Кіріспе
Швейцариялық сәулетші, суретші, кескінші және дизайнер Макс Билл (22 желтоқсан 1908 – 9 желтоқсан 1994) – швейцариялық сәулетші, суретші, кескінші, шрифт дизайнері, өнеркәсіптік дизайнер және графикалық дизайнер.
Max Bill (22 December 1908 – 9 December 1994) was a Swiss architect, artist, painter, typeface designer, industrial designer and graphic designer.
Ерте өмір және білім
Билл Винтертурда дүниеге келген. 1924–1927 жылдары күмісші шәкірттігін бітіргеннен кейін, Билл 1927–1929 жылдары Дессаудағы Баухауста Василий Кандинский, Пол Кли және Оскар Шлеммер сияқты көптеген ұстаздармен оқыды, одан кейін ол Цюрихке көшті.
Өнер және дизайн
Санаулы заманауи ғимараттардың графикалық дизайнымен айналысқаннан кейін, ол өзінің алғашқы туындысын – өзінің үйі мен студиясын (1932–3) Цюрихтің Хёнг қаласында салды. 1937 жылдан бастап ол швейцариялық Allianz тобының жетекші күші болды. Биллдің теориялық еңбектері мен прогрессивті жұмысы 1950 жылдардан бастап Швейцария графикалық дизайнына ең маңызды ықпал еткен деп есептеледі. Оның модернизм дәуірімен байланысы оған ерекше бедел берді. Өнеркәсіптік дизайнер ретінде оның жұмысын дизайнның айқындығы мен нақты пропорциялары сипаттайды. Мысалы, Junghans үшін жасалған элегантты сағаттар мен білезік сағаттарын атауға болады, ол ұзақ жылдар бойы клиенті болды. Биллдің ең танымал өнімдерінің бірі – 1954 жылғы «Ульмер орындық» («Ulmer Hocker»), оны сөре элементі, спикерлік тұғыр, планшет немесе қосымша үстел ретінде де пайдалануға болады. Бұл орындықты Билл мен Ульм мектебінің дизайнері Ханс Гугелот бірлесіп жасағанмен, оны көбінесе «Билл орындығы» деп атайды, себебі коктейль салфеткасындағы алғашқы эскиз Биллге тиесілі болды. Дизайнер және суретші ретінде Билл 20 ғасырдың басындағы жаңа физиканы көрнекі бейнелейтін формаларды жасауға ұмтылды. Ол жаңа ғылымды сезімдер арқылы түсінуге болатын нысандар жасауға тырысты, яғни нақты өнер ретінде. Осылайша Билл дәстүрлі түрде қабылданатын рационалист емес, феноменолог. Ол денелікті нақты өнердің ең толыққанды көрінісі деп түсінеді. Осы тұрғыдан алғанда, ол Баухаус теориясын кеңейтуден гөрі қайта қарастыруда. Дегенмен, таңқаларлығы, Биллтің сыншылары бұл маңызды мәселені толыққанды ұғып алмаған. Оның архитектуралық жұмыстарының ішінде Германиядағы кеңсе ғимараты, Цюрихтегі радиостудиясы және Швейцарияның шығысындағы көпір бар. Ол Флоренциядағы заманауи өнер мұражайына (1981) және Берлиндегі Баухаус архивіне (1987) арналған архитектуралық жобаларды жасауды жалғастырды. 1982 жылы ол Мис ван дер Роэ жобасы бойынша салынған Берлиндегі Neue Nationalgalerie-ге қосымша құрылыс салу конкурсына қатысты.
Оқыту
1944 жылы Билл Цюрихтегі қолданбалы өнер мектебінің профессоры болды. 1953 жылы Инге Айшер-Шолл мен Отль Айшермен бірге Германияның Ульм қаласында Ульм дизайн мектебін (нем. Hochschule für Gestaltung – HfG Ulm) құрды. Бұл мектеп бастапқыда Баухаус дәстүрінде құрылған, бірақ кейіннен өнер мен ғылымды біріктіретін жаңа дизайн білім беру жүйесін жасады. Мектептің ерекшелігі – семиотиканы оқу саласы ретінде енгізуі болды. Мектеп 1968 жылы жабылды. Оның профессорлық құрамы мен студенттерінің арасында Томас Мальдонадо, Отль Айхер, Йозеф Альберс, Йоханнес Иттен, Джон Лоттес, Вальтер Зейшегг және Петер Зейц болды. Билл 1967 жылдан 1974 жылға дейін Гамбургтегі бейнелеу өнері мектебінде (Hochschule für bildende Künste Hamburg) профессор және қоршаған ортаны жобалау кафедрасының меңгерушісі болды. 1973 жылы ол Брюссельдегі Фламанд ғылым, әдебиет және көркем өнер академиясының құрметті мүшесі аталды. 1976 жылы Берлин өнер академиясының толық мүшесі болды. Оқытумен қатар, Билл өнер, сәулет және дизайн тақырыбында көптеген мақалалар жазып, лекциялар оқыды, сонымен қатар әлемдік симпозиумдар мен дизайн конференцияларына қатысты. Ол әсіресе Ле Корбюзье, Кандинский, Людвиг Мис ван дер Роэ және көркемдік теория туралы кітаптар жазды. Оның 1951 жылғы Сао-Паулу қаласындағы Заманауи өнер мұражайындағы жеке көрмесі болды. Ол Франц Вайсман сияқты бразилиялық суретшілерге зор ықпал етті.
Жеке өмір
Нюш Элуармен қарым-қатынастан кейін Билл 1931 жылғы қаңтарда виолончельші және фотограф Биния Матильда Споерриге үйленді. Ол 1988 жылы қайтыс болды. 1974 жылдан бастап ол өнер тарихшысы Анжела Томаспен бірге өмір сүрді; олар 1991 жылы үйленді. Билл саясатқа да қатысты. 1961 жылы Цюрих қалалық кеңесіне сайланды. Ол әкесінің идеясын іске асырды. Қордың мақсаты – Билл отбасының иелігіндегі туындыларды жинау және сақтау, сондай-ақ ғылыми зерттеулерді қолдау. Билл мұрасын реттемегендіктен, мұрасы оның ұлы мен жесірі арасында тең бөлінді. Екі мұрагер де жеке-жеке қор құрды. 1997 жылы Анжела Томас Макс Билл және Жорж Вантонгерлу қорын құрды, ол Макс Биллдің 1967/68 жылдары Зумиконде салған үйі мен студиясында орналасқан. Қордың мақсаты – екі суретші дос Вантонгерлу мен Биллдің туындыларының, сондай-ақ Haus Bill Zumikon-ның көрнекті бөліктерін көпшілікке ұсыну.