Кіріспе
Чарльз Буковскидің автобиографиялық романы, 2019 жылғы «Байланыссыз» фильмі.
the unrelated 2019 film
«Ham on Rye» – американдық жазушы және ақын Чарльз Буковскидің 1982 жылғы жартылай автобиографиялық романы. Роман бірінші тұлғада жазылған және Буковскидің өзін-өзі жасырған Генри Чинаскинің жас шағын баяндайды. Буковскиге тән еңбектеп жазылған прозасымен жазылған бұл роман, Ұлы депрессия кезінде Лос-Анджелесте оның өсіп-жетілуін көрсетеді.
Орнату
Алдыңғы туындылары сияқты, "Шам на ржаке" романы да автор өскен Лос-Анджелесте өтеді. Буковски өзінің туған қаласын шындыққа негіздеп сипаттайды, қаланың өзіне қарағанда, оны құрастыратын адамдарға көбірек назар аударады. Мұндай сипаттама қаланы құрметтемейді және идеалдамайды, бұл басқа, "Лос-Анджелес романдары" деп аталатын туындылардан өзгеше. Лос-Анджелестен тыс жерлердегі эпизодтарда Чинаски жат адам ретінде бейнеленеді, мысалы, ол және оның отбасы апельсин бағынан қуылған ертегідегідей. Оқиғаның өту орындары – үйі, түрлі мектептері, дәрігердің кабинеті (созылмалы безеңді емдеу үшін) және қаланың басқа да әртүрлі жерлері.
Сюжет
Романның басты кейіпкері Генри Чинаски 1920-1941 жылдар аралығындағы өмірін қамтиды. Оқиға Чинаскидің ерте балалық шақтағы естеліктерімен басталады. Оқиға дамыған сайын, оқырман оның мектеп жылдары мен жас ересек өмірі арқылы өтеді. Чинаски әкесінің зорлық-зомбылық көрсеткенін, ал анасы оның бұл зорлық-зомбылығын тоқтатуға ештеңе істемегенін айтады. Шындығында, анасы да күйеуінің қатыгездігінің құрбаны. Генри спортқа жақын емес, бірақ спортшы болғысы келеді, сондықтан өзін жақсартуға тырысады. Футбол оған қиын болғанымен, оған осы спорттың күшті жағы ұнайды. Бейсболда да нәтижелері жақсырақ емес. Чинаски бастауыш мектепте оқып жүргенде, Генридің назары спортқа, зорлық-зомбылыққа және қыздарға ауады. Генри орта мектепке келгенде, алкоголь мен жеке өзін қызықтырудың сан алуан ләззаттарын табады. Генри жоғары мектепке келгенде, әкесі, ұрпақтан ұрпаққа әлеуметтік-экономикалық жағдайы нашарлап бара жатқандықтан, оны жеке мектепке жібереді. Ол жерде ол өзінің жарқыраған, түрлі-түсті, ашық спорт машиналарын және әдемі қыздары бар бай, ерке балалардың арасында одан да қиналады. Жағдайды одан бетер нашарлату үшін, Чинаскиде қатты акне пайда болады, сондықтан ол ауыр, көбінесе тиімсіз емдерден өтуге мәжбүр болады, нәтижесінде ол дәрігерлерінің қызығушылық танытпай ойлап тапқан әртүрлі тәжірибелерге қатысатын адамға айналады. Оқырман ақырында Чинаскиді колледжге барады және Генридің лайықты жұмыс табуға тырысқанын оқиды.
Басты кейіпкер
Оның бұрынғы автобиографиялық романдары сияқты, «Жүгерідегі шұжық» Генри Чинаскидің өміріне, осы жолы оның балалық және жасөспірім шағына ден қояды. Роман барысында Буковски өзінің антигерой кейіпкерін қалыптастырады, оны «Пошта бөлімі» және «Голливуд» сияқты басқа да туындыларында көруге болады. Ұлы депрессия кезінде Лос-Анджелесте кедейлікте өскен Чинаски саркастикалық жалғыздыққа бейімделгені көрсетіледі. Бұл көбінесе оның отбасылық өмірінен туындайды, онда ол әкесі тарапынан жиі, көбінесе себепсіз ұрыс жемейді. Ол мектептегі балалардан өзгешелігі үшін, олардың ешқайсысы түсіндіре алмайтын бір қылықтары үшін шеттетіледі. Дегенмен, олардың оған деген жеккөрушіліктерін кейіннен ақтаулары спортпен айналыса алмауымен және жануарларға жасалған қатыгездікке қарсы тұруымен байланысты, соңғысы көршілес ерлер мен ұлдардың сүйіп тілекке қосылатын әрекеті еді. Оның акне вульгарісінен пайда болған жағымсыз бөртпелер оны жек көрудің үш себебін құрайды. Чинаскидің «қорқынышты» сыртқы келбетінен туындаған шеттетілуі мен оқшалануы салдарынан оны Франкенштейннің монстрымен және Кафканың Грегор Самсасымен салыстырады. Ол оны оқшалағандарға қарсы зорлық-зомбылыққа жиі жүгінеді, бұл оған құрдастарының арасында қаһармандық бейне жасауға көмектеседі. Алайда, ол өзінің қабілеттеріне толық сенімді емес және көбінесе өзін-өзі күмәндандырады.
