Химикалық қаруларды тыйымдау ұйымы: тарихы мен қызметі
Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons
ҰБТҰ штаб-пәтері, директорының қызметтен алынуы, АҚШ үкіметінің ықпалы, Ирактың қарусыздануы туралы мәліметтер. Химиялық қаруға қарсы ұйым туралы толық ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үкіметаралық ұйым
Intergovernmental organisation
ОХҚБ штаб-пәтерінің ғимаратын америкалық архитектор Герхард Каллманның Kallmann McKinnell & Wood компаниясы жобалаған. Бірінші Бас директор екінші мерзімінде шамамен бір жыл қызмет еткеннен кейін, 2002 жылдың сәуір айында мүше мемлекеттердің сенімсіздігіне байланысты қызметтен алынды. The Guardians газетінің тілшісі Джордж Монбиоттың пікірінше, Бас директор Жозе Бустани АҚШ үкіметінің ықпалымен жұмыстан босатылып жатыр, бірақ конвенцияда ОХҚБ "ешқандай үкіметтен нұсқау алмауға тиіс" делінген; АҚШ Бразилияны Бустаниді елге қайта шақыруға көндіруге тырысты. Монбиот АҚШ басқа да шаралар қолданғанын жазды, ал конвенцияда мемлекеттер қызметкерлерге "әсер етуге тырыспауы керек" делінген. Өзінің мандатына сәйкес, Бустани Ирактың конвенцияға қосылуын қалаған, осылайша халықаралық химиялық қаруды бақылаушыларына Иракқа кіруге мүмкіндік беріп, АҚШ-тың Иракқа қарсы соғыс жоспарларына кедергі келтіруге тырысты. АҚШ Бустаниді лауазымынан алу үшін үш негізгі аргумент келтірді: "таласты тудыратын және қақтығысқа ұшырататын мінез-құлық", "басқарудағы кемшіліктер" және "ОХҚБ үшін тиіс емес рөлдерді жақтау". Бұл шешім Халықаралық Еңбек Ұйымының Әкімшілік Трибуналы тарапынан заңсыз деп танылды, нәтижесінде Бустаниға 50 000 евро моральдық зиян өтеуі, екінші мерзімінің қалған бөлігіне арналған жалақысы және сот шығындары төленді. 2013 жылдың 11 қазанында Норвегия Нобель комитеті ОХҚБ-ға Нобель бейбітшілік сыйлығын бергенін жариялады. Комитет сондай-ақ "Сириядағы соңғы оқиғалар, онда химиялық қару қайта қолданылды, мұндай қаруды жою жөніндегі күш-жігерді күшейту қажеттігін көрсетті" деп атап өтті. 2014 жылдың қыркүйек айына дейін ОХҚБ Сирияның жариялаған химиялық қаруының шамамен 97 пайызын жоюды қадағалады. 2014 жылы Химиялық қаруды жою ұйымы – Гаага сыйлығы химиялық қарудан толығымен азат әлемге ерекше үлес қосқан жеке тұлғалар мен ұйымдарды марапаттау үшін тағайындалды. Бұл сыйлық 2013 жылы Нобель сыйлығын жеңіп алған ОХҚБ-ның естелігі ретінде құрылды. OPCW – Гаага сыйлығының қоры Нобель бейбітшілік сыйлығымен бірге берілген шамамен 900 000 евро ақшалай сыйлық есебінен құрылды және ОХҚБ орналасқан Гаага қаласы тарапынан қаржылық қолдау көрсетіледі. 2018 жылдың маусым айында ОХҚБ өз өкілеттіктерін кеңейтуге дауыс берді, бұл оған өз ережелерін бұзу фактілері үшін кінәлауға мүмкіндік берді. 2019 жылдың қарашасында ОХҚБ мүше мемлекеттерінің бірауыздан келісімімен "Новичок" агенттері Химиялық қару конвенциясының (ХҚК) "бақыланатын заттар тізіміне" қосылды, бұл "1990 жылдары келісімге қол жеткізгеннен бергі алғашқы маңызды өзгеріс" болды, себебі ол 2018 жылы Ұлыбританиядағы улану оқиғасына жауап ретінде жасалды. Атқарушы кеңес (АК) – ұйымның атқарушы органы, ол 41 мүше мемлекеттен тұрады және олар конференциямен екі жылдық мерзімге тағайындалады. Кеңес бюджетті бақылаумен қатар, конвенцияға қатысты барлық мәселелер бойынша Бас хатшылықпен ынтымақтасады. 2020 жылға арналған ОХҚБ бюджеті 70 958 760 евроны құрайды.
