Кіріспе

Сао Вэй мемлекетінің генералы (231 жылы қайтыс болды)
үстел теннисі ойыншысы
Вейлуэден алынған екінші деректе Сао Чжэннің бастапқы тегі Цинь (秦) екені және ол Сао әулетіне асыранда алынғаны айтылады. Осы деректе Сао Чжэннің әкесі Цинь Бонан (秦伯南) деп аталады, ол Цао Цаоның жақын досы болған. 195 жыл шамасында Цао Цао қарсыласы Юань Шудың әскерлерінен шабуылға ұшырағанда, Цинь Бонанның үйіне паналады. Әскерлер келгенде Цао Цао қайда екенін сұрағанда, Цинь Бонан өзінің Цао Цао екенін айтып, сол әскерлердің қолынан қаза тапты. Цао Цао Цинь Бонанның өмірін сақтап қалғаны үшін оның балаларын асырап алып, оларға өзінің тегін беруге рұқсат берді.

Цао Цао тұсында қызмет ету

Қалай болғанда да, Цао Цао Цзэньге жаны ашып, оны асырап алды және өзінің ұлдарының бірі, Цао Пимен бірге тұруға рұқсат берді. Бір күні Цао Чжэнь аң аулап жүргенде, қаһарлы жолбарысқа тап болды, ол оны қуалай бастады. Цао Чжэнь кері бұрылып, бір жебемен жолбарысты өлтірді. Цао Цао Цао Чжэньнің батырлығына қатты таңғалып, асырап алған ұлын әскерінің элиталық "Жолбарыс және Леопард Әскері" (虎豹騎) офицері етіп тағайындады. Цао Чжэнь Линчжу округінде (靈丘縣; қазіргі Шаньси провинциясының Линчжу округінің шығысында) қарақшыларды жеңген кезде алғашқы жеңісін оді. Оның жетістіктерін мойындап, Хан императорлық сарайы оны Линьшу ауылының маркизі (靈壽亭侯) етіп тағайындады.

Ханчжун жорығы

217 және 219 жылдар аралығында Цао Чжэнь Ханчжун әкімшілігінде Цао Цаоның қарсыласы Лю Бэйге қарсы күресті, ол Ханчжун әкімшілігін Цао Цаодан тартып алу үшін жорық бастаған еді. Лю Бэй өзінің офицерлерінің бірі У Ланды Сиабиан округіне (下辯縣; қазіргі Чэн округінің солтүстік-батысында, Гансу) әскерді орналастыру үшін жібергенде, Цао Цао өзінің туысы Цао Хунға жауға шабуыл жасау үшін әскер басқаруды бұйырды. Цао Чжэнь Цао Сю және Цао Хуңмен бірге Сиабиан округінде шайқасып, У Ланды жеңді. Ол осы жетістігі үшін Орталық қатаң генерал (中堅將軍) атағын алды. Цао Чжэнь Чанъанға оралғанда, Цао Цао оны Орталық армияның (中領軍) бастығы етіп тағайындады. Сол кезде, оның генералы Сяо Хуань Дзиньцзюнь тауы шайқасында Лю Бэйдің әскерлерімен шайқаста қаза болғандықтан, Цао Цао Лю Бэйдің Янпин өтегінде (陽平關; қазіргі Нинцзян округі, Шэньси) шабуылдайтынынан қаушады. Ол Цао Чжэнді Шуға шабуыл жасаушы армияның қорғаушысы (征蜀護軍) етіп тағайындады және оған, сондай-ақ Сюй Хуанға Янпин өтегінде Лю Бэйдің офицері Гао Сянға шабуыл жасау үшін әскерді басқаруды бұйырды. Цао Чжэнь мен Сюй Хуан Гао Сянды жеңіп, оны кері шегіндірді. 219 жылы Лю Бэйге қарсы ұзақ соғыстан кейін Цао Цао Ханчжун әкімшілігін қорғаудан бас тартуға шешім қабылдады.