Қытайлықтар
Генри сияқты, қалған Чинаскилер де Буковскидің отбасына ұқсас. Мысалы, Генридің ата-анасы, Буковски сияқты, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германияда танысқан. Эмили Чинаски: Чинаскидің әкесі тарапынан әжесі. Романның басы оның әжесі туралы ең алғашқы естелігімен басталады; ол "Мен сендердің бәріңді жерлеймін!" деп айтады. Басқаша айтқанда, оның үйіне барғандағы ең жақсы естелігі – ол және оның ата-анасы Эмилимен бірге тұрмайтын әжесін көруге кеткен кез. Кейін ол "шайтанды" қуу үшін айқышпен пайда болады. Леонард Чинаски: Чинаскидің бабасы, Эмилиден бөлінген. Чинаскидің әкесі Леонардты маскүнемдігі үшін айыптайды (оның аузынан спирт иісі шығады), бірақ Чинаски өзі Леонардты әдемі адам ретінде еске алады. Чинаски оны алғаш рет кездестіргенде, ол балаға алтын сағат және неміс темір кресін сыйлайды. Генри Чинаски аға: Чинаскидің әкесі. Ол Генридің анасымен Германияда танысып, Генри кішінің туған жерінде үйленеді. Романның басында Генри аға сүт сатушы болып жұмыс істейді. Ол баласын жас кезінен бастап ауызбен де, денемен де зорлайтын қатал, жаман адам. Ол сондай-ақ әйелі Кэтринді физикалық зорлыққа ұшыратады, әсіресе ол оны сүт тасымалындағы әйелмен алдап жүргенін байқағаннан кейін. Генри аға отбасының қалған мүшелерін, әсіресе ағаларын Джон мен Бенді жек көреді. Ол оларды алкоголиктер және әйелдерге құмар адамдар деп қорлайды, бұл екі қасиет оның ұлында кейін пайда болады. Ұлы депрессия басталғанда ол жұмысынан айырылып, бірақ көршілерге әлі де жұмыс істеп жүргендей көріну үшін күні бойы көлікпен айналып жүреді. Уақыт өте келе оның баласына жасаған зорлықтары күшейеді, ал екеуі романның соңында ашық түрде дұшпандық танытады. Ақырында Генри аға Генридің әңгімелерін тауып, ұлын үйден қуады. Кэтрин Чинаски: Чинаскидің анасы. Неміс тумасы, ол Генридің әкесімен Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германияда танысып, үйленеді. Оны Кэти деп те атайды. Кэтрин мейірімді ана, бірақ Генри ағаның зорлық-зомбылығына бағынады. Чинаски бастапқыда анасын әкесінің қаһарынан құтқара алмағаны үшін ренжітеді, бірақ кейін оны өзі сияқты құрбан ретінде қарастырады. Ол ұлының өмір салтына көңілі толмаса да, оны жақсы көреді және оның жақсаратынына сенімді. Оның ұлына деген сүйіспеншілігін әкесі оның әңгімелерін тапқанда ескертеді. Ұлы сияқты, ол Генри ағаның зорлық-зомбылығына ақырындап төзімділік танытады, романда оның кейінгі айқайларын елемеу арқылы көрсетіледі. Бен Чинаски: Чинаскидің ағасы. Бен тек үшінші тарауда ғана кездеседі, ал Чинаски оны "өте әдемі адам" деп еске алады. Оның қара көздері жылтылдап, жарқырап тұрды. Бен 24 жаста, туберкулезден өліп жатқандықтан санаторияда жатыр. Осыған қарамастан Генри аға Бенге ашық дұшпандықпен қарайды, оны әдепсіздігі үшін мазақтайды. Бен оны бейжай қабылдайды, немере інісі мен қайын апасына көбірек көңіл бөледі. Анна Чинаски: Генри ағасы Джонға үйлену арқылы Чинаскидің әпкесі. Төртінші тарауда Анна екі баласы бар, үш баласы да аштықтан өлім аузында қалған, тастап кеткен әйел ретінде көрінеді. Оның күйеуі көп бұрын үйден кеткендіктен, Анна мен балалары бір тиынға да жетпейді. Генри аға ағасын аяусыз кемсітіп, Аннаның жағдайын жеңілдетеді. Ол Джонды зорлау үшін іздестіруде екенін (бұл шындық па, жоқ па белгісіз) және ол тауықтардан жалыққанда қайтып келеді деп мәлімдейді. Бен сияқты Анна Генридің әкесіне суық қарайды және балалары үшін тамақ әкелетін Кэтринге көбірек көңіл бөледі.