The OPCW headquarters building was designed by American architect Gerhard Kallmann of Kallmann McKinnell & Wood. The first Director General only served about one year of his second term, after which, in April 2002, he was removed from office on grounds of lack of confidence by the member states. It was argued by The Guardians columnist George Monbiot that Director General José Bustani was being forced out by the U. S. government, despite the convention insisting the OPCW "shall not seek or receive instructions from any government"; the US had tried to persuade Brazil to recall Bustani. Monbiot wrote that the U. S. had tried other measures, although the convention also indicates that states should "not seek to influence" staff. In line with his mandate, Bustani wanted Iraq to sign the convention thus allowing international chemical weapons monitors into Iraq and thus potentially impeding the U. S. push for war against Iraq. The U. S. gave three main arguments for the removal of Bustani's from his position: "polarising and confrontational conduct", "mismanagement issues" and "advocacy of inappropriate roles for the OPCW". The removal was subsequently determined to be improper by an Administrative Tribunal of the International Labour Organization and consequently Bustani was awarded €50,000 in moral damages, his pay for the remainder of his second term, and his legal costs. On 11 October 2013, the Norwegian Nobel Committee announced that the OPCW had been awarded the Nobel Peace Prize The committee further indicated how "Recent events in Syria, where chemical weapons have again been put to use, have underlined the need to enhance the efforts to do away with such weapons." In the year ending September 2014, the OPCW had overseen the destruction of some 97 per cent of Syria's declared chemical weapons. In 2014, The OPCW–The Hague Award was established to honour select individuals and institutions by highlighting their exceptional contributions towards the goal of a world permanently free of chemical weapons. The award was created as a legacy of the OPCW winning the 2013 Nobel Peace Prize. The OPCW—The Hague Award fund was created using the approximately €900,000 monetary prize which accompanied the Nobel Peace Prize, and is also supported financially by the City of The Hague, where the OPCW is based. In June 2018, the OPCW voted to expand its own powers, allowing itself to assign blame for a contravention of its regulations. In November 2019, a unanimous agreement of OPCW member states allowed the addition of the Novichok agents to "list of controlled substances" of the CWC "in one of the first major changes to the treaty since it was agreed in the 1990s" in response to the 2018 poisonings in the UK. The Executive Council (EC) is the executive organ of the organisation and consists of 41 states parties, which are appointed by the conference on a two year term. The council amongst others oversees the budget and cooperates with the General Secretariat on all matters related to the convention. The OPCW budget for 2020 is €70,958,760
Құзыреті
OPCW өзі зерттеген шабуылда химиялық қару қолданылғаны туралы хабарлауға өкілетті. 2018 жылдың маусым айында Скрипаль улануынан кейін Ұлыбритания Ресейдің қарсылығына қарамастан, басқа мүшелерді OPCW-ға шабуылдарға кінәлі тараптарды анықтау үшін жаңа өкілеттіктер беру қажеттігіне көндірді. Дауыс беру 82-ге 24 дауыспен жеңіске жетті, бұл ұсыныстың қабылдануы үшін қажетті үштен екі көпшіліктен асып түсті. Тексерулер қауіпті ортада жүргізілетінін ескере отырып, көбінесе CCTV жүйелері арқылы бағалау жолымен жүзеге асырылады.
The OPCW has the power to report on whether chemical weapons were used in an attack it has investigated. In June 2018 following the Skripal poisoning the UK convinced other members despite the Russian opposition that the OPCW needed to grant itself new powers to assign blame for attacks. The vote was won by a margin of 82 to 24, which exceeded the two thirds majority needed for the motion to pass. In light of the hazardous environment in which the inspections take place, they are generally performed by evaluation via CCTV systems.
Өнеркәсіптік тексерулер
Тексерулер қатысушы мемлекеттердің белгіленген химиялық заттардың өндірісі мен қолданылуына қойылатын талаптарды орындауын және мүше мемлекеттердің өнеркәсіптік қызметінің Химиялық қарулар конвенциясымен (ХҚК) белгіленген міндеттемелерге сәйкес дұрыс жарияланғанын растауға бағытталған. Тексерулердің қарқындылығы мен жиілігі өндірілетін химиялық заттардың түріне байланысты (көшпенділік бойынша: 1-ші, 2-ші, 3-ші тізімдер немесе DOC, қараңыз: "Тізімделген химиялық заттар"), бірақ мүше мемлекеттің статусына қарамастан. 1-ші және 2-ші тізімдегі объектілер үшін өндірілген барлық химиялық заттарды есепке алуға болатынын және олардың көлемі мүше мемлекеттердің жариялаған мәлімдемелерімен сәйкес келетінін анықтау үшін массалық баланс жасалады. Бұдан бөлек, 2-ші және 3-ші тізімдегі объектілерде декларацияға және конвенция ережелеріне қайшы келетін 1-ші тізімдегі химиялық заттар өндіріліп жатқандығы тексеріледі. 3-ші тізімде және DOC бойынша негізгі мақсат – жарияланымды тексеру және 2-ші және 1-ші тізімдердегі өндіріс орындарының жоқтығын растау.
Inspections are designed to verify compliance of States Parties with the requirements imposed on production and use of scheduled chemicals and to verify that industrial activities of member states have been correctly declared according to the obligation set by the CWC. The intensity and frequency of the inspections is dependent on the type of chemical produced (in descending order: Schedule 1, Schedule 2, Schedule 3 or DOC, see Scheduled Chemicals), but is regardless of the standing of the member state. For Schedule 1 and 2 facilities, a mass balance is prepared to identify whether all produced chemicals can be accounted for and whether the amounts are consistent with the declarations made by member states. Furthermore, at Schedule 2 and 3 facilities clues are investigated whether, contrary to the declaration and to the rules in the convention, Schedule 1 chemicals are produced. At Schedule 3 and DOC, the main aim is to check the declaration and to verify the absence of Schedule 2 and Schedule 1 production units.
Іске асырылған жағдайда тексерулер мен тергеулер
Химиялық қару қолданылғаны немесе тыйым салынған өндіріс жүргізілгені туралы айыптау болған жағдайда, конвенцияға сәйкес фактілерді анықтауға арналған тексеру жүргізілуі мүмкін. Мұндай қызметтердің ешқайсысы орын алмаған, алайда Химиялық қаруларды тыйым салу ұйымы (ХҚТҰ) Біріккен Ұлттар Ұйымының миссиясы құрамында Сириядағы химиялық қару қолданылғаны туралы тергеулерге қатысты. ХҚТҰ мұндай тексерулерді басқа мүше мемлекеттің өтініші бойынша ғана, ұсынылған дәлелдерді растағаннан кейін ғана жүргізеді. Текесарылықты болдырмау үшін, үштен екі бөлігінен астам дауыспен тексеру талабын тоқтатуға болады.
In case of allegation of use of chemical weapons or the prohibited production, a fact finding inspection can be employed according to the convention. None of those activities have taken place, although the OPCW contributed to investigations of alleged use of chemical weapons in Syria as part of a United Nations mission. The OPCW only undertakes these inspections on request of another member state, after verification of the presented proof. To avoid misuse, a majority of three quarters can block a challenge inspection request.