Цао Пидің тұсында қызмет ету

220 жылы наурыз айында Цао Цао қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Цао Пи оның орнына (вассалдық) Вэй патшасы (王) және Шығыс Хан әулетінің императорлық канцлері (相) болды. Цао Пи Цао Чжэнді Батысты қорғау генералы (鎮西將軍) етіп тағайындады және оған Батыс Қытайдағы Ён және Лян провинцияларындағы әскери операцияларды бақылауды тапсырды. Сонымен қатар, Цао Пи Цао Чжэнді ауылдық маркизден "Донг округінің маркизі" (東鄉侯) атағымен округтік маркизге көтерді. Цао Чжэн қызмет еткен кезеңде, Чжан Цзинь (張進) Жиуцюань округінде көтеріліс ұйымдастырғанда, Цао Чжэн өзінің бағыныштысы Фэй Яоға көтерілісті басу үшін әскер жіберуді бұйырды. Фэй Яо міндетін сәтті орындап, Чжан Цзиньді өлтірді. 220 жылдың соңында Цао Пи Цзянь императорынан тақ тартып алып, Шығыс Хан әулетін құлатты және өзін жаңа император етіп, Цао Вэй мемлекетін құрды.

Цзянлинг шайқасы

223 жылы Цао Пи Цао Чжэнь, Сяо Шу, Чжан Хе және басқаларға Вэйдің қарсыласы Шығыс Вуға шабуыл жасауға Вэй күштеріне басшылық етуді бұйырды, ал ол жеке Ванда (宛; қазіргі Наньян, Хэнань) қолдау көрсету үшін орналасты. Вэй күштері Цзянлингке (江陵; қазіргі Цзянлинг округі, Хубэй) шабуыл жасап, қоршау салды, оны Ву генералы Чжу Ран мен шамамен 5000 сарбаз қорғады. Вэй күштері Чжу Ранға көмектесуге тырысқан Сун Шен (孫盛), Пан Чжан және Ян Кан (楊粲) бастаған Ву күштерін жеңіп алды. Қоршау кезінде Цао Чжэнь әскерлеріне жер астына туннель қазып, жер үйіп кішкентай үйінділер жасап, Цзянлингтегі қорғаушыларға жебелер жаудыру үшін күзет мұнараларын салуды бұйырды. Чжу Ран мен оның әскері өздерінің бекінісін ұстап тұрды, тіпті екі Вэй лагерін жоюға қарсы шабуыл жасауға мүмкіндік алды. Шамамен алты айлық қоршаудан кейін Вэй әскерлері Цзянлинг қабырғаларын бұза алмады, сондықтан кері шегінді. Бұл жорық барысында Цао Чжэнь мен Сяо Шуань Ниучжудағы (牛渚; қазіргі Дангту округінің солтүстік-батысында, Анхуй) Ву гарнизонын қиратты. Жорықтан оралғаннан кейін Цао Чжэнь Орталық армияның аға генералы (中軍大將軍) болып қайта тағайындалды және оған сарайда бірге қызмет ететін лауазымды адам (給事中) ретінде қосымша тағайындама берілді.

У-Цзимен болған оқиға

224 жылы Цао Пи Цао Чжэннің жорықтан оралуын тойлау үшін Ву Чжиге резиденциясында банкет өткізуді бұйырды. Цао Пидің императорлық жарлығында «Ерекше жоғары» (特進) мәртебесі бар және одан төмен аға генерал (上將軍) дәрежесіндегі барлық офицерлердің қатысуы міндетті еді. Банкет барысында Ву Чжи актерлерге Цао Чжэн мен Жу Шуодан (朱) әжуалауға арналған қойылым қоюды тапсырды, олардың бірі семіз, екіншісі жұқа болғандықтан. Цао Чжэн ашуланып, Ву Чжиге: «Сен және сенің адамың мені және менің адамыммен төбелес іздеп жүрсіңдер ме?» – деп айқайлады. Цао Хонг пен Ван Чжун Ву Чжиді: «Егер генералдың (Цао Чжэннің) семіз екенін мойындатқың келсе, өзің жұқа екеніңді көрсетуің керек» – деп ынталандырды. Цао Чжэн қылышын суырып алып, оларға қарап: «Кімде-кім мені мазақ етсе, өлтіремін!» – деді. Ву Чжи де қылышын суырып, Цао Чжэнге: «Цао Цзидан, сен қасаптың пышағы астындағы ет емессің. Мен сені жұтқанда мойным дірілдемейді, шайнағанда тісім де қалтырамайды. Қалайша осылай кешірімпаздыққа барасың?» – деп сөккеніштей айтты. Жу Шуо орнынан тұрып, Ву Чжиге: «Оның Әскері сізге баршаға көңіл көтеруді бұйырды. Мұны істеудің қажеті бар ма?» – деп, жағдайды жұмсартуға тырысты. Ву Чжи кейін Жу Шуоға: «Жу Шуо, сен орныңнан тұруға қайдан батыл алдың?» – деп айқайлады. Содан кейін барлығы өз орындарына қайтты. Жу Шуо ашуланып, ештеңе демеді, орнына қайