Кіріспе
316 ж.б.д.) – Қытайдың Соғысқан мемлекеттер дәуірінде өмір сүрген қытай генералы, әскери стратегияшы және жазушы. Сунь Цзының түкпірден тарағаны саналатын, ол Гуйгузиден әскери стратегияны үйренген. Вэй мемлекетінде қызмет еткен кезде мемлекетке опасыздық жасады деген айып тағылып, татуировка (қылмыстық белгілеу) жазасына кесілді және тізе буналары алынып тасталды (трад. 膑, пиньинь: bìn), бұл оны мүгедек етті. Кейін Вэйден қашып, Ци мемлекетінде әскери стратегияшы және қолбасшы ретінде көзге түсті. Гуйлинг шайқасы мен Малинг шайқасында Ци мемлекетінің Вэй мемлекетіне қарсы жеңіске жететін стратегиясын жасады. Сунь Биннің «Соғыс өнері» атты әскери трактатының авторы, ол 2000 жылға жуық уақыттан кейін 1972 жылы археологиялық қазба жұмыстары кезінде табылған болатын.
the footballer
Sun Bin (died 316 BC) was a Chinese general, military strategist, and writer who lived during the Warring States period of Chinese history. A supposed descendant of Sun Tzu, Sun was tutored in military strategy by the hermit Guiguzi. He was accused of treason while serving in the Wei state and was sentenced to face tattooing (criminal branding) and had his kneecaps removed (trad. 臏, sim. 膑, pinyin: bìn), permanently crippling him. Sun escaped from Wei later and rose to prominence in the Qi state, by serving as a military strategist and commander. He led Qi to victory against the Wei state at the Battle of Guiling and the Battle of Maling. Sun authored the military treatise Sun Bin's Art of War, which was rediscovered in a 1972 archaeological excavation after being lost for almost 2000 years.
Ерте өмір
Сунь Цзының ұрпағы саналатын Сунь Бин ерте жасында-ақ өзінің зеректігімен танылды, ол әлі де Guiguzi уалиының басшылығымен әскери стратегияны оқып жатқанда. Ол «Соғыс өнері» кітабын жатқа білді, бұл Guiguzi-ге оның барлық басқа студенттері Сунь Бинге үлгі ретінде қарауы керектігін айтты. Guiguzi-дің бірге оқыған оқушысы Панг Хуан, Суньпен анттас дос болды. Панг ерте кетіп, Вэй мемлекетіне әскери генерал болып қызметке кірді, бірнеше шайқаста жеңіске жеткен соң атақты болды. Сол кезде ұстазымен бірге оқып жүрген Сунь Бин Вэй мемлекетінің қызметіне шақырылды және Пангтың әріптесі болды. Бірақ Панг Суньге сырттай қызғанышпен қарады, себебі Сунь Бин өзінен гөрі таланттырақ екенін және ұстазынан әскери стратегия жайында көбірек білгенін сезінді.
Жарақаттандыру
Панг Хуан Сунь Бинді мемлекетке қарсы сатқындық жасады деп жала жапты және оны Вэй патшасы Хуэйге хабарлады, ол Сунь Бинді өлімге кесуге бұйрық берді. Панг Суньнің жанынан өтiнiш тiлеп, мeйiрiмдiлiк сұрағандай болды, ал патша оның орнына Суньды денесіне сурет салуға (татуировкаға) және тiзе капақтарын алуға айыптап, оны қылмыскер ретiнде белгiлеп, өмiр бойы мүгедек еттi. Панг Суньға аянып, онымен жақсы қарым-қатынас жасады, сонымен қатар Суньды әскери стратегия туралы бiлiмiн кiтапқа жинақтауға алдап, кейiн оны өлтіруді жоспарлады. Сунь бiр кезде Пангтiң шын ниетiн сезiп, ақылдан адасқандай болды. Панг Сунь шынымен ақылсыз болып кеткенiн тексеру үшiн оны шошқа қорасына қамады. Сол жерде ол тіпті жануарлардың зәрiн жеп, оны дәмдi деп айтты. Панг Сунь шынымен ақылсыз екенiне сенiп, қауiптiлiгiн азайтып алды. Кейiн Сунь Ци мемлекетiнiң дипломаттарының көмегiмен Вэй мемлекетiнен қашып құтылды.
