Халықаралық атом энергия агенттігі: бейбіт мақсаттағы қолданысы мен қауіпсіздігі

Кіріспе

Халықаралық ұйым

Орналасқан жері many|World
| width = 400
| float = right

| border =
| caption =
МАГАТЭ-нің дүниежүзілік нысандары: өзінің құрылтай шартымен басқарылатын болса да, ұйым Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясына және Қауіпсіздік Кеңесіне есеп береді және штаб-пәтері Венадағы БҰҰ кеңсесінде орналасқан. МАГАТЭ ядролық қаруларға қатысты халықаралық алаңдаушылықтың күшеюіне жауап ретінде құрылды, әсіресе АҚШ және Кеңес Одағы – ең ірі ядролық державалар арасындағы шиеленіс күшейген кезде. 1968 жылы Ядролық қаруды таратпау шарты ратификацияланғаннан кейін, барлық ядролық қаруы жоқ елдер МАГАТЭ-мен кепілдік туралы келісім жасасуға міндетті болды, оған ядролық бағдарламаларды бақылау және ядролық объектілерді тексеру құқығы берілді. 2005 жылы МАГАТЭ және оның Бас директоры Мохамед Эль-Барадей "ядролық энергияның әскери мақсаттарда қолданылуын болдырмау және ядролық энергияның бейбіт мақсаттарда қолданылуын мүмкіндігінше қауіпсіз қамтамасыз ету үшін" Нобель бейбітшілік сыйлығымен марапатталды.

Бейбіт мақсаттарда пайдалану

МАГАТЭ-нің Жарғысының II бабына сәйкес, МАГАТЭ-нің мақсаттары – "әлемдегі бейбітшілік, денсаулық және өркендеуге атом энергиясының үлесін үдету және кеңейту", сондай-ақ "оның өзі немесе оның өтініші бойынша немесе оның қадағалауы мен бақылауы астында берілген көмек кез келген әскери мақсаттарды ілгерілету үшін қолданылмауын қамтамасыз ету" болып табылады. III бапқа сәйкес, осы саладағы оның негізгі функциялары – ғылыми зерттеулер мен дамуды ынталандыру, мүше мемлекеттерге материалдарды, қызметтерді, жабдықтар мен құрылғыларды ұсыну немесе қамтамасыз ету, ғылыми және техникалық ақпарат пен оқыту алмасуын қолдау. МАГАТЭ-нің алты бөлімінің үшеуі негізгі жұмысын ядролық энергияны бейбіт мақсатта пайдалануды ілгерілетуге арнайды. Ядролық энергия департаменті мүше мемлекеттерге ядролық энергия және ядролық отын циклы салаларында кеңес беру және қызметтер көрсетуге бағытталған. Ядролық ғылымдар және қолданулар департаменті су, энергия, денсаулық сақтау, биологиялық әртүрлілік және ауыл шаруашылығы салаларында МАГАТЭ-нің мүше мемлекеттеріне көмектесу үшін ядролық және изотоптық технологияларды пайдалануға назар аударады. Техникалық ынтымақтастық департаменті ұлттық, аймақтық және аймақаралық жобалар арқылы оқыту, сарапшылар тобын жіберу, ғылыми алмасу және жабдықтармен қамтамасыз ету арқылы МАГАТЭ-нің мүше мемлекеттеріне тікелей көмек көрсетеді.

Сақтандыру шаралары

МАГАТЭ Жарғысының II бабы Агенттіктің екі мақсатын – атом энергиясын бейбіт мақсатта пайдалануды қолдау және "өзінің немесе оның өтініші бойынша немесе оның қадағалауы мен бақылауы астында берілген көмектің кез келген әскери мақсатты ілгерілету үшін қолданылмауын, мүмкіндігі шегінде қамтамасыз ету" деп белгілейді. Осы мақсатта МАГАТЭ Жарғының III бабының А.5 тармағында "Агенттік немесе оның өтініші бойынша немесе оның қадағалауы мен бақылауы астында қолжетімді арнайы бөлінетін және басқа материалдарға, қызметтерге, жабдықтарға, нысандарға және ақпаратқа қатысты, олардың кез келген әскери мақсатты ілгерілету үшін қолданылмауын қамтамасыз ететін кепілдіктерді құру және басқаруға; сондай-ақ тараптардың өтініші бойынша кез келген екіжақты немесе көпжақты келісімге немесе мемлекеттің өтініші бойынша, осы мемлекеттің атом энергиясы саласындағы қызметіне кепілдіктерді қолдануға" уәкілеттік берілген.

