Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қолмен басқарылатын қуыршақ
Puppet controlled by hands
Қол қуыршағы – қолдардың ішінде орналасып, олармен басқарылатын қуыршақ түрі. Қолғап қуыршақ – қол қуыршақтарының бір түрі. Таяқтық қуыршақтарға қуыршақшының бір қолы қуыршақ қолғабының ішінде болып, басқару таяғын ұстауы қажет. Қуыршақтың денесі қуыршақшының көп бөлігін немесе бүкіл қол-білегінің үстінде ілініп тұрады, және одан да артық созылуы мүмкін. Қуыршақтың басқа бөліктері басқа тәсілдермен басқарылуы мүмкін, мысалы, қуыршақшының бос қолымен жұмыс істейтін таяқтар, немесе басын немесе денесін қозғалтатын арқандар немесе тұтқалар. Ал кішкентай, қарапайым қол қуыршақтарында көбінесе қозғалмалы бөліктері болмайды. Саусақ қуыршақтары қол қуыршақтарына жатпайды, өйткені олар тек бір саусаққа кигізіледі.
A hand puppet is a type of puppet that is controlled by the hands that occupies the interior of the puppet. A glove puppet is a variation of hand puppets. Rod puppets require one of the puppeteer's hands inside the puppet glove holding a rod which controls the head, and the puppet's body then hangs over most or all of the forearm of the puppeteer, and possibly extends further. Other parts of the puppet may be controlled by different means, e. g., by rods operated by the puppeteer's free hand, or strings or levers pulled the head or body. A smaller variety, simple hand puppets often have no significant manipulable parts at all. Finger puppets are not hand puppets as they are used only on a finger.
Қарапайым қол қуыршақтары
Ең қарапайым қол қуыршақтарында қозғалмалы бөліктері аздау немесе мүлдем жоқ болады. Олар қатты материалдан, мысалы, берік пластиктен жасалуы мүмкін, бірақ көбінесе матадан, ішіне толтыру салынған, көз, мұрын сияқты әшекейлер тігілген иілгіш болады. Аузы жабылып, ашылмауы мүмкін, немесе бас бармақ матадан бөлек тігілген қалтаға салынып, қуыршақтың жақын қозғалысын жасауға мүмкіндік береді, соның арқасында қуыршақ сөйлейтіндей болады. Қарапайым қол қуыршақтары көбінесе қолдың өзінен аспайды. Жораптан жасалған қуыршақ – қол қуыршақтарының ең оңай түрі. Қолғап қуыршақ біршама күрделірек, оның ішінде саусақтарға арналған бөлімдер бар, арқасында кейіпкердің қолы тәуелсіз қозғалысқа ие болады. Қуыршақ ойнатушының қолданылмаған қолы көрермендерден жасырылады, қуыршақтың шындыққа ұқсас бейнесін сақтау үшін. Әсіресе танымал лицензияланған кейіпкерлерді бейнелейтін қарапайым қол қуыршақтары балаларға ойыншық ретінде немесе мерекелік сыйлықтар ретінде таратылады. Балалар қуыршақпен ойнағанда әртүрлі дауыстар шығарып, қозғалыстар жасап, көбінесе тек өзіне ғана қойылым қоюды ұнатады.
The simplest hand puppets are those with few or no moving parts. They can be stiff, made from e. g. a hard plastic, but are more often flexible, made from fabric, possibly with some stuffing and attached decorations for eyes, nose, and so on. The mouth may be a mere decoration that does not open and close, or the thumb may enter a separate pocket from the rest of the fabric and so simulate a mandible, allowing the puppet to talk. Simple hand puppets are usually not much larger than the hand itself. A sock puppet is a particularly simple type of hand puppet made from a sock. A glove puppet is slightly more complex, with an internal division for fingers allowing independent manipulation of a character's arms. The unconsumed hand of the puppeteer is usually concealed from the audience to maintain the illusion of the puppet. Simple hand puppets, especially popular licensed characters, are sometimes distributed as children toys or party favors. Children usually like to experiment in play with a puppet creating voices and movements and in many cases staging a strictly private performance.
Бағаналық қуыршақтар
Таяқ қуыршағы ағаш, сым және жіптен жасалады және ағаш немесе сым таяқтармен басқарылады. Кейде таяқ қуыршақтарының толыққанды жұмыс істейтін буынды аузы болады, бірақ көбінесе болмайды. Таяқ қуыршағының бет-әлпеті өзгермейтін болуы мүмкін. Қолдар міндетті түрде болуы керек, себебі таяқтар оларға бекітіледі. Балық пішінді таяқ қуыршағының құйрығына таяқ қосылып, осы бөлігін басқаруға болады. Кейде қосымша манипуляцияланатын бөліктері бар ерекше түрлері де кездеседі (мысалы, ашылып-жабылатын қабақтар). Көптеген таяқ қуыршақтары кейіпкердің тек жоғарғы жартысын – белден жоғарысын бейнелейді, ал сахна қалған бөлігін жабады, бірақ кейде аяқтары да болады. Аяқтар көбінесе еркін ілініп тұрады, бірақ ерекше жағдайларда, аяқтар төменнен таяқтар арқылы сахнаның артынан басқарылуы мүмкін. Мұндай қуыршақтар көбінесе мерекелік шараларда немесе жәрмеңкелерде қолданылады. Таяқ қуыршақтарының кең таралған мысалдары – «The Muppets» және «Sesame Street» кейіпкерлері.
