Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ядролық қарулар жөніндегі пікірталас – ядролық қарудың қаупі, қолданылуы және жинақталуына байланысты дау-жанжалдарды білдіреді. Ядролық қарулар жасалғанға дейін, Манхэттен жобасына қатысқан ғалымдар қаруды қолдану мәселесінде екі топқа бөлінді. Ядролық қару соғыста тек Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңінде қолданылды, 1945 жылдың тамыз айының басында АҚШ Әскери-әуе күштерінің B-29 Superfortress бомбалаушылары Жапонияның Хиросима және Нагасаки қалаларына атом бомбаларын тастады. Бұл бомбалаулардың Жапонияның қарсы тоқтауына тигізген әсері және АҚШ-тың оларды этикалық тұрғыдан негіздеуі ондаған жылдар бойы ғалымдар мен көпшілік арасында талқыланып келеді. Ядролық қарусыздану – ядролық қаруды азайту немесе толығымен жою процесі, сондай-ақ ядролық қарудан толығымен бос әлемнің соңғы күйі. Қарусыздануды қолдайтындар әдетте ядролық қарудың қаупін тудыруын немесе қолдануын моральдық емес деп санайды және толық қарусыздану ғана ядролық соғыс мүмкіндігін жоя алады деп мәлімдейді. Ядролық қарусыздануды сынға алатындар, бұл шара ұлттық қауіпсіздікті әлсіретіп, конвенциялық соғыстарды ықтималдатады, олардың салдары ауыр болады немесе екеуі де орын алуы мүмкін дейді. Пікірталас әртүрлі сценарийлерді қарастырғанда күрделене түседі, мысалы, толық немесе ішінара, бір жақты немесе көп жақты қарусыздану. Ядролық қарудың таралуы – бұл осыған байланысты маңызды мәселе, ол көбінесе ядролық қарудың басқа елдерге таралуын білдіреді және аймақтық қақтығыстардан туындаған ядролық соғыс қаупін арттырады. Ядролық технологиялардың, әсіресе қару жасауға қолданылатын ядролық материалдарды (мысалы, жоғары тотыққан уран және плутоний) өндіруге арналған ядролық отын циклы технологияларының таралуы, ядролық қарудың таралу қаупіне әсер етеді. Мұндай таралу кейде көлденең таралу деп аталады, ол белгілі ядролық державалардың ядролық қару арсеналын кеңейтуді білдіретін тік таралудан ерекшеленеді.
The nuclear weapons debate refers to the controversies surrounding the threat, use and stockpiling of nuclear weapons. Even before the first nuclear weapons had been developed, scientists involved with the Manhattan Project were divided over the use of the weapon. The only time nuclear weapons have been used in warfare was during the final stages of World War II when USAAF B 29 Superfortress bombers dropped atomic bombs on the Japanese cities of Hiroshima and Nagasaki in early August 1945. The role of the bombings in Japan's surrender and the U. S.'s ethical justification for them have been the subject of scholarly and popular debate for decades. Nuclear disarmament refers both to the act of reducing or eliminating nuclear weapons and to the end state of a nuclear free world. Proponents of disarmament typically condemn a priori the threat or use of nuclear weapons as immoral and argue that only total disarmament can eliminate the possibility of nuclear war. Critics of nuclear disarmament say that it would undermine deterrence and make conventional wars more likely, more destructive, or both. The debate becomes considerably complex when considering various scenarios for example, total vs partial or unilateral vs multilateral disarmament. Nuclear proliferation is a related concern, which most commonly refers to the spread of nuclear weapons to additional countries and increases the risks of nuclear war arising from regional conflicts. The diffusion of nuclear technologies especially the nuclear fuel cycle technologies for producing weapons usable nuclear materials such as highly enriched uranium and plutonium contributes to the risk of nuclear proliferation. These forms of proliferation are sometimes referred to as horizontal proliferation to distinguish them from vertical proliferation, the expansion of nuclear stockpiles of established nuclear powers.
Манхэттен жобасы
Манхэттен жобасы «жоғары құпия» деп есептелгендіктен, ядролық қаруды қолдану туралы ашық пікірталас болған жоқ, тіпті АҚШ үкіметінің ішінде де бомба туралы мәліметтер өте шектеулі болды. Дегенмен, алғашқы ядролық қарулар әзірленбес бұрын, Манхэттен жобасына қатысқан ғалымдар қаруды қолдану мәселесінде дауласып, екі топқа бөлінді.
