Кіріспе

Кенепке арналған суға төзімді бояу түрі – акрил бояуы. Акрил бояуы – акрил полимерлік эмульсияда және пластификаторларда, силикон майларында, көбікқұрыштарында, тұрақтандырғыштарда немесе металл сабындарда ерітілген пигменттен жасалған, тез кептіретін бояу. Көптеген акрил бояулары су негізді, бірақ кепкеннен кейін суға төзімді болады. Бояудың сумен қанша сұйылтылғанына немесе акрил гельдерімен, орталық заттармен немесе пасталармен қанша өзгертілгеніне байланысты, дайын акрил картинасы акварельге, гуашьқа немесе майлы бояуға ұқсауы мүмкін, немесе басқа материалдармен қол жеткізе алмайтын ерекше қасиеттері болуы мүмкін. Су негізді акрил бояулары латекс үй бояулары ретінде де қолданылады, себебі латекс – судағы полимерлік микробөлшектердің ерітіндісін білдіретін техникалық термин. Ішкі латекс үй бояулары байлаушы заттардың (кейде акрил, винил, ПВА және басқалары), толтырғыштардың, пигменттердің және судың қоспасы болып табылады. Сыртқы латекс үй бояулары да кополимерлі қоспа болуы мүмкін, бірақ ең жақсы сыртқы су негізді бояулар 100% акрилден жасалған, оның серпімділігі және басқа да факторларға байланысты. Дегенмен, винилдің құны 100% акрилдің құнынан екі есе арзан, ал поливинил ацетаты (ПВА) одан да төмен бағалы, сондықтан бояу компаниялары нарық сұранысына қарай олардың көптеген түрлі комбинацияларын жасап шығарады.

Тарих

Отто Рём акрил шайырды ойлап тапты, ол тез арада акрил бояуларына айналды. 1934 жылы неміс химиялық компаниясы BASF алғашқы акрил шайыр дисперсиясын әзірледі және Rohm and Haas патенттеді. Синтетикалық бояулар алғаш рет 1940 жылдары майлы және акварель бояуларының кейбір қасиеттерін біріктіріп қолданылды. 1946-1949 жылдар аралығында Леонард Бокур мен Сэм Голден Magna маркалы акрил бояуын ойлап тапты. Бұл минералды спиртке негізделген бояулар еді. Суға негізделген акрил бояулары кейіннен латекс үй бояулары ретінде сатылды. Суға негізделген акрил байланыстырғыштар үй бояулары ретінде енгізілгеннен кейін, суретшілер мен компаниялар жаңа байланыстырғыштардың әлеуетін зерттей бастады. Диего Ривера, Дэвид Альфаро Сикеирос және Хосе Клементе Ороско акрил бояумен тәжірибе жасаған алғашқы суретшілер болды. Олар акрил бояудың беріктігіне қатты таңғалғандықтан мұндай жасады. Осының нәтижесінде суретшілер мен компаниялар 1953 жылы Мексикада Politec Acrylic Artists' Colors өндірісін бастады. The Times газетінің мәліметінше, Ланселот Рибейро 1960 жылдарға қарай майлы бояулардың кебу уақытына және түс потенциалының жеткіліксіз жарқырауына байланысты Ұлыбританияда акрил бояуларын қолдануды алғашқылардың бірі ретінде бастады. Ол коммерциялық бояулар қолдана бастаған жаңа синтетикалық пластикалық негіздерге көшті және көп ұзамай ICI, Courtaulds және Geigy сияқты өндірушілерден көмек алды. Газетте айтылғандай, компаниялар оған соңғы бояуларының үлгілерін берді, ол оларды үш он жылдан кейін де пайдаланды. Бастапқыда фирмалар PVA қоспалары коммерциялық мағынада қажетті көлемде қажет емес деп ойлады. Бірақ олар сұраныстың жоғары екенін тез мойындады, сондықтан "Рибейро акрилді майға балама ретінде қолданатын суретшілердің ұрпақтарының әкесі болды". 1956 жылы Хосе Л. Гутьеррес Мексикада Politec Acrylic Artists' Colors өнімдерін шығарды, ал Цинциннатидегі Henry Levison Permanent Pigments Co. Liquitex түстерін шығарды. Бұл екі өнім желісі алғашқы акрил эмульсиялы суретшілердің бояулары болды, ал қазіргі заманғы жоғары тұтқырлықты бояулар 1960 жылдардың басында қолжетімді болды. Сонымен қатар, әлемнің екінші жағында 1958 жылы Австралияда Vynol Paints Pty Ltd (қазіргі Derivan) құрылды, ол Vynol Colour деп аталатын суға негізделген суретші акрилін шығара бастады, содан кейін 1960 жылдары Matisse Acrylics пайда болды. Осыдан кейін Голден "Aquatec" деп аталатын сулы акрил бояуын ойлап тапты. 1963 жылы Джордж Роуни (1983 жылдан бері Daler Rowney компаниясының бөлігі) "Cryla" таңбасымен Еуропаға суретшілердің акрил бояуларын енгізген алғашқы өндіруші болды.

