Хорватия ұлтшылдығы: «Үлкен Хорватия» идеясы, тарихы, мағынасы, және 19 ғасырдағы бастаулары. Хорваттардың этникалық және саяси ұғымдары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хорват ұлттық идеологиясы – хорват ұлттық идеологиясы.
Croatian nationalist ideology
a Croatian nationalist ideology
Ұлы Хорватия – хорват ұлтшылдығының белгілі бір бағыттарына қолданылатын термин. Бір жағынан, ол хорват халқының географиялық ареалын білдіреді, Хорватияның шегінен тыс тұратын хорваттардың этникалық жақтарын баса назар аударады. Ал саяси тұрғыдан алғанда, бұл термин хорват халқының географиялық ареалы мен хорват мемлекетінің аумағының теңдестігіне сенетін ирредентистік идеяны көрсетеді.
Greater Croatia is a term applied to certain currents within Croatian nationalism. In one sense, it refers to the territorial scope of the Croatian people, emphasising the ethnicity of those Croats living outside Croatia. In the political sense, though, the term refers to an irredentist belief in the equivalence between the territorial scope of the Croatian people and that of the Croatian state.
Өмірбаян
Ұлы Хорватия мемлекетінің тұжырымдамасының қазіргі заманғы бастаулары Illyrian қозғалысымен байланысты, бұл оңтүстік славян мәдени және саяси науқаны, оның тамырлары ерте заманда және 19-шы ғасырдың бірінші жартысында жас хорват зиялыларының қайта жаңғыртуымен дамыды. Бұл қозғалыс сол кездегі дамып келе жатқан еуропалық ұлтшылдық ағынында туындаса да, Хорватиямен жеке одақта болған Венгрия Корольдігіндегі күшті ұлтшылдық белсенділікке жауап ретінде пайда болды. Ұлы Хорватия тұжырымдамасының негізі 17-шы және 18-шы ғасырлардың соңында Павао Риттер Витезовичтің еңбектерінде қаланды. Ол бүкіл оңтүстік славяндардың хорваттар екенін жариялаған хорват ұлтының алғашқы идеологы болды. Оның еңбектері Габсбургтер империясының шығысқа және оңтүстікке қарай экспансиясын заңдастыру үшін пайдаланылды, оның тарихи құқықтары арқылы Иллирияны иеленуді дәлелдеді. Витезович көздеген "Иллирия" славян аймағы ақырында Оңтүстік-Шығыс Еуропаның көп бөлігін, сондай-ақ Орталық Еуропаның, мысалы Венгрияның бөліктерін де қамтитын болды. Витезович Хорватияның аумағын, Иллирия мен барлық славян қоныстанған жерлерден өзге, Адриатика, Қара және Балтық теңіздері арасындағы барлық аймақтарды қамтиды деп анықтады. Венгрия Корольдігінің үлкен аумағына байланысты, Венгрия құрамындағы аймақтарда мадьяризация процестерін жүргізуге тырысты. Бұған қарсылық ретінде Людевит Гай Illyrian қозғалысын құрды. Бұл қозғалыстың мақсаты Оңтүстік славяндар арасындағы тілдік және этникалық біртүтастық арқылы Австрия-Мажарстанда Хорватияның ұлттық беделін орнату болды. Бұл Хорватия тарихындағы алғашқы және ең маңызды панславяндық қозғалыс еді. Хорватиялық панславизмнің ерте жақтаушысы – саясаткер граф Янко Драшкович болды. 1832 жылы ол өзінің диссертациясын жариялады, онда Габсбургтер империясының барлық оңтүстік славян провинцияларынан тұратын "Ұлы Иллирияны" көздеді. Сол сияқты, ықпалды епископ Иосип Юрай Строссмайер, Габсбург монархиясын қолдағанмен, Далмация Корольдігін Хорватиямен біріктіруді жақтады. Ұлы Хорватия тұжырымдамасын 1861 жылы ұлттық құқық партиясын (ХСП) құрған Анте Старчевич және Евгений Кватерник одан әрі дамытты. Строссмайер мен Illyrian қозғалысының жақтаушыларынан өзгеше, ХСП панславяндық мемлекетке тәуелсіз Хорватияны жақтады. Старчевич Хорватияның сербтермен және словендермен (негізінен Сербия Корольдігімен) бірігуіне ерте қарсы болды; олардың идеологиялары Югославия Корольдігінде хорват және серб саяси көшбасшылары арасындағы шиеленіс күшейгенде соғыстар аралық кезеңде бірте-бірте танымал болды. Идеологияны қоршаған оқиғалар Екінші дүниежүзілік соғыста Тәуелсіз Хорватия мемлекеті мен оның қарсыластары, соның ішінде четник сербтері мен барлық ұлттардың коммунистері (хорваттарды қоса) арасындағы қақтығысқа ұласты.