Because the Manhattan Project was considered to be "top secret," there was no public discussion of the use of nuclear arms, and even within the US government, knowledge of the bomb was extremely limited. However, even before the first nuclear weapons had been developed, scientists involved with the Manhattan Project were divided over the use of the weapon.
Франк баяндамасы
1945 жылдың 2 маусымында Манхэттен жобасының металлургиялық зертханасының жетекшісі Артур Комптон Чикаго университетінің қызметкерлеріне Жапонияның капитуляциясын күштеу үшін атом бомбасын қолдану жоспарларын жасап жатқан Уақытша комитеттің соңғы ақпараты туралы хабарлады. Осы хабарламаға жауап ретінде Джеймс Франк төрағалық ететін Мет Лабораториясының атом бомбасының әлеуметтік және саяси салдары жөніндегі комитеті Франк есебін жазды. Лео Силард пен Гленн Т. Сиборгтың да үлесі бар бұл есепте бірінші атом бомбасын қалаға қарсы пайдаланудың орнына, жапондықтарға адам тұрмайтын аймақта "көрсету" керек деп ұсынылды. Бұл ұсыныс әскери қолбасшылармен, Лос-Аламос нысаналар комитетімен (басқа ғалымдардан құралған) және қаруды қолдануға қатысқан саясаткерлермен келіспеді. Есепте сондай-ақ, ядролық қару жарысын және тұрақсыз әлемдік тәртіпті болдырмау үшін қарудың бар екендігі жария етілуі керек екені айтылды, осылайша ынтымақтастыққа негіделген халықаралық ұйым атом энергиясын бақылауға алады: "Осы көзқарас бойынша, жаңа қаруды барлық Біріккен Ұлттар Ұйымының өкілдерінің алдында, шөлде немесе бедеу аралда көрсету тиімдірек болар еді. Америка әлемге «Бізде қандай қару бар екенін көрдіңіздер, бірақ біз оны қолданбадық. Біз болашақта оны қолданудан бас тартуға және осы ядролық қаруды тиісті бақылауға алу үшін басқа елдермен бірге жұмыс істеуге дайынбыз» деуге мүмкіндік берсе, халықаралық келісімге жету үшін ең қолайлы жағдай туар еді." Франк есебі.
On June 2, 1945, Arthur Compton, the leader of the Manhattan Project's Metallurgical Laboratory, also known as Met Lab, at the University of Chicago briefed his staff on the latest information from the Interim Committee, which was formulating plans for the use of the atomic bomb to force Japanese capitulation. In response to the briefing, Met Lab's Committee on the Social and Political Implications of the Atomic Bomb, chaired by James Franck, wrote the Franck Report. The report, to which Leo Szilárd and Glenn T. Seaborg also contributed, argued that instead of being used against a city, the first atomic bomb should be "demonstrated" to the Japanese on an uninhabited area. The recommendation was not agreed with by the military commanders, the Los Alamos Target Committee (made up of other scientists), or the politicians who had input into the use of the weapon. The report also argued that to preclude a nuclear arms race and a destabilized world order, the existence of the weapon should be made public so that a collaborative, international body could come to control atomic power:"From this point of view a demonstration of the new weapon may best be made before the eyes of representatives of all United Nations, on the desert or a barren island. The best possible atmosphere for the achievement of an international agreement could be achieved if America would be able to say to the world, “You see what weapon we had but did not use. We are ready to renounce its use in the future and to join other nations in working out adequate supervision of the use of this nuclear weapon.” The Franck Report
Сзилардтың өтініші
Манхэттен жобасына қатысқан 70 ғалым, олардың көпшілігі Мет Лабораториясынан, Лео Силард бастауымен, 1945 жылдың шілдесінде президент Гарри Трумэнге петиция ұсынды. Силард петициясында Трумэннен атом бомбасын тек толық капитуляция шарттары жарияланған жағдайда және Жапония бұл фактілерді толық білгеннен кейін де капитуляциялаудан бас тартса ғана қолдануға шақырылды. "Біз, төменде қол қойғандар, құрметпен сұраймыз: біріншіден, Сіз Бас қолбасшы ретіндегі өкілеттігіңізді пайдаланып, АҚШ осы соғыста атом бомбаларын қолдануға бармауы керек, егер Жапонияға таңуға ниеттенген шарттар толыққанды жарияланбағанда және Жапония осы шарттарды білгеннен кейін де капитуляциялаудан бас тартса; екіншіден, мұндай жағдайда атом бомбаларын қолдану мәселесін осы петицияда ұсынылған аргументтерді және барлық басқа да моральдық жауапкершілікті ескере отырып, Сіз шешуіңіз керек." Силард петициясы сонымен қатар Трумэнге атом бомбасын қолдану туралы шешімнің болашақ салдары, соның ішінде ядролық қарулану жарысының күрт өршу мүмкіндігі және жаһандық қауіпсіздіктің нашарлауы туралы ойлауды ескертті және мүмкіндігі болса, мұндай оқиғаның алдын алуға шақырды.