Qi-дегі қызмет
Цы мемлекеті кезінде Сунь Бин әскери генерал Тянь Цзидің резиденциясында қонақ болды. Бірде Цы патшасы Вэй Тянь-Джиді ат жарысына шақырды. Сунь Бин Тянь Цзиге жылқыларын барынша тиімді пайдалану стратегиясын ұсынды, ал Тянь жарыстың үш раундының екеуінде жеңіске жетті. Патша Тяньнің жеңісіне таң қалды. Тянь Сунь Биннің көмегімен жеңіске жеткенін мойындап, Суньнің талантын патшаға ұсынды. Вэй патшасы Сунь Бинді Цы әскерінің қолбасшысы етіп тағайындағысы келді. Бірақ Сунь өзінің денсаулығына байланысты атқа мінуге мүмкіндігі болмағандықтан, бұл жауынгерлердің моральдық жағдайына кері әсер ететінін айтты. Сондықтан ол әскери кеңесші болып тағайындалды және Тянь Цзидің орынбасары болды. 354 жылы Вэй мемлекеті Чжао мемлекетіне шабуыл жасады, Панг Хуан Вэй әскерін басқарды. Олар Чжаоның астанасы Ханданды қоршап алды. Чжао Цыдан көмек сұрады, ал Цы патшасы Сунь Бин мен Тянь Цзиге Чжаоға көмектесу үшін әскерді басқаруды тапсырды. Сунь Бин «Чжаоны құтқару үшін Вэйді қоршау» стратегиясын ұсынды және Цы әскері Вэйдің астанасы Даляньға (қазіргі Кайфэн) шабуыл жасады, Вэй әскерін қаланы қорғау үшін кері қайтаруға мәжбүр етті және Хандан қоршауын тиімді түрде жойды. Вэй әскері Гюлинг шайқасында Цы күштерінен жеңілді. 342 жылы Панг Хуан бастаған Вэй әскері Цы мемлекетінің одақтасы Хан мемлекетіне басып кірді, ал Хан Цыдан көмек сұрады. Сунь Бин мен Тянь Цзиге Вэй күштеріне қарсы тұру үшін Цы әскерін қайтадан басқару тапсырылды. Сунь Панг Хуанды өзіне қарсы тарту үшін Вэй күштерімен болған шайқастарда жеңілгендей көріну стратегиясын қолданды. Сунь Цы әскерлеріне пештердің санын азайтуды бұйырды, бұл Цы әскерінің азайып бара жатқанын көрсету үшін жасалды. Панг Хуан бастаған Вэй күштері пештердің қалдырған іздерін байқап, тенденцияны анықтады және Сунь Биннің айла-амалына ілігіп қалды. Сунь Бинді жеңуге құштар болған Панг қуғынды жалғастырып, Цы күштерінің құрған тұзағына түсті. Вэй әскері Малин шайқасында ауыр жеңіліске ұшырады, ал Вэйдің тәжді ханзадасы Цы күштеріне тұтқындалды. Дәстүрлі аңыз бойынша, Сунь Бин тұзақ құрылған ағашқа «Панг Хуан осы ағаш астында өледі» деген сөздерді жазды. Панг сол жерге келгенде ағаштағы жазуды көріп, жақыннан қарау үшін отын жақты. Цы әскері шамды нысана ретінде пайдаланып шабуыл жасады. Панг көптеген жебелерден жараланып, өз-өзіне қол жұмсады. Сунь Бин саяси тартыстарға байланысты қызметтен кетіп, өмірінің соңғы жылдарын шөлде усақ-түйек өмірмен өткізді.
Шығармалары
Сунь Биннің соғыс өнері (孫臏兵法) – Сунь Биннің әскери трактаты. Бұл кітап Хан әулетінен кейін жоғалып кеткен деп есептелді, және кейінгі заманғы мәтіндерде оған көптеген сілтемелер болғанымен, кейбір тарихшылар кітап жазылмаған және жалған болуы мүмкін деп санайды. Алайда, 1972 жылдың сәуір айында археологтар Шандун провинциясының Линьи қаласындағы бір мазардан бірнеше шиыршықтарды қазып шығарды. Сол кезде Сунь Биннің соғыс өнері кітабы осы шиыршықтардың арасында табылды. Ежелгі мәтіндерде Сунь Биннің соғыс өнері кітабы 89 тараудан тұратыны айтылса да, қайта жаңғыртылған көшірмеде тек 16 расталатын тарау ғана болды. Сонымен қатар, Сунь Цзының соғыс өнерінен де фрагменттер табылды, сондықтан тарихшылар кейбір тараулар соғыс өнері кітабына тиесілі болуы мүмкін деп есептейді. Жаңадан табылған мәтін тарихшыларға Гуйлин шайқасы мен Малин шайқасы туралы басқаша көзқарас ұсынды. Бұған қоса, Сунь Цзының соғыс өнерімен салыстырғанда, Сунь Биннің соғыс өнерінде маңызды бір айырмашылық болды. Сунь Цзы қоршау соғысына қарсы кеңес берсе, Сунь Бин қоршаудағы қалаға шабуыл жасау тактикасын ұсынды. Бұл, соғысқан мемлекеттер кезеңінің соңғы сатыларында қоршау соғысын стратегиялық тұрғыдан қарастырудағы өзгеріске сәйкес келді.
Мұра
Сунь Бин кейде қытай және даостық храмдарда Меншен (есік құдайы) ретінде бейнеленеді, көбінесе Панг Хуанмен бірге. Оның Панг Хуанмен араздасуы 2011 жылғы "Соғысқан мемлекеттер" фильмінде көрсетілген. Сунь Бин – Koei компаниясының "Үш патшалықтың романсы XI" бейне ойынындағы ерекше кейіпкерлердің бірі болған 32 тарихи тұлғаның бірі.