо да Винчи атап өтті, ол француз суретшісі Жан Перреалдан 1499 жылы Миланға келгеннен кейін және Росальба Карьерадан үйренді. Жан Батист Симеон Шарденнің пастельдегі натюрморттары мен портреттері, сондай-ақ швейцариялық-француз суретшісі Жан Этьен Лиотардың туындылары да зор құрметке ие. 18-ші ғасырдағы Англияда бұл саланың көрнекті шебері Джон Рассел болды. Колониалды Америкада Джон Синглтон Копли кейде портреттер үшін пастельді қолданды. Францияда революция кезінде және одан кейін пастель қысқа мерзімге танымал болмады, себебі бұл техника Ансиен Режимнің әуесқойлығымен байланысты болды. Олардың отандасы Эдуард Мане пастельмен бірнеше портреттерді кенепке салған, бұл орта үшін ерекше жағдай еді. Эдгар Дега пастель техникасында жаңашыл болды және 1885 жылдан бастап, ол өзінің негізгі құралы болған кезде, экспрессионистік күшпен қолданды. Ол әсіресе, бір орынды немесе атмосфераны бейнелеу үшін қаншалықты аз штрихтар қажет екенін көрсетті. Францияда жұмыс істеген американдық суретші Мэри Кассат Филадельфия мен Вашингтондағы достарына импрессионистер мен пастельді таныстырды. Метрополитен өнер мұражайының өнер тарихының уақыт жолы: XIX ғасырдағы американдық суреттер: [Америкалық суретшілер арасында] пастельді ең көркем және бірге ең кескінделген түрде қолданған – Кассат, ол Еуропада ұстазы Эдгар Дегамен тығыз жұмыс істеді және отбасылық сәттерді, мысалы, "Ана баламен ойнайды" суретіндегідей, күшті түрде бейнеледі. АҚШ-тың шығыс жағалауында 1883 жылы Уильям Мерит Чейз, Роберт Блум және басқалар Пастель суретшілерінің қоғамын құрды. Леон Дабо басшылығымен "Пастелистер" 1910 жылдың соңында Нью-Йоркте ұйымдастырылды, оның қатарында Эверетт Шинн мен Артур Боуэн Дэвис болды. Американың батыс жағалауында Сан-Франциско өнер институтының бас әкімшісі және Стэнфорд университетінің мұражайы мен өнер галереясының директоры болған Педро Жозеф де Лемос пастельді аймақтық көрмелерде танымал етті. 1919 жылдан бастап де Лемос пастельмен "сурет салу" туралы бірқатар мақалалар жариялады, онда тақырыптағы жарықтың қарқындылығына байланысты қағаздың ерекше түсін анықтау және қалалық және ауылдық жерлерде "түнгі эскиздер" жасау үшін арнайы оптиканы пайдалану сияқты маңызды жаңалықтар бар еді. Оның түнгі көріністері, баспасөзде көбінесе "арман пейзаждары" деп аталды, француз символизміне, әсіресе Одилон Редонға әсер етті. Пастельді бояулар көптеген заманауи және қазіргі суретшілердің сүйікті құралы болды, себебі оның кең ауқымды жарқын түстері бар. Пастельде кеңінен жұмыс істеген соңғы көрнекті суретшілер – Фернандо Ботеро, Франческо Клементе, Даниэль Грин, Вольф Кан, Паула Рего және Р. Б. Китадж.