70 scientists involved in the Manhattan Project, many of them from Met Lab, represented in part by Leó Szilárd, put forth a petition to President Harry Truman in July 1945. The Szilárd Petition urged Truman to use the atomic bomb only if the full terms of surrender were made public and if Japan, in full possession of the facts, still refused to surrender. "We, the undersigned, respectfully petition: first, that you exercise your power as Commander in Chief, to rule that the United States shall not resort to the use of atomic bombs in this war unless the terms which will be imposed upon Japan have been made public in detail and Japan knowing these terms has refused to surrender; second, that in such an event the question whether or not to use atomic bombs be decided by you in the light of the considerations presented in this petition as well as all the other moral responsibilities which are involved." The Szilárd PetitionThe petition also warned Truman to consider the future implications of the decision to use the atomic bomb, including the probability of a rapid nuclear arms race and a decline in global security, and pleaded with him to prevent such an eventuality if possible.
Хиросима мен Нагасаки
Little Boy атом бомбасы 1945 жылғы 6 тамызда Хиросима қаласының үстінде жарылды. 12 500 тонна тротилге тең қуатпен болған жарылыс пен термиялық толқын салдарынан шамамен 50 000 ғимарат (соның ішінде 2-ші жалпы армия мен 5-ші дивизия штабтары) қиратылды және 75 000-ге жуық адам қаза тапты, олардың ішінде 20 000 жапон әскері және 20 000 корейлік болды. "Fat Man" ("Қалың Адам") атом бомбасы үш күннен кейін, 1945 жылғы 9 тамызда Нагасаки қаласының үстінде жарылып, қаланың 60 пайызын жойды және шамамен 35 000 адамның өмірін қиды, олардың ішінде 23 200-28 200 жапон азаматтық қару-жарақ өндірісінің жұмысшылары мен 150 жапон сарбазы болды. Бомбалаудың Жапонияның қарсы тұруын тоқтатудағы рөлі және АҚШ-тың оны этикалық тұрғыдан негіздеуі ондаған жылдар бойы ғалымдар мен көпшілік арасындағы пікірталас тақырыбы болып келді. Дж. Сэмюэл Уокер "бомбаны қолдану туралы даулар жалғаса беретіні сөзсіз" деп санайды.
The Little Boy atomic bomb was detonated over the Japanese city of Hiroshima on 6 August 1945. Exploding with a yield equivalent to 12,500 tonnes of TNT, the blast and thermal wave of the bomb destroyed nearly 50,000 buildings (including the headquarters of the 2nd General Army and Fifth Division) and killed approximately 75,000 people, among them 20,000 Japanese soldiers and 20,000 Koreans. Detonation of the "Fat Man" atomic bomb exploded over the Japanese city of Nagasaki three days later on 9 August 1945, destroying 60% of the city and killing approximately 35,000 people, among them 23,200 28,200 Japanese civilian munitions workers and 150 Japanese soldiers. The role of the bombings in Japan's surrender and the U. S.'s ethical justification for them has been the subject of scholarly and popular debate for decades. J. Samuel Walker suggests that "the controversy over the use of the bomb seems certain to continue".
Соғыстан кейінгі
Хиросима мен Нагасакиде бомбаға ұшырылғаннан кейін әлемдегі ядролық қару қоры өсті, ал ядролық қару сынақтар мен демонстрациялық мақсаттар үшін екі мыңнан астам рет сынақтан өткізілді. Ядролық қару сынаған және осындай қаруға ие екенін мойындаған елдер (хронологиялық ретпен) – АҚШ, Кеңес Одағы (ядролық держава ретінде оның орнын Ресей басты), Ұлыбритания, Франция, Қытай Халық Республикасы, Үндістан, Пәкістан және Солтүстік Корея. 1980 жылдардың басында ядролық қарулану жарысының жаңаруы халық арасында ядролық қарусыздану қозғалысының пайда болуына әкелді. 1981 жылдың қазан айында Италияның бірнеше қаласында 500 мың адам көшеге шықты, 250 мыңнан астам адам Боннда наразылық танытты, 250 мың адам Лондонда демонстрация өткізді, ал 100 мың адам Брюссельде шеруге қатысты. 1982 жылдың 12 маусымында Нью-Йорк қаласында ядролық қаруға қарсы миллион адамдық ең ірі наразылық акциясы өтті. 1983 жылдың қазан айында Батыс Еуропадағы шамамен 3 миллион адам ядролық зымырандардың орналасуына қарсылық білдіріп, қарулану жарысын тоқтатуды талап етті.