Ядролық қауіпсіздік

МАГАТЭ қауіпсіздікті өзінің басты үш басымдығының бірі деп санайды. 2011 жылы 352 миллион евро (469 миллион доллар) тұрақты бюджетінің 8,9 пайызын электр станцияларын апаттардан қорғауға жұмсайды. Оның ресурстары тағы екі басымдыққа бағытталған: техникалық ынтымақтастық және ядролық қарудың таралуына жол бермеу. МАГАТЭ-нің мәлімі бойынша, 1986 жылдан бастап Украинадағы Чернобыль маңындағы ядролық реактордағы жарылыс пен апатқа жауап ретінде, МАГАТЭ ядролық қауіпсіздік саласындағы жұмыстарын күшейтті.

Тарих

1953 жылы АҚШ президенті Дуайт Д. Эйзенхауэр БҰҰ Бас Ассамблеясына жолдауында «Атомдар бейбітшілік үшін» деп атап, атом энергиясын реттеу және бейбіт мақсатта қолдануын ілгерілету үшін халықаралық ұйым құруды ұсынды. 1954 жылдың қыркүйегінде АҚШ Бас Ассамблеяға ядролық энергияны немесе ядролық қару жасауға қолданылатын бөлінетін материалдарды бақылау үшін халықаралық агенттік құруды ұсынды. Бұл агенттік «ядролық банк» сияқты болар еді. АҚШ ядролық энергияның бейбіт мақсаттағы барлық аспектілері бойынша халықаралық ғылыми конференция өткізуді ұсынды. 1954 жылдың қарашасына қарай, егер АҚШ қарусыздануға келіспесе, Кеңес Одағы бөлінетін материалдарды халықаралық бақылауға беруден бас тартатыны, бірақ ядролық мәмілелерді тексеру орталығы құру мүмкін екені анық болды. 1955 жылдың 8-20 тамызы аралығында БҰҰ Швейцарияның Женева қаласында атом энергиясын бейбіт мақсатта пайдалану жөніндегі халықаралық конференция өткізді. 1957 жылдың қазан айында БҰҰ штаб-пәтерінде МАГАТЭ Жарғысын бекіту үшін конференция өтті, ол 1955-1957 жылдары он екі елдің тобымен келісілді. АҚШ-тың бұрынғы конгрессмені У. Стерлинг Коул 1957 жылдан 1961 жылға дейін МАГАТЭ-нің бірінші Бас директоры болып қызмет етті. Коул бір ғана мерзім қызмет етті, содан кейін шамамен төрт онжылдық бойы екі швед МАГАТЭ-ге жетекшілік етті: ғалым Сигвард Эклунд 1961 жылдан 1981 жылға дейін, ал одан кейін 1981 жылдан 1997 жылға дейін қызмет еткен бұрынғы швед Сыртқы істер министрі Ханс Бликс. Бликтің орнын 2009 жылдың қарашасына дейін Мысырдың Мохамед Эль-Барадей бас директор лауазымына ие болды. 1986 жылдан бастап Украинадағы Чернобыль маңындағы ядролық реактордағы апатқа жауап ретінде МАГАТЭ ядролық қауіпсіздік саласындағы жұмысын күшейтті. 2011 жылы Жапониядағы Фукусима апатынан кейін де осылай болды. 2005 жылы МАГАТЭ мен оның сол кездегі Бас директоры Эль-Барадей Нобель бейбіт сыйлығымен марапатталды. Ослодағы қабылдау сөзінде Эль-Барадей жаңа қару жасауға жұмсалған ақшаның бір пайызының өзі бүкіл әлемді азықтандыруға жететінін, ал егер біз өзімізді жоюдан қашынбақ болсақ, ядролық қару біздің ортақ санамызда орын алмауы керек және қауіпсіздігімізге ешқандай қатысы болмауы керек екенін айтты. 2009 жылдың 2 шілдесінде Жапонияның Юкия Амано Оңтүстік Африканың Абдул Самад Минти мен Испанияның Луис Эчавариді жеңіп, МАГАТЭ-нің Бас директоры болып сайланды. 2009 жылдың 3 шілдесінде Басқарушылар кеңесі Юкия Аманоны «жалпы қолдаумен» тағайындады, ал 2009 жылдың қыркүйегінде МАГАТЭ Бас конференциясы мақұлдады. Ол 2009 жылдың 1 желтоқсанында қызметке кірісті. Аманоның қайтысынан кейін оның үйлестіру басшысы, Румынияның Корнел Ферута Бас директор міндетін атқарушы болып тағайындалды. 2019 жылдың 2 тамызында Рафаэль Гросси Аргентинадан МАГАТЭ Бас директоры лауазымына кандидат ретінде ұсынылды. 2019 жылдың 28 қазанында МАГАТЭ Басқарушылар кеңесі жаңа Бас директорды сайлау үшін алғашқы дауыс беруді өткізді, бірақ кандидаттардың ешқайсысы 35 мүшелік МАГАТЭ Басқарушылар кеңесінде сайлау үшін қажетті үштен екі көпшілікті (23 дауыс) алмады. Келесі күні, 29 қазанда, екінші дауыс беру кезеңі өтті, онда Гросси 24 дауыс алды. Ол 2019 жылдың 3 желтоқсанында қызметке кірісті. МАГАТЭ Бас конференциясының арнайы отырысында оның тағайындалуы бекітілгеннен кейін, 3 желтоқсанда Гросси Агенттіктің бірінші Латын Америкалық басшысы болды. Ресейдің Украинаға басып кіруі кезінде Гросси соғыс кезінде ядролық апаттың алдын алуға көмектесу үшін Украинаға бірнеше рет барды. Ол Еуропадағы ең ірі ядролық электр станциясы – Запорожье АЭС-іне қатысты кез келген бейжайлыққа қарсы ескертті. Соғыс кезінде станция бірнеше рет атқыланды.

