Кіріспе

Жер бетіне қатысты өлшенген биіктік. Авиация, атмосфералық ғылымдар және хабар тарату салаларында жер деңгейінен биіктік (AGL немесе HAGL) – жер бетіне қатысты өлшенген биіктік. Бұл орташа теңіз деңгейінен биіктікке (AMSL немесе HAMSL), эллипсоидтан биіктікке (HAE, GPS қабылдағышы көрсеткендей) немесе орташа жер бедерінен биіктікке (AAT немесе HAAT, хабар тарату техникасында) қарама-қарсы. Яғни, бұл терминдер (AGL, AMSL, HAE, AAT) «нөлдік деңгейдің» немесе «бағалау биіктігінің» – тік жазықтықтың – қай жерде орналасқандығын көрсетеді.

Әуе қатынасы

Ұшақты аспаптық ұшу ережелері бойынша (әдетте нашар көріну жағдайында) ұшқыш астыңғы шассиді қашан түсіру керектігін және қонуға дайындалу керектігін шешу үшін ұшақтың биіктікөлшегішіне сенеді. Сондықтан ұшқышқа ұшақтың қону алаңына (әдетте әуежайға) қатысты биіктігі туралы сенімді ақпарат қажет. Биіктікөлшегіш, әдетте атмосфералық қысымның орнына қашықтық бірліктерімен калибрленген барометр болғандықтан, ұшақтың жерден биіктігін көрсету үшін реттелуі мүмкін. Бұл әуежайдың диспетчерлік мұнарасымен байланыс арқылы (жер бетіндегі ағымдағы қысымды алу үшін) және биіктікөлшегішті сол әуежайдағы жерде нөлдік көрсету үшін реттеу арқылы жасалады. AGL (жерден биіктік) және AMSL (теңіз деңгейінен биіктік) арасындағы шатасу немесе биіктікөлшегіштің дұрыс калибрленбеуі, бақылаудағы ұшудың жерге соқтығуына, пилоттың басқаруындағы толыққанды жұмыс істейтін ұшақтың апатқа ұшуына әкелуі мүмкін. Әуежайдағы жерде нөлдік көрсетуді қамтамасыз ететін барометрлік биіктікөлшегіш параметрін пайдалану ұшқыштарға қолжетімді болғанымен, коммерциялық авиацияда бұл процедура жиі қолданылмайтын, елдік ерекшелік ретінде қарастырылады (мысалы, Ресейде және тағы бірнеше елде қолданылады). Көптеген елдер (Алыс Шығыс, Солтүстік және Оңтүстік Америка, Еуропаның барлық бөлігі, Африка, Австралия) әуежайдың AMSL (теңіз деңгейінен биіктік) көрсеткішін анықтама ретінде пайдаланады. Қонуға дайындалу кезінде AFE (аймақтан биіктік) – әуежайдағы ең жоғары нүктеге қатысты биіктік, TDZE (қону аймағының биіктігі) немесе TH (шекара биіктігі) – ұшу-қону жолағының қону бөлігінің AMSL және AGL бойынша биіктігі сияқты бірнеше қосымша анықтамалар қолданылады. Жалпы, "биіктік" – орташа теңіз деңгейінен (MSL немесе AMSL) жоғары арақашықтықты, "биіктік" – нақты бір нүктеден (мысалы, әуежай, ұшу-қону жолағының шегі немесе қазіргі орналасқан жер) жоғары арақашықтықты, ал "көтерілу биіктігі" – жердің өзінің MSL-ден жоғары арақашықтығын сипаттайды.

Атмосфералық ғылымдар

Ауа райы мен климатты зерттеуде өлшемдер немесе модельдеулер жиі нақты бір биіктікке немесе абсолютті биіктікке сілтеме жасауды қажет етеді, ол табиғи түрде AGL (жер бетінен биіктік) болып табылады. Дегенмен, табиғи (жер) бетіндегі әртүрлі жерлерде өлшенген геофизикалық шамалардың мәндерін төбелі немесе таулы аймақтарда салыстыру қиын болуы мүмкін, себебі байқалатын өзгергіштіктің бір бөлігі жер беті биіктігінің өзгеруіне байланысты. Осы себепті, қысым немесе температура сияқты шамалар кейде орташа теңіз деңгейіне келтіріледі. Жалпы айналым модельдерінде және жаһандық климат модельдерінде атмосфераның күйі мен қасиеттері бірнеше дискретті орналасқан нүктелерде және биіктіктерде анықталады немесе есептеледі. Егер континенттердің топографиясы нақты бейнеленген болса, онда осы нүктелердің биіктігі модельдеу арқылы алынған жер бетінен жоғары орнатылады. Бұл көбінесе сигма координаталар жүйесі деп аталатын әдіспен іске асырылады, ол белгілі бір нүктенің (ендік, бойлық, биіктік) қысымын сол нүктенің жер бетіндегі ең төменгі нүктесіндегі қысымға бөлу арқылы есептеледі (бірдей ендік, бірдей бойлық, AGL = 0 биіктігі).

Хабар тарату

Эфирдегі хабар таратуда, AGL биіктігі станцияның хабар тарату радиусына тікелей аз ғана әсер етеді. Керісінше, HAAT (орташа жер бетінен биіктік (қоршаған аумақта)) радиостанцияның (немесе басқа VHF немесе одан жоғары радиожиіліктің) қаншалықты қашыққа жететінін анықтау үшін қолданылады. Бірақ, авиациялық қауіпсіздік тұрғысынан алғанда, радиоантеннаны ұстап тұратын радио мұнарасының биіктігі маңыздырақ. Осы жағдайда, AGL биіктігі авиациялық органдар үшін жалғыз маңызды өлшем болып табылады, олар кейбір биік мұнаралардың соқтығыстарды болдырмау үшін тиісті ескерту бояуымен және жарықтарымен жабдырылуын талап етеді.