A rod puppet is made out of wood wire and string and is manipulated with wooden or wire rods. Rod puppets can sometimes have a complete working hinged mouth but many do not. A rod puppet can have a fixed facial expression. Arms are usually a requirement as rods are attached to them. A fish rod puppet could have a rod attached to the tail to manipulate this section of the puppet. Sometimes special variants exist with additional manipulable parts: (e. g., eyelids that open and close). Many rod puppets depict only the upper half of the character, from the waist up, with the stage covering the missing remainder, but variations sometimes have legs. The legs usually just dangle, but in special cases the legs may be controlled either from behind the stage using rods from below. These are mostly used at carnivals or fairs. A very common example of rod puppets are those of The Muppets and Sesame Street.
Адам қолымен жасалатын қуыршақ
Адамның қолын ұстап ойнатылатын қуыршақ, "екі адамдық қуыршақ" немесе "жанды қол қуыршақ" деп те аталады. Бұл қол қуыршағына ұқсас, бірақ үлкенірек және екі қуыршақшыны қажет етеді. Бір қуыршақшы өзінің басым қолын қуыршақтың басына салып, басын және аузын басқарады, ал екінші қолын қуыршаққа бекітілген қолғап пен арнайы жеңге салады. Екінші қуыршақшы да өз қолын қолғап пен арнайы жеңге салып, қуыршақтың екінші қолын басқарады. Осылайша, қуыршақ қол қимылдарын жасай алады. Бұл қолғап немесе қол қуыршақтарының және таяқшалы қуыршақтардың бір түрі. "Маппеттер" мен "Сезам көшесінен" кейбір кейіпкерлер осы санатқа жатады.
Also called a "two man puppet" or a "live hand puppet", the human arm puppet is similar to a hand puppet but is larger and requires two puppeteers. One puppeteer places their dominant hand inside the puppet's head and operates the puppet's head and mouth, while putting their non dominant arm into a glove and special sleeve attached to the puppet. The second puppeteer puts their arm into a glove and special sleeve attached to the puppet in order to operate the other arm. This way, the puppet can perform hand gestures. This is a form of glove or hand puppetry and rod puppetry. Some characters from The Muppets and Sesame Street fit this category.
Негізгі орналасу
Кез келген сахна шебері сияқты, қуыршақ көбінесе көрерменге қарауы тиіс; бірақ ол оң немесе сол жаққа бұрылуы мүмкін. Кейде қуыршақ актер сияқты көрерменге арқасын да бұрады. Қуыршақтар көбінесе көрерменге қарауы керек, егер олар көрерменнің назарын бір нәрсеге аударғысы келмесе, төбеге қарамауы керек. Әдетте, қол қуыршақ немесе қолғап қуыршақ көп сөйлеуі керек. Басқа қуыршақ сөйлеп тұрғанда, қуыршақ қозғалмауы керек. Себебі, бұл көрерменді осы сәтте қай қуыршақтың сөйлеп тұрғанына шатастырады. Қуыршақ қойылымында көрерменнің назарын сақтап тұру өте маңызды.
As with any stage performer, the puppet should generally face the audience; but may turn to one side or the other. There are times when a puppet does turn its back to an audience just like an actor. Puppets generally should look out towards an audience and not up at the ceiling unless they wish an audience to follow their line of vision. Generally a hand or glove puppet should talk a lot. A puppet should not move when another puppet is speaking. To do so confuses an audience as to which particular puppet is speaking at any given time. Maintaining clear focus for an audience in a puppet performance is extremely important.
Сапасы
Қол қуыршақтарының сапасы үш негізгі факторға байланысты: материал, дизайн, шеберлік. Фигура шебері Ши Уилкинсон: "Егер сіз ойыншықтың 25-100 жылға дейін сақталуын қаласаңыз, онда оның жоғары деңгейде жасалуы керек. Фабрикада жасалған ойыншықтар мұндай деңгейге сирек жетеді, себебі олардың мақсаты – сізге үнемі жаңа ойыншықтар сату".
Quality of hand puppets depends on three main factors: material, design, craftsmanship. Fiber Artist Shea Wilkinson said that “If you want a toy to last for 25 100 years, there must be a high level of craftsmanship. Factory produced toys will rarely reach this level, as their aim is to constantly sell you new toys”.