In 1953, U. S. President Dwight D. Eisenhower proposed the creation of an international body to both regulate and promote the peaceful use of atomic power (nuclear power), in his Atoms for Peace address to the UN General Assembly. In September 1954, the United States proposed to the General Assembly the creation of an international agency to take control of fissile material, which could be used either for nuclear power or for nuclear weapons. This agency would establish a kind of "nuclear bank". The United States also called for an international scientific conference on all of the peaceful aspects of nuclear power. By November 1954, it had become clear that the Soviet Union would reject any international custody of fissile material if the United States did not agree to disarmament first, but that a clearinghouse for nuclear transactions might be possible. From 8 to 20 August 1955, the United Nations held the International Conference on the Peaceful Uses of Atomic Energy in Geneva, Switzerland. In October 1957, a Conference on the IAEA Statute was held at the Headquarters of the United Nations to approve the founding document for the IAEA, which was negotiated in 1955–1957 by a group of twelve countries. Former US Congressman W. Sterling Cole served as the IAEA's first Director General from 1957 to 1961. Cole served only one term, after which the IAEA was headed by two Swedes for nearly four decades: the scientist Sigvard Eklund held the job from 1961 to 1981, followed by former Swedish Foreign Minister Hans Blix, who served from 1981 to 1997. Blix was succeeded as Director General by Mohamed ElBaradei of Egypt, who served until November 2009. Beginning in 1986, in response to the nuclear reactor explosion and disaster near Chernobyl, Ukraine, the IAEA increased its efforts in the field of nuclear safety. The same happened after the 2011 Fukushima disaster in Fukushima, Japan. Both the IAEA and its then Director General, ElBaradei, were awarded the Nobel Peace Prize in 2005. In his acceptance speech in Oslo, ElBaradei stated that only one percent of the money spent on developing new weapons would be enough to feed the entire world, and that, if we hope to escape self destruction, then nuclear weapons should have no place in our collective conscience, and no role in our security. On 2 July 2009, Yukiya Amano of Japan was elected as the Director General for the IAEA, defeating Abdul Samad Minty of South Africa and Luis E. Echávarri of Spain. On 3 July 2009, the Board of Governors voted to appoint Yukiya Amano "by acclamation", and IAEA General Conference in September 2009 approved. He took office on 1 December 2009. After Amano's death, his Chief of Coordination Cornel Feruta of Romania was named Acting Director General. On 2 August 2019, Rafael Grossi was presented as the Argentine candidate to become the Director General of IAEA. On 28 October 2019, the IAEA Board of Governors held its first vote to elect the new Director General, but none of the candidates secured the two thirds majority (23 votes) in the 35 member IAEA Board of Governors that was needed to be elected. The next day, 29 October, the second voting round was held, and Grossi won 24 votes. He assumed office on 3 December 2019. Following a special meeting of the IAEA General Conference to approve his appointment, on 3 December Grossi became the first Latin American to head the Agency. During the Russian invasion of Ukraine, Grossi visited Ukraine multiple times as part of the ongoing efforts to help prevent a nuclear accident during the war. He warned against any complacency towards the dangers that the Zaporizhzhia Nuclear Power Plant, Europe's largest nuclear power plant, was facing. The plant has come under fire multiple times during the war.