The concept of a Greater Croatian state has its modern origins with the Illyrian movement, a pan South Slavist cultural and political campaign with roots in the early modern period, and revived by a group of young Croatian intellectuals during the first half of the 19th century. Although this movement arose in the developing European nationalist context of the time, it particularly arose as a response to the more powerful nationalist stirrings in the then Kingdom of Hungary, with whom Croatia was in a personal union. The foundations of the concept of Greater Croatia are laid in late 17th and early 18th century works of Pavao Ritter Vitezović. He was the first ideologist of Croatian nation who proclaimed that all South Slavs are Croats. His works were used to legitimize expansionism of the Habsburg Empire to the east and south by asserting its historical rights to claim Illyria. "Illyria" as Slavic territory projected by Vitezović would eventually incorporate not only most of the Southeastern Europe but also parts of Central Europe such as Hungary. Vitezović defines territory of Croatia which, besides Illyria and all Slavic populated territory, includes all the territory between Adriatic, Black and Baltic seas. Because the Kingdom of Hungary was so large, Hungary attempted processes of Magyarisation on its constituent territories. As a reaction, Ljudevit Gaj led the creation of the Illyrian movement. This movement aimed to establish Croatian national presence within Austria Hungary through linguistic and ethnic unity among South Slavs. This was the first and most prominent Pan Slavic movement in Croatian history. An early proponent of Croatian based Pan Slavism was the politician, Count Janko Drašković. In 1832, he published his Dissertation to the joint Hungarian Croatian Diet, in which he envisioned a “Great Illyria” consisting of all the South Slav provinces of the Habsburg Empire. Likewise, the influential Bishop Josip Juraj Strossmayer, although a supporter of the Habsburg monarchy, nonetheless advocated merging the Kingdom of Dalmatia with Croatia. The concept of a Greater Croatia was developed further by Ante Starčević and Eugen Kvaternik, who founded the nationalist Party of Rights (HSP) in 1861. Unlike Strossmayer and the proponents of the Illyrian movement, HSP advocated a united Croatia that stood independently of a Pan Slavic umbrella state. Starčević was an early opponent of Croatia's unification with Serbs and Slovenes (chiefly the Kingdom of Serbia); their ideologies gradually gained popularity during the interwar period as tensions grew in the Kingdom of Yugoslavia between the Croatian and the more influential Serbian political leaders. Ensuing events surrounding the ideology culminated in the World War II conflict between the Independent State of Croatia and its opponents including Chetnik Serbs and Communists of all ethnicities (including Croatian).
CvetkovićMaček келісім
ХХ ғасырдың 30-жылдары хорваттар мен сербтер арасындағы этникалық қарым-қатынастардың ушығуы кезінде, Югославия парламентінде 1939 жылғы Цветкович-Мачек келісімі арқылы бейбіт түрде келісілген Югославия құрамындағы автономиялық мемлекет – Хорватия Бановинасы құрылды. Хорватия бір арнаулы аумақтық бірлік ретінде біріктірілді және сол кезде хорваттар көпшілік құраған қазіргі Воеводина, Посавина, Герцеговинаның және Орталық Боснияның бір бөлігіне ие болды.
Amid rising ethnic tensions between Croats and Serbs in the 1930s, an autonomous state within Yugoslavia, called the Banovina of Croatia was peacefully negotiated in the Yugoslav parliament via the Cvetković–Maček Agreement of 1939. Croatia was united into a single territorial unit and was provided territories of parts of present day Vojvodina, Posavina, and parts of Herzegovina and Central Bosnia, which had Croatian majority at the time.
Тәуелсіз Хорватия мемлекеті
Ұлы Хорватияның алғашқы заманауи дамуы Тәуелсіз Хорватия мемлекетінің (НДХ) құрылуымен болды. 1941 жылы елді Оккупациялық күштер басып алғаннан кейін, Усташе қозғалысының орынбасары Славко Кватерник НДХ құрылғанын жариялады. 1929 жылы құрылған, ультраұлттық және фашистік Усташе қозғалысы Дрина өзеніне және Белград шебіне дейін созылатын Ұлы Хорватияны қолдады. Усташе Поглавнигі (жетекшісі) Анте Павелич 1927 жылдан бері фашистік Италиямен келіссөздер жүргізіп келді. Бұл келіссөздерге Италияның Дальмациядағы талап еткен аумақтарын аннексиялауын Павелич қолдады, ал Италия тәуелсіз Хорватияны қолдауға міндеттенді. Сонымен қатар, Бенито Муссолини Павеличке Хорватияға Босния мен Герцеговинаның барлық аумағын аннексиялау құқығын ұсынды. Павелич осы шартқа келісті. Ұлы Хорватия идеологиясы, нацистік нәсілдік теориямен бірігіп, НДХ-да Усташелер тарапынан сербтерге жасалған геноцидке, Холокостқа және Пораймоске әкеп соқты.