Акрил бояуы

Акрил бояушылар акрилді ортаны немесе жай ғана суды қосу арқылы бояу бетінің сыртқы түрін, қаттылығын, икемділігін, текстурасын және басқа да сипаттамаларын өзгерте алады. Акварель және майлы бояулар да әртүрлі орталарды қолданады, бірақ акрил орталарының ассортименті әлдеқайда кең. Акрил көптеген түрлі беттерге жабысу қабілетіне ие, ал орталарды олардың жабысу сипаттамаларын өзгерту үшін пайдалануға болады. Акрил қағазға, кенепке және басқа да материалдарға қолданылуы мүмкін, алайда оларды орташа тығыздықтағы талшықты тақта сияқты жасалған ағаштарға қолдану осы беттердің кеуектілігіне байланысты қиын болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда, алдымен бетін тиісті герметикпен жабу ұсынылады. Акрил бояуды жабу процесі лактау деп аталады. Суретшілер суреттерді шаңнан, ультракүлгін сәулелерден, сызаттардан және т.б. қорғау үшін оқшаулау қабатының үстінен алынатын лактарды қолданады. Бұл процесс майлы бояуды лактауға ұқсас. Акрил бояуларын жұқа қабаттармен немесе жуу арқылы су бояулары мен басқа су негізіндегі орталарға ұқсайтын эффектілер жасауға болады. Олар сондай-ақ бояудың қалың қабаттарын салу үшін де пайдаланылуы мүмкін – гель және қалыптастыру пастасы кейде рельефтік элементтері бар суреттер жасау үшін қолданылады. Акрил бояулары хоббилерде де қолданылады, мысалы, пойыздар, машиналар, үйлер, өздігінен жасау жобалары және адам модельдері. Мұндай модельдерді жасайтындар қуыршақтардың бет-әлпеттерін немесе басқа модельдердің көтеріңкі бөлшектерін жасау үшін акрил бояуын қолданады. Ылғал акрил бояуын суретшінің щеткасынан және теріден сумен оңай алып тастауға болады, ал майлы бояулар көмірсутектерді қажет етеді. Акрил бояулары – бұл бояу түрінің пайда болуымен қолданыла бастаған, шырғау деп аталатын сюрреалистік техникада ең көп қолданылатын бояулар. Акрил бояулары осы мақсат үшін қолданылады, өйткені олар беттен оңай сырып алынуы немесе қабығы шешіледі.