Emily Chinaski: Chinaski's grandmother on his father’s side. The beginning of the novel starts with his earliest memory of his grandmother; she would proclaim “I will bury all of you!” Other than that, his best memory of visiting her home involves him and his parents leaving to go visit his grandfather, who does not live with Emily. Later, she appears with a crucifix to rid him of "the devil" causing his acne. Leonard Chinaski: Chinaski's grandfather, separated from Emily. Though Chinaski's father admonishes Leonard for being a drunk (his breath stinks of alcohol), Chinaski himself remembers Leonard as a beautiful man. When Chinaski meets him for the first time, he gives the boy a gold watch and a German Iron Cross. Henry Chinaski, Sr.: Chinaski's father. He met Henry's mother overseas in Germany, where Henry, Jr. was born. At the beginning of the novel, Henry, Sr. works as a milkman. He is a harsh, cruel man who physically and verbally abuses his son from a young age. He also physically abuses his wife, Katherine, particularly after she catches him cheating on her with a woman on his milk route. Henry, Sr. regards the rest of his family, particularly his brothers John and Ben, with disdain. He often disparages them for being alcoholics and womanizers, two traits his son would later develop. At the onset of the Great Depression, he loses his job but continues to spend the day driving around to appear to the neighbors as if he was still employed. His son gets more jaded to his abuse as time goes on, and the two become openly hostile towards each other by the end of the novel. Eventually, Henry, Sr. throws his son out of the house after finding Henry’s short stories. Katherine Chinaski: Chinaski's mother. A native German, she met and married Henry Jr.'s father in Germany post World War I. She is also called Katy. Katherine is a loving mother, though she is subjugated by Henry, Sr.’s abuse. Chinaski initially resents his mother for not saving him from his father’s wrath, but later comes to regard her as another victim like himself. Though often disappointed with how her son lives his life, she really loves him and often displays a confidence that he will better himself. Her love for her son is perhaps best shown when she warns him that his father found his stories. Like her son, she eventually calluses to Henry, Sr.’s abuse, shown in the novel by her disregard of his later tirades. Ben Chinaski: Chinaski's uncle. Ben is only present in chapter three, and Chinaski remembers him as “a very handsome man he had dark eyes which glittered, were brilliant with glittering light.” Ben is 24 and lives in a sanitarium because he is dying of tuberculosis. Despite this, Henry Sr. treats Ben with open hostility, ridiculing him for his debauchery. Ben takes it in stride, paying more attention to his nephew and sister in law. Anna Chinaski: Chinaski's aunt through marriage to John Chinaski, Henry, Sr.’s brother. In chapter four, Anna appears as an abandoned wife with two children, all three on the brink of starvation. Her husband has been gone quite some time, leaving Anna and the children penniless. Henry Sr. mercilessly belittles his brother and makes light of Anna’s situation. He claims that John is wanted for rape (whether this is true or not is uncertain) and that he’ll come back “when he’s tired of the hens.” Like Ben, Anna treats Henry’s father coldly and pays more attention to Katherine, who brings her food for her children.
Басқа таңбалар
Әр түрлі мұғалімдер: мырза Холл, миссис Вестфаль, миссис Фретак, Вагнер, мистер Стэнхоуп, мисс Гредис, және т.б. "Достар": Роберт Бекер, Дэвид (оған жабысып жүретін тағы бір жалғыз адам), Лайла Джейн (оның алғашқы романтикалық қызығушылығы), Ред, Чак, Эдди, Джин, Фрэнк, Джимми, Балди, және т.б.