The first modern development of a Greater Croatia came about with the establishment of the Independent State of Croatia (, NDH). Following occupation of the country by Axis forces in 1941, Slavko Kvaternik, deputy leader of the Ustaše proclaimed the establishment of the NDH. The Ustaša, an ultranationalist and fascist movement founded in 1929 supported a Greater Croatia that would extend to the River Drina and to the edge of Belgrade. Ante Pavelić, the Ustaše's Poglavnik (leader) had been in negotiations with Fascist Italy since 1927. These negotiations included Pavelić supporting Italy's annexation of its claimed territory in Dalmatia in exchange for Italy supporting an independent Croatia. In addition, Benito Mussolini offered Pavelić the right for Croatia to annex all of Bosnia and Herzegovina. Pavelić agreed to this exchange. The Greater Croatian ideology, combined with Nazi racial theory, culminated in the genocide of Serbs, the Holocaust and the Porajmos in the NDH carried out by Ustaše.
Босния соғысы
Ұлы Хорватияның ең соңғы көрінісі Югославияның тарауынан кейін туды. 1992 жылы Босния және Герцеговинаның көпұлтты Югославия республикасы тәуелсіздік жариялағанда, референдумды бойкоттаған босниялық серб саяси өкілдері өздерінің Серб Республикасы үкіметін құрды, одан кейін олардың күштері Босния және Герцеговина Республикасына шабуыл жасады. Босния соғысының басында хорваттар мен босниялықтар Югослав халық армиясына (ЮНА) және Серб Республикасы армиясына (ВРС) қарсы одақ құрды. Басты хорват армиясы – Хорват қорғаныс кеңесі (HVO), ал босниялық – Босния және Герцеговина Республикасы армиясы (ARBiH) болды. 1991 жылдың қарашасында Хорват Босния және Герцеговинаның Хорват қауымдастығы Босния және Герцеговина ішіндегі автономды хорват аумақтық бірлік ретінде құрылды. Герцег Боснияның басшылары оны серб күштерімен қақтығыс кезіндегі уақытша шара деп атады және оның бөліну мақсаты жоқ екенін мәлімдеді. Хорватия қорғаныс күштері (HOS), Хорватиялық құқық партиясының жарымәскери қанаты, Хорватия мен Босния және Герцеговина арасындағы конфедерацияны, бірақ NDH негізінде қолдады. Уақыт өте келе хорваттар мен босниялықтар арасындағы қарым-қатынас нашарлап, хорват-босния соғысына әкелді, ол 1994 жылдың басына дейін және Вашингтон келісіміне қол қойылғанға дейін жалғасты. Хорватия президенті Франьо Туджман Хорватияның шекарасын кеңейтуге тырысқаны үшін сынға ірікті, көбінесе Герцеговина мен Боснияның хорваттар көпшілігіндегі аймақтарын аннексиялау арқылы. 2013 жылы бұрынғы Югославия үшін Халықаралық қылмыстық трибуналы (МКТИ) көпшілік дауыспен Хорватия басшылығының 1939 жылғы Хорватия Бановинасының шекарасына сәйкес Герцег Босния аймақтарын «Ұлы Хорватияға» қосуды мақсат еткенін анықтады. Сот төрағасы Жан-Клод Антонетти жеке пікір білдіріп, Туджманның Боснияны бөлу жоспары болған деген пікірге келіспеді. 2017 жылдың 29 қарашасында апелляциялық палата Туджманның «бұрынғы шекараларды қайта құруға және хорват халқының бірігуін жеңілдетуге бағытталған хорват ұйымын құру» деген түпкілікті мақсатын бөліскенін мәлімдеді.
The most recent expression of a Greater Croatia arose in the aftermath of the breakup of Yugoslavia. When the multiethnic Yugoslav republic of Bosnia and Herzegovina declared independence in 1992, Bosnian Serb political representatives, who had boycotted the referendum, established their own government of Republika Srpska, whereupon their forces attacked the Republic of Bosnia and Herzegovina. At the beginning of the Bosnian war, the Croats and Bosniaks formed an alliance against the Yugoslav People's Army (JNA) and the Army of Republika Srpska (VRS). The main Croat army was the Croatian Defence Council (HVO), and the Bosniak was the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina (ARBiH). In November 1991, the Croatian Community of Herzeg Bosnia was established as an autonomous Croat territorial unit within Bosnia and Herzegovina. The leaders of Herzeg Bosnia called it a temporary measure during the conflict with the Serb forces and claimed it had no secessionary goal. The Croatian Defence Forces (HOS), a paramilitary wing of the Croatian Party of Rights, supported a confederation between Croatia and Bosnia and Herzegovina, but on the basis of the NDH. Over time, the relations between Croats and Bosniaks worsened, resulting in the Croat–Bosniak War, which lasted until early 1994 and the signing of the Washington Agreement. Croatian President Franjo Tuđman was criticised for trying to expand the borders of Croatia, mostly by annexing Herzegovina and parts of Bosnia with Croat majorities. In 2013, the International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia (ICTY) ruled, by a majority, that the Croatian leadership had a goal to join the areas of Herzeg Bosnia to a "Greater Croatia", in accordance with the borders of the Banovina of Croatia in 1939. Judge Jean Claude Antonetti, the presiding judge in the trial, issued a separate opinion in which he disputed the notion that Tuđman had a plan to divide Bosnia. On 29 November 2017, the Appeals Chamber concluded that Tuđman shared the ultimate purpose of "setting up a Croatian entity that reconstituted earlier borders and that facilitated the reunification of the Croatian people".