After the bombings of Hiroshima and Nagasaki, the world’s nuclear weapons stockpiles grew, and nuclear weapons have been detonated on over two thousand occasions for testing and demonstration purposes. Countries known to have detonated nuclear weapons and that acknowledge possessing such weapons are (chronologically) the United States, the Soviet Union (succeeded as a nuclear power by Russia), the United Kingdom, France, the People's Republic of China, India, Pakistan, and North Korea. In the early 1980s, a revival of the nuclear arms race caused a popular nuclear disarmament movement to emerge. In October 1981 500,000 people took to the streets in several cities in Italy, more than 250,000 people protested in Bonn, 250,000 demonstrated in London, and 100,000 marched in Brussels. The largest anti nuclear protest was held on June 12, 1982, when one million people demonstrated in New York City against nuclear weapons. In October 1983, nearly 3 million people across western Europe protested nuclear missile deployments and demanded an end to the arms race.
Дәлелдері
Толық көпжақты қарусыздану сценарийі бойынша ядролық соғыс мүмкін емес. Жарым-жартылай қарусыздану сценарийлерінде ядролық соғыс ықтималдығының қалай өзгеретіні туралы пікір қақтығыстары бар. Ядролық қарусыздануды сынаушылар, бұл үкіметтердің өздеріне қарсы шабуылға жауап беру арқылы қорқыту мүмкіндігін әлсіретеді дейді. Суық соғыс кезінде стратегиялық ядролық соғыс мәселелеріне ойын теориясын қолдану өзара сенімді жойылу (MAD) доктринасына әкелді, бұл ұғымды 1960 жылдардың ортасында Роберт Макнамара және басқалар әзірледі. Ядролық соғыстың алдын алудағы оның табысы «жауды шабуылға дейін, шабуыл кезінде немесе шабуылдан кейін кез келген уақытта жұмыс істейтін қоғам ретінде жоюға дайын болуына» байланысты деп есептелді. Ядролық соққы беру қабілетін дамыту немесе сақтау керек деп санайтындар, әдетте, суық соғысқа сілтеме жасай отырып, «ядролық бейбітшілік» АҚШ пен КСРО-ның өзара екінші соққы беруге қабілетті болуының нәтижесі болды деп өз ұстанымдарын дәлелдейді. Суық соғыс аяқталғаннан бері халықаралық қатынастардағы қорқыту теориясы одан әрі дамыды және тұрақсыздық-тұрақсыздық парадоксы тұжырымдамасымен жалпыланды. Қарусыздандыру жақтастары саяси көшбасшылардың өз азаматтарын қорғауды басқа мәселелерден жоғары қоятын рационалды актерлер деген болжамға күмән келтіреді және Макнамараның өзі кейіннен мойындағандай, рационалды емес шешімдер, жағдайлар мен мүмкіндіктер ядролық соғыстың алдын алуда маңызды рөл атқарды, мысалы, 1962 жылғы Куба зымыран дағдарысы және 1983 жылғы Able Archer 83 дағдарысы кезінде. Осылайша, олар дәлелдер теориядан басым екенін және қорқыту теорияларын тарихи фактілермен келісуге болмайтынын айтады. Кеннет Уолтс ядролық қарудың одан әрі таралуын қолдайды. 2012 жылғы шілде айында жарияланған «Foreign Affairs» журналында Уолтс АҚШ, Еуропа және Израиль сарапшылары мен саясаткерлерінің ядролық қаруланған Иранды қабылдауға болмайтындығы туралы пікірін жоққа шығарды. Керісінше, Уолтс бұл Ядролық қарумен аймақтық монополияға ие болған Израильмен теңгерімді қалпына келтіретіндіктен, Таяу Шығыстағы ең жақсы нәтиже болуы мүмкін деп санайды. Огайо штатының университетінің профессоры Джон Мюллер «Атомдық мания» кітабының авторы Иранның ядролық бағдарламасына араласу қажеті жоқ деп есептейді және қару-жарақтарды бақылау шараларының тиімсіздігін айтады. 2010 жылы Миссури университетінде өткен лекциясында доктор Мюллер ядролық қарудың, соның ішінде террористерден туындаған қатері туралы ақпарат құралдары мен шенеуніктер тарапынан шамадан тыс үрмеленгенін мәлімдеді. Керісінше, Генри Киссинджер, Джордж Шульц, Сэм Нанн және Уильям Перри сияқты суық соғыс кезеңінде қызмет еткен американдық үкімет шенеуніктері енді ядролық қаруды жоюды жақтады, өйткені кеңес-американдық өзара қорқыту доктринасы ескіргенін және суық соғыс аяқталғаннан бері ядролық қаруға қорқыту құралы ретінде сенудің қаупі артып, тиімділігі төмендеп барады деп санайды. 2011 жылы «Экономист» журналында жарияланған мақалада, осыған ұқсас, американдықтар мен кеңестіктер әзірлеген «қауіпсіздік шаралары» жоқ салыстырмалы түрде жаңа ядролық мемлекеттер арасындағы бәсекелестікке қауіп-қатерлер көбірек екендігі және ядролық қарумен қаруланған Солтүстік Корея (мүмкін, жақын арада Иран да қосылуы мүмкін) сияқты «пария мемлекеттердің» пайда болуынан қосымша қауіптер туындайды, сондай-ақ террористердің ядролық құрылғыны ұрлау, сатып алу немесе жасау туралы амбициялары бар екені айтылды.