Біріккен Ұлттар Ұйымымен қарым-қатынастар
ОХҚБ Біріккен Ұлттар Ұйымының мамандандырылған агенттігі болмаса да, ол байланысты ұйым ретінде саясат және практикалық мәселелер бойынша ынтымақтасады. 2000 жылғы 7 қыркүйекте ОХҚБ мен БҰҰ өздерінің қызметін үйлестіру жолдарын көрсететін ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды. Инспекторлар сонымен қатар Біріккен Ұлттар Ұйымының саяхат құжатымен (Laissez Passer) жүреді, онда олардың лауазымы, артықшылықтары мен иммунитеттерін түсіндіретін стикер жабыстырылған. Біріккен Ұлттар Ұйымының аймақтық топтары да ОХҚБ-да Атқарушы кеңестің кезектестігін басқару және бейресми талқылау платформасын ұсыну үшін жұмыс істейді. Мүше болуға құқығы бар басқа мемлекеттер – БҰҰ мүше мемлекеттері: Израиль – Конвенцияны ратификацияламаған қол қойған мемлекет; Мысыр, Солтүстік Корея және Оңтүстік Судан – Конвенцияға қол қоймаған және қабылдамаған мемлекеттер. Палестина Конвенцияға қосылу құжатын тапсырған соңғы мемлекет болды. 2021 жылғы 21 сәуірде Сирияның азаматтық соғысы кезінде сириялық күштердің бірнеше рет у газды қолданғаны анықталғаннан кейін Сирия ОХҚБ-да дауыс беру құқығынан айырылды. Агенттік шеңберіндегі мүшелердің екі үшін бір бөлігінен астамдары Сирияның артықшылықтарын дереу жоюға дауыс берді.
While the OPCW is not a specialised agency of the United Nations, it cooperates both on policy and practical issues as a related organisation. On 7 September 2000, the OPCW and the United Nations signed a cooperation agreement outlining how they were to coordinate their activities. The inspectors furthermore travel on the United Nations Laissez Passer in which a sticker is placed explaining their position, and privileges and immunities. The United Nations Regional Groups also operate at the OPCW to govern the rotations on the Executive Council and provide informal discussion platform. Other states which are eligible to become members are UN member states: Israel is a signatory state that has not ratified the Convention; and Egypt, North Korea and South Sudan, which have neither signed nor acceded to the Convention. Palestine was the most recent state to submit its instrument of accession to the Convention. On 21 April 2021, Syria was stripped of its voting rights at the OPCW after Syrian forces were found to have repeatedly used poison gas during the Syrian civil war. A two thirds majority of members voted to immediately revoke Syria's privileges at the agency.
Халықаралық еңбек ұйымының әкімшілік сотының айыптау үкімі
2002 жылы АҚШ Химиялық қарулар ұйымының (ХҚҰ) қатысушы мемлекеттерінің конференциясын кезектен тыс шақырып, сол кездегі ХҚҰ бас директоры Хосе Бустаниді қызметтен босатуды сұрады. 22 сәуірде 2002 жылы өткен дауыс беру нәтижесінде 48 мемлекет жақтап, 7 қарсы дауыс берді, ал 43 мемлекет дауыс беруден бас тартты, соның салдарынан Бустани қызметтен босатылды. Кейін Бустани АҚШ-ты оның қызметтен алынуына себепкер болды деп айыптады, себебі ол Саддам Хусейнді Химиялық қару туралы конвенцияны ратификациялауға көндірген, бұл ХҚҰ инспекторларының Ирактың қару-жарақтарын тексеруіне мүмкіндік берген болар еді және Американың Иракқа басып кіру жоспарына кедерес келтірген болар еді. Ол сондай-ақ Халықаралық еңбек ұйымының Әкімшілік трибуналына шағым түсірді, ол 2003 жылғы 16 шілдедегі шешімімен қызметтен босатуды заңсыз деп таныды және ХҚҰ-ны материалдық және рухани зиянды өтеуге міндеттеді. Бустани қызметіне қайта орналасуға тырыспады.
In 2002, the United States convened an extraordinary session of the Conference of the States Parties of the OPCW to request the dismissal of José Bustani, then Director General of the OPCW. Bustani was dismissed following the vote, held on 22 April 2002, with 48 states voting in favor, 7 against and 43 abstaining. Subsequently, Bustani accused the United States of having provoked his impeachment because he had succeeded in convincing Saddam Hussein to ratify the Chemical Weapons Convention, which implied inspection of the Iraqi arsenal by OPCW investigators and would have thwarted the American plan of an invasion of Iraq. He also lodged a complaint before the Administrative Tribunal of the International Labour Organization, which, by a judgment of 16 July 2003, quashed the dismissal and condemned the OPCW to compensation for material and moral damage. Bustani did not seek to be reinstated in office.