Бояу әдістері

Акрил бояуларын сумен немесе акрил ортасымен сұйытып, акварель бояулары сияқты жағып суретке түсіруге болады, бірақ акварель бояуларынан айырмашылығы, құрғағаннан кейін оларды қайтадан суландыруға болмайды. Сондықтан акрил бояулары, арабикаға негізделген акварель бояуларының түсін көтеру әдістеріне жарамсыз. Оның орнына бояу қабат-қабат жағылады, кейде сумен немесе акрил ортасымен сұйытылып, төменгі қабаттарды жартылай көрінетіндей етеді. Акрил ортасы бояуға бай және жарқыраған түр береді, ал су бояуды акварельге ұқсатып, матовый етеді. Акрил бояулары жарқыраған немесе матовый болуы мүмкін, бірақ жартылай матовый (атлас) жылтырлығы көбірек кездеседі. Кейбір брендтер әртүрлі жылтырлық деңгейлерін ұсынады (мысалы, Golden, Liquitex, Winsor & Newton және Daler Rowney компанияларының қалың бояулары); Politec акрилдері толығымен матовый. Майлы бояулар сияқты, пигмент мөлшері мен бөлшектерінің өлшемі немесе пішіні бояудың жылтырлығына әсер ете алады. Дайындау кезінде матовый заттар қосылып, жылтырлықты азайтуға болады. Суретші қалауынша түрлі орталарды бояулармен араластырып, жылтырлықты өзгерту немесе біркелкі ету үшін жабын немесе лактарды қолдана алады. Құрғағаннан кейін, акрил бояу қатты бетке жабысып қалса, оны алып тастау қиын. Су немесе жұмсақ еріткіштер оны қайтадан ерітпейді, бірақ изопропил спирті жаңа бояу қабықшаларын алып тастауға көмектеседі. Толуен мен ацетон бояу қабықшаларын алып тастауға болады, бірақ олар бояу дақтарын жақсы шығармайды және таңдамалы емес. Еріткішті қолданып бояуды алып тастау, бояудың барлық қабаттарын (акрил гессосы және т.б.) алып тастауға әкелуі мүмкін. Майлы заттар мен жылы сабынды су акрил бояуын теріден алып тастайды. Акрил бояуын миниатюралар немесе модельдер сияқты тесіксіз пластикалық беттерден Dettol (4,8% v/w хлороксиленол құрамында) сияқты тазартқыш заттарды қолдана отырып алып тастауға болады. Акрил бояуларымен сурет салуға дайындалу үшін, кенепті акрилді грунтпен жабу керек, бұл бояудың түсін өзгертпейді. Акрил бояуының құрамындағы беттік белсенді заттар шикі кенептен түссіздікті шығаруы мүмкін, әсіресе мөлдір жағылған немесе мөлдір гельді аймақтарда. Тек гессо ғана түссіздікті тоқтатпайды; гессоны қолданар алдында грунт жағу қажет. Акрилдің тұтқырлығын бояу қабықшасының қалыпты күйін сақтайтын қолайлы кеңейткіштерді қолдану арқылы табысты түрде төмендетуге болады. Кептіруді баяулату және жұмыс уақытын ұзарту үшін ретардерлер, ал түс араластыру қабілетін арттыру үшін ағынды ұлғайтқыштар бар.

Акрил бояуы мен акварель бояуының айырмашылығы

Ең үлкен айырмашылық – акрил бояуының жарық өткізбейтін, ал акварель бояуының жарық өткізетін қасиетке ие болуы. Акварель бояулары шамамен 5-15 минутта кебеді, ал акрил бояулары 10-20 минутта кебеді. Акварель пигментінің тонын немесе түсін өзгерту үшін, бояуға қосылған су мөлшерін өзгерту керек. Түсті жарқырату үшін көбірек су қосыңыз. Түсті қарарту үшін аз су қосыңыз. Акрил бояуларымен ашық немесе қара түстер жасау үшін ақ немесе қара бояу қосылады. Тағы бір айырмашылық – акварель бояуларын негізінен акварель қағазы сияқты кеуекті беттерге жағу қажет. Акрил бояуларын көптеген түрлі беттерде қолдануға болады.