Жалпы

МАГАТЭ миссиясы мүше мемлекеттердің мүдделері мен қажеттіліктеріне, стратегиялық жоспарларына және МАГАТЭ Жарғысында (төменде қараңыз) көзделген көзқарасқа негізделеді. МАГАТЭ миссиясының үш негізгі бағыты – немесе жұмыс аймағы: қауіпсіздік және қорғау; ғылым мен технология; және сақтау және тексеру. Автономды ұйым ретінде МАГАТЭ БҰҰ-ның тікелей бақылауында емес, бірақ БҰҰ Бас Ассамблеясы мен Қауіпсіздік Кеңесіне есеп береді. Көптеген басқа мамандандырылған халықаралық агенттіктерден өзгеше, МАГАТЭ өз жұмысының көп бөлігін Біріккен Ұлттар Ұйымының Экономикалық және әлеуметтік кеңесімен емес, Қауіпсіздік Кеңесімен жүзеге асырады. МАГАТЭ-нің құрылымы мен функциялары оның негізгі құжаты – МАГАТЭ Жарғысында (төменде қараңыз) айқындалған. МАГАТЭ үш негізгі органнан тұрады: Басқарушылар кеңесі, Бас конференция және Хатшылық. МАГАТЭ «ядролық ғылым мен технологияны қауіпсіз, қорғалған және бейбіт мақсатта пайдалануға» (Pillars 2005) қол жеткізу үшін құрылған. МАГАТЭ бұл миссияны үш негізгі функция арқылы іске асырады: қолданыстағы ядролық объектілерді бейбіт мақсатта пайдаланылуын қамтамасыз ету үшін тексеру, ядролық объектілердің қауіпсіздігі мен қорғалуын қамтамасыз ету үшін ақпарат беру және стандарттар әзірлеу, сондай-ақ ядролық технологияны бейбіт мақсатта қолдануға қатысты ғылым салаларының орталығы ретінде жұмыс істеу. МАГАТЭ білімді ядролық энергетика индустриясының ең құнды активі және ресурсы деп санайды, оныңсыз индустрия қауіпсіз және экономикалық тұрғыдан тиімді жұмыс істей алмайды. 2002 жылдан бастап МАГАТЭ Бас конференциясының қаулыларына сәйкес, Ядролық білімді басқару жөніндегі ресми бағдарлама 21-ші ғасырда мүше мемлекеттердің басымдықтарын шешу үшін құрылды. 2004 жылы МАГАТЭ Қатерлі ісіктерді емдеу жөніндегі іс-қимыл бағдарламасын (ПАКТ) әзірледі. ПАКТ дамушы елдердің сәулелік терапия бағдарламаларын құру, жақсарту немесе кеңейту қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталған. МАГАТЭ мүше мемлекеттерінің адам өмірін сақтау және қатерлі ісіктердің зардаптарын азайту жөніндегі күш-жігеріне көмек көрсету үшін қаражат жинауда. МАГАТЭ дамушы елдерге ядролық энергия бағдарламасын басқару қабілетін жүйелі түрде құруды жоспарлауға көмектесу үшін бағдарламалар құрды, соның ішінде Индонезия, Иордания, Таиланд және Вьетнамда Интегралды ядролық инфрақұрылымды шолу миссиясын жүргізген Интегралды ядролық инфрақұрылым тобы бар. МАГАТЭ мәліметінше, шамамен 60 ел өздерінің энергетикалық жоспарларына ядролық энергияны қосу мүмкіндігін қарастыруда. Ядролық объектілердің сейсмикалық қауіпсіздігіне қатысты ақпарат пен тәжірибе алмасуды күшейту үшін 2008 жылы МАГАТЭ Халықаралық сейсмикалық қауіпсіздік орталығын құрды. Бұл орталық қауіпсіздік стандарттарын әзірлейді және оларды участақты таңдау, бағалау және сейсмикалық жобалау кезінде қолдануды қамтамасыз етеді. МАГАТЭ штаб-пәтері Вена қаласында (Австрия) орналасқан. МАГАТЭ-нің Торонтода (Канада) және Токиода (Жапония) орналасқан екі «Аймақтық сақтау шаралары кеңсесі» бар. МАГАТЭ-нің Нью-Йоркте (АҚШ) және Женевада (Швейцария) орналасқан екі байланыс кеңсесі бар. Сонымен қатар, МАГАТЭ-нің Австрияның Сейберсдорф қаласында, Монакода және Италияның Триест қаласында орналасқан зертханалары мен ғылыми-зерттеу орталықтары бар.

The IAEA's mission is guided by the interests and needs of Member States, strategic plans, and the vision embodied in the IAEA Statute (see below). Three main pillars – or areas of work – underpin the IAEA's mission: Safety and Security; Science and Technology; and Safeguards and Verification. The IAEA as an autonomous organization is not under the direct control of the UN, but the IAEA does report to both the UN General Assembly and Security Council. Unlike most other specialized international agencies, the IAEA does much of its work with the Security Council, and not with the United Nations Economic and Social Council. The structure and functions of the IAEA are defined by its founding document, the IAEA Statute (see below). The IAEA has three main bodies: the Board of Governors, the General Conference, and the Secretariat. The IAEA exists to pursue the "safe, secure and peaceful uses of nuclear sciences and technology" (Pillars 2005). The IAEA executes this mission with three main functions: the inspection of existing nuclear facilities to ensure their peaceful use, providing information and developing standards to ensure the safety and security of nuclear facilities, and as a hub for the various fields of science involved in the peaceful applications of nuclear technology. The IAEA recognizes knowledge as the nuclear energy industry's most valuable asset and resource, without which the industry cannot operate safely and economically. Following the IAEA General Conference since 2002 resolutions the Nuclear Knowledge Management, a formal program was established to address Member States' priorities in the 21st century. In 2004, the IAEA developed a Programme of Action for Cancer Therapy (PACT). PACT responds to the needs of developing countries to establish, to improve, or to expand radiotherapy treatment programs. The IAEA is raising money to help efforts by its Member States to save lives and reduce the suffering of cancer victims. The IAEA has established programs to help developing countries in planning to build systematically the capability to manage a nuclear power program, including the Integrated Nuclear Infrastructure Group, which has carried out Integrated Nuclear Infrastructure Review missions in Indonesia, Jordan, Thailand and Vietnam. The IAEA reports that roughly 60 countries are considering how to include nuclear power in their energy plans. To enhance the sharing of information and experience among IAEA Member States concerning the seismic safety of nuclear facilities, in 2008 the IAEA established the International Seismic Safety Centre. This centre is establishing safety standards and providing for their application in relation to site selection, site evaluation and seismic design. The IAEA has its headquarters in Vienna, Austria. The IAEA has two "Regional Safeguards Offices" which are located in Toronto, Canada, and in Tokyo, Japan. The IAEA also has two liaison offices which are located in New York City, United States, and in Geneva, Switzerland. In addition, the IAEA has laboratories and research centers located in Seibersdorf, Austria, in Monaco and in Trieste, Italy.

