Кіріспе

Шығыс православие және Шығыс католик епископтары киетін медальон. Энколпион (сондай-ақ, engolpion, enkolpion; грекше: ἐγκόλπιον, enkólpion, "көкірек үстінде"; көпше: ἐγκόλπια, enkólpia) – ортасында иконасы бар, Шығыс православие және Шығыс католик епископтары мойнына тағатын медальон. Икона әдетте зергерлік әшекейлермен (көбінесе имитация тастармен) шеңберленген және шығыс үлгісіндегі митрамен жабылады. Көбінесе төменгі жағында да зергерлік әшекейлі шағын әшекей болады. Энколпион ұзын алтын тізбекке ілінеді, ол кейде күрделі буындардан тұрады. Тізбектің бір бөлігі жиі мойынның артындағы кішкентай сақинамен біріктіріледі, соның арқасында ол арқаға түседі. Энколпион түрлі пішіндерде кездеседі, мысалы, сопақ, ромб, шаршы немесе екі басты бұркіт пішінінде. Ескі заттарды зерттеу саласында "енколпион кресі" – Византия кезеңінің кеуде кресін білдіреді.

Тарих

Алайда, Иеронимнің айтуынша (Матфей, шамамен xxiii), оның заманындағы кейбір сенімділер осы көмекші құралдарға шарбақтық маңыз берді; ол белгілі бір дәрежеде қасиеттілікті қасиетті реликвияларға асыра құрметпен теңеген әйелдердің кейбір топтарын айыптайды: "Hoc quod apud nos superstitiosae mulierculae in parvulis evangeliis et in crucis ligno et istiusmodi rebus, quae habent quidem zelum Dei, sed non secundum scientiam, factitant" (Біздің арамыздағы шарбақты әйелдер, Құдайға деген белгілі бір құлшынысы бар, бірақ дұрыс білім жоқ, кішкентай Ізгі хабар көшірмелері, айқыш ағашы және осы сияқты нәрселермен айналысады). Энгольпиялар түрлі пішіндерде кездесетін, овалды, дөңгелек, төртбұрышты және алтыннан шыныға дейінгі әртүрлі материалдардан жасалған. 1571 жылы ежелгі Ватикан зиратындағы қабірлерде екі алтын энгольпия табылды, олардың біреуінің бір жағында Альфа мен Омега арасындағы Мәсіхтің монограммасы, екінші жағында – көгершін бейнеленген. Тағы бірі, қазір жоғалған, император Гонорийдің әйелі Марияның қабірінен табылған, онда императорлық жұптың есімдері, VIVATIS деген жазу және монограмма бар. Монцаның әйгілі қазынасында theca persica сақталған, онда Иоанн Ізгі хабарынан алынған мәтін бар, оны Папа Григорий I (590-604) королева Теодолиндаға оның ұлы Адалоальд үшін жіберген. Бұл папаның Ломбард королевасына берген тағы бір сыйы – Шын айқыштан алынған бөлігі бар айқыш тәрізді энгольпион. Осы типтегі ең қызықты реликвия – 1863 жылы Римде Сан-Лоренцо базиликасында (fuori le mura) табылған алтын көкірекке ілінетін айқыш, ол бір адамның денесінің үстінде жатқан. Оның бір жағында: EMMANOTHA NOBISCUM DEUS (Иммануил, Құдай бізбен бірге), ал екінші жағында: CRUX EST VITA MIHI, MORS INIMICE TIBE (Маған айқыш – өмір, ал сен үшін, жау, ол – өлім) деген жазу бар. Энгольпиялар санатына ампулалар да жатады, яғни қорғасыннан, саздан немесе басқа материалдардан жасалған құмыралар, олардың ішінде Киелі қабір алдындағы шамдардың майы сияқты құрметті реликвиялар сақталған, сондай-ақ әулие Петрдің тізбектерінен алынған алтын кілттер, олардың біреуін Ұлы Григорий франк корольі Кильдебертке жіберген. Энкольпион, осы сөздің басқаша аудармасы, Шығыс және Батыс христиандығындағы ерте ортағасырлық дәстүрді қамтиды.

Қазіргі заманғы қолданысы

Барлық епископтар Панагия (грекше: Παναγία) деп аталатын ерекше түрдегі энгольпион киеді, ол Құдай ананы (Бейбіт Қыз Мәриямды) бейнелейді. Барлық приматтар және приматтық дәрежеден төмен тұрған кейбір епископтар екінші энгольпион кию құқығына ие, ол көбінесе Мәсіхті бейнелейді. Кейде архимандритке Мәсіхтің немесе Құдай ананың емес, Кресттің бейнесі бар энгольпион сыйланады. Энгольпионды епископтың күнделікті киімі немесе хор киімінің бір бөлігі ретінде үнемі тағуға болады. Епископ қасиетті қызметтерге дайындалғанда, ол кеуде айқышын да киеді. Епископ Құдайлық литургия алдында киімдерін киген кезде, егер ол Панагиядан өзге энгольпион тағу құқығына ие болса, протодиакон субдиакондар оны епископқа кигізер кезде келесі дұғаны оқиды: "Жүрегің жақсылыққа толы, Сен әрдайым, қазір және мәңгілікке, ғасырлар бойы Патшаға істеріңді айтасың. Әмин". Кейбір энгольпиондар іші қуыс болып келеді, сондықтан оларды қасиетті реликвия сақтауға пайдалануға болады. Энгольпиондар бұрын монахтар саяхат кезінде қасиеттілікке қол жеткізу үшін тағып жүрген евхаристиялық медальондардан пайда болған болуы мүмкін. Епископтар монахтар болғандықтан және көбінесе саяхаттағандықтан, олардың мұндай медальондары болған, ал епископтар болғандықтан, олардың евхаристиялық медальондары қарапайым монахтардың медальондарына қарағанда әлдеқайда қымбат материалдардан жасалып, әшекейленген.