Кіріспе

Сурет салу техникасы

Энкаустикалық сурет салу, сондай-ақ ыстық балауыз сурет салу деп те аталады, бұл пішілген балауыз ортасын қолданатын сурет салу түрі, оған түрлі пигменттер қосылған. Ерітілген қоспа әдетте дайындалған ағашқа, бірақ кейде кенеп пен басқа материалдарға жағылады. Ең қарапайым энкаустикалық орта пигменттерді балауызға қосу арқылы жасалуы мүмкін, бірақ рецептуралар көбінесе балауыз бен дамар шайырынан, сонымен қатар басқа да қоспалардан тұрады. Пигменттеу үшін кептірілген ұнтақ пигменттерді қолдануға болады, бірақ кейбір суретшілер пигменттелген балауыз, сия, майлы бояулар немесе пигменттеудің басқа түрлерін пайдаланады. Металл құралдар мен арнайы қылқаламдар орта салқындағанда оны қалыптастыру үшін қолданылады. Сонымен қатар, шпательдер, пышақтар және сырғаштар сияқты қыздырылған металл құралдар орта бетке салқындағаннан кейін оны өңдеу үшін пайдаланылады. Энкаустикалық суретшілер ортаны біріктіру және байланыстыру үшін жылу шамдары, оттықтар, жылу тапаншалары және жылу қолданудың басқа да әдістерін қолданады. Энкаустикалық орта термиялық жағынан икемді болғандықтан, оны мүсіндеуге де болады. Сондай-ақ материалдарды ортаға ендіруге, коллаж жасауға немесе қабаттауға болады. 1769 жылы Джозия Веджвуд бұл техниканы ойлап тапқаннан және патенттегеннен кейін британдық керамикада мүлдем басқа типтегі "энкаустикалық сурет салу" кездеседі. Бұл ежелгі грек вазаларының суреттерін имитациялау үшін пайдаланылған керамикалық қоспа және эмаль бояуларынан тұратын қоспа. Әдетте ыдыс қара түсті болып, қызыл фигуралы суреттермен боялған. Бұл техника басқа британдық керамика шеберлері тарапынан да қолданылды. Энкаустикалық плиткалар боялмайды, бірақ полихромды өрнек үшін түрлі түсті сазбен инкрустацияланады.

Тарих

Энкаустик сөзі грек тіліндегі ἐγκαυστικός сөзінен шыққан, ол "күйдіру" дегенді білдіреді, яғни ἐν (ішінде) және καίειν (жағу) сөздерінен құралған. Суретті энкаустика деп атау үшін жылу элементі қажет. Encaustice немесе Encaustike (ἐγκαυστική) – түстерді күйдіріп жағу өнері. Бұл техниканы римдік ғалым Плиний Ескісі өзінің бірінші ғасырдағы «Табиғи тарих» атты еңбегінде сипаттаған. Ең көне сақталған энкаустикалық панельдік суреттер – 100-300 жылдар аралығындағы Египеттегі римдік-египеттік Файюм мумияларының портреттері. Бірақ бұл әдіс ежелгі грек және рим суретшілігінде кеңінен таралған. Ол ерте византиялық иконаларда да қолданылды, бірақ Батыс шіркеуінде ұмытылды. Филиппиннің жоғалған өнері – кут-кут, сграффито және энкаустика техникаларын пайдаланады. Бұл өнер Самар аралының жергілікті тайпалары тарапынан 1600-1800 жылдар аралығында дамыды. Суретшілер Фернандо Леал және Жан Шарло кейде энкаустикалық сурет салуды қолданды. Бельгиялық суретші Джеймс Энсор да энкаустикамен тәжірибе жасаған. 20-шы ғасырда Баухауста Пол Клее және Василий Кандинскийдің шәкірті Фриц Файс (1905-1981), доктор Ханс Шмидпен бірге энкаустикалық сурет салудың пуникалық балауыз техникасын қайта ашты. Файс энкаустика үшін балауыз дайындауға қатысты екі неміс патентіне ие болды. Бірі – балауызды теңіз суы мен сода ерітіндісінде үш рет қайнату арқылы оның балқу температурасын жоғарылату әдісін қамтыды. Нәтижесінде алынған қатты балауыз ежелгі грек жазбаларында айтылған пуникалық балауызбен бірдей. 20-шы ғасырдың Солтүстік Америка суретшілері, оның ішінде Джаспер Джонс, Тони Шерман, Марк Перлман, Джон Шоу және Фернандо Лиал Аудирак энкаустикалық техниканы қолданды. Энкаустика өнері 1990-шы жылдардан бері қайтадан танымал болып келеді, суретшілер түрлі беттерде – картон, қағаз және тіпті керамикада электр үтіктерін, ыстық плиталарды және қыздырылатын қаламдарды қолданады. Үтік түрлі көркемдік үлгілер жасауды жеңілдетеді. Бұл техника тек қарапайым суреттермен ғана шектелмейді, оны май және акрил сияқты басқа материалдардағыдай күрделі суреттер жасау үшін де пайдалануға болады. Техникалық тұрғыдан меңгеруге қиын болса да, заманауи суретшілер үшін оның тартымдылығы – көлемділігі мен жарқын түстері.