Under the scenario of total multilateral disarmament, there is no possibility of nuclear war. Under scenarios of partial disarmament, there is a disagreement as to how the probability of nuclear war would change. Critics of nuclear disarmament say that it would undermine the ability of governments to threaten sufficient retaliation upon an attack to deter aggression against them. Application of game theory to questions of strategic nuclear warfare during the Cold War resulted in the doctrine of mutually assured destruction (MAD), a concept developed by Robert McNamara and others in the mid 1960s. Its success in averting nuclear war was theorized to depend upon the "readiness at any time before, during, or after an attack to destroy the adversary as a functioning society." Those who believe governments that should develop or maintain nuclear strike capability usually justify their position with reference to the Cold War, claiming that a "nuclear peace" was the result of both the US and the USSR possessing mutual second strike retaliation capability. Since the end of the Cold War, theories of deterrence in international relations have been further developed and generalized in the concept of the stability–instability paradox Proponents of disarmament call into question the assumption that political leaders are rational actors who place the protection of their citizens above other considerations, and highlight, as McNamara himself later acknowledged with the benefit of hindsight, the non rational choices, chance, and contingency, which played a significant role in averting nuclear war, such as during the Cuban Missile Crisis of 1962 and the Able Archer 83 crisis of 1983. Thus, they argue that evidence trumps theory and deterrence theories cannot be reconciled with the historical record. Kenneth Waltz argues in favor of the continued proliferation of nuclear weapons. In the July 2012 issue of Foreign Affairs Waltz took issue with the view of most US, European, and Israeli commentators and policymakers that a nuclear armed Iran would be unacceptable. Instead, Waltz argues that it would probably be the best possible outcome by restoring stability to the Middle East since it would balance the Israeli regional monopoly on nuclear weapons. Professor John Mueller of Ohio State University, author of Atomic Obsession has also dismissed the need to interfere with Iran's nuclear program and expressed that arms control measures are counterproductive. During a 2010 lecture at the University of Missouri, which was broadcast by C Span, Dr. Mueller also argued that the threat from nuclear weapons, including that from terrorists, has been exaggerated in the popular media and by officials. In contrast, various American government officials, including Henry Kissinger, George Shultz, Sam Nunn, and William Perry, who were in office during the Cold War period, now advocate the elimination of nuclear weapons in the belief that the doctrine of mutual Soviet American deterrence is obsolete and that reliance on nuclear weapons for deterrence is increasingly hazardous and decreasingly effective ever since the Cold War ended. A 2011 article in The Economist argued, along similar lines, that risks are more acute in rivalries between relatively new nuclear states that lack the "security safeguards" developed by the Americans and the Soviets and that additional risks are posed by the emergence of pariah states, such as North Korea (possibly soon to be joined by Iran), armed with nuclear weapons as well as the declared ambition of terrorists to steal, buy, or build a nuclear device.