Басқарушылар кеңесі

Басқарушылар кеңесі МАГАТЭ-нің екі саясат қабылдайтын органының бірі болып табылады. Кеңес Бас конференцияда сайланған 22 мүше мемлекеттен және қолданыстағы Кеңес ұсынған кем дегенде 10 мүше мемлекеттен тұрады. Қолданыстағы Кеңес атом энергиясы технологиясында ең жетілген он мүшені, сондай-ақ алғашқы он мүшемен өкілдік етілмеген келесі аймақтардан ең жетілген мүшелерді тағайындайды: Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Батыс Еуропа, Шығыс Еуропа, Африка, Таяу Шығыс, Оңтүстік Азия, Оңтүстік-Шығыс Азия, Тынық мұхиты, Қиыр Шығыс және Аралас аймақтар. Бұл мүшелер бір жылдық мерзімге тағайындалады. Бас конференция қалған елдерден екі жылдық мерзімге 22 мүшені сайлайды. Жыл сайын он бір мүше сайланады. Сайланған 22 мүше белгіленген географиялық әртүрлілікті қамти алуы тиіс. Кеңес бес жылдық отырыстарында МАГАТЭ саясатының көп бөлігін жасауға жауапты. Кеңес МАГАТЭ қызметі мен бюджеті жөнінде Бас конференцияға ұсынымдар береді, МАГАТЭ стандарттарын жариялауға жауапты және Бас директорды Бас конференцияның мақұлдауымен тағайындайды. Кеңес мүшелерінің әрқайсысы бір дауысқа ие. Бюджеттік мәселелерді шешу үшін үштен екі көпшілік дауыс қажет. Қалған барлық мәселелер үшін қарапайым көпшілік жеткілікті. Қарапайым көпшілік бұдан кейін үштен екі көпшілік дауыс қажет болатын мәселелерді анықтау құқығына ие. Дауыс беру үшін Кеңес мүшелерінің үштен екісі қатысуы керек. Кеңес өз төрағасын сайлайды.

Бас конференция

Бас конференция 178 мүше мемлекеттен тұрады. Ол жыл сайын, әдетте қыркүйек айында жиналып, Басқарушылар кеңесінен жіберілген іс-шаралар мен бюджеттерді бекітеді. Бас конференция сондай-ақ Бас директор лауазымына үміткерді мақұлдайды және Басқармадан осы мәселелер бойынша есеп сұрайды (Статут). Әр мүше бір дауысқа ие. Бюджет, Статутқа өзгеріс енгізу және мүше мемлекеттің құқықтарын тоқтату мәселелері үштен екі көпшілік дауыспен қабылданады, ал қалған барлық мәселелер қарапайым көпшілік дауыспен шешіледі. Басқарма сияқты, Бас конференция да қарапайым көпшілікпен үштен екі көпшілік дауыс қажетті мәселелерді белгілей алады. Бас конференция тиімді отырыс өткізу үшін әр жыл сайынғы жиналыста төраға сайлайды. Төраға тек ағымдағы сессия барысында өкілеттіктерді атқарады (Статут). Бас конференцияның басты міндеті – қазіргі мәселелер мен саясаттарды талқылау үшін платформа қызметін атқару. МАГАТЭ-нің басқа да органдары, Бас директор, Басқарма және мүше мемлекеттер Бас конференцияда талқылауға ұсынылатын мәселелерді көтере алады (МАГАТЭ анықтамасы). Бас конференцияның осы функциясы Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясымен шамалас.

Мүшелік

МАГАТЭ-ге қосылу процесі өте қарапайым. Әдетте, мемлекет Бас директорға қосылу ниеті туралы хабарлайды, ал Бас директор өтінішті қарау үшін Басқармаға ұсынады. Егер Басқарма мақұлдау ұсынса және Бас конференция мүшелікке өтінішті бекітсе, мемлекет МАГАТЭ Жарғысын қабылдау құжатын, МАГАТЭ Жарғысының сақтаушы мемлекеті болып табылатын АҚШ-қа тапсыруы керек. Мемлекет қабылдау хаты тапсырылған кезде мүше болып есептеледі. Содан кейін АҚШ МАГАТЭ-ге хабарлайды, ол басқа МАГАТЭ мүше мемлекеттеріне хабардар етеді. Ядролық қаруды таратпау шартына қол қою және оны ратификациялау МАГАТЭ-ге мүше болудың алғы шарты емес. МАГАТЭ-де 178 мүше мемлекет бар. Көптеген БҰҰ мүшелері және Ватикан МАГАТЭ мүше мемлекеттері болып табылады. Никарагуа 1957 жылы мүше болды, 1970 жылы мүшеліктен шықты, 1977 жылы қайта қосылды, Гондурас 1957 жылы қосылды, 1967 жылы мүшеліктен шықты, 2003 жылы қайта қосылды, ал Камбоджа 1958 жылы қосылды, 2003 жылы мүшеліктен шықты, 2009 жылы қайта қосылды.

Бас директорлардың тізімі

+ Аты Азаматтығы Ұзақтығы Ұзақтығы (жылдар) В. Стерлинг Коул Америкалық 1 желтоқсан 1957 – 30 қараша 19614 Сигвард Эклунд Швед 1 желтоқсан 1961 – 30 қараша 198120 Ханс Бликс Швед 1 желтоқсан 1981 – 30 қараша 199716 Мохамед Эль Барадей Мысырлық 1 желтоқсан 1997 – 30 қараша 200912 Юкия Амано Жапондық 1 желтоқсан 2009 – 18 шілде 20199 Корнел Феруце (актілік) Румыниялық 25 шілде 2019 – 2 желтоқсан 2019 0.33 Рафаэль Гросси Аргентиналық 3 желтоқсан 2019 – қазіргі уақытқа дейін 4

Жарияланымдар

Әдетте жыл сайын шілде айында жарияланатын МАГАТЭ жылдық есебі Агенттіктің жұмысының маңызды салаларындағы өткен жылғы өзгерістерді қамтиды және ерекшелейді. Онда маңызды мәселелер, іс-шаралар мен жетістіктердің қорытындысы, сондай-ақ қорғау, қауіпсіздік және ғылым мен технологияға қатысты мәліметтер кестелері мен графиктері бар. Жылдық есеппен бірге МАГАТЭ өз жұмысының нақты секторларын егжей-тегжейлі баяндайтын тақырыптық шолуларды да жариялайды, оларға: Ядролық қауіпсіздік туралы шолу, Ядролық қауіпсіздік туралы шолу, Сақтық шараларын іске асыру жөніндегі есеп, Ядролық технологиялар туралы шолу және Техникалық ынтымақтастық жөніндегі есеп кіреді.

МАГАТЭ-нің 2022 жылғы жылдық есебі

2022 жылғы жылдық баяндамада МАГАТЭ әлемдік қиындықтарға қарамастан өзінің мақсаттарына деген бейілділігін көрсетті. Бұл баяндамада ядролық технологияны қауіпсіз, сенімді және бейбіт мақсатта қолдануға бағытталған МАГАТЭ бастамалары баяндалған. Агенттіктің "Үміт сәулелері" бастамасы тиісті кәсіби ұйымдармен және Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымымен (ДДҰ) серіктестікте африкалық елдерге ерекше назар аударған сәулелік медицинаның қолжетімділігін арттыру арқылы қатерлі ісікпен емдеудегі теңсіздіктерді азайтуға бағытталған күш-жігерді білдірді. Зооноздық аурулардың тудырған жаңа қауіпіне жауап ретінде МАГАТЭ Зооноздық ауруларға қарсы біріктірілген іс-қимыл (ZODIAC) бастамасын құрды, ол мүше мемлекеттермен, ДДҰ-мен және Тамақ және ауыл шаруашылығы ұйымымен (ФАО) халықаралық ынтымақтастықты ынталандыра отырып, дайындық пен жауап беруді күшейтуге көмектеседі. "NUTeC Plastics" бастамасы агенттіктің қоршаған ортаға қатысты алаңдаушылығын көрсетеді, ядролық технологияны пластикалық ластанудың өсуіне қарсы күресте пайдалануға бағытталған. МАГАТЭ сондай-ақ ядролық энергия саласында да табысқа жетті, Ядролық үйлесім және стандарттау бастамасын (NHSI) енгізді, оның мақсаты – шағын модульді реакторларды енгізуді жеңілдету үшін реттеу стандарттарын үйлестіру, бұл жаһандық деңгейде көміртектік бейтараптыққа жетудегі маңызды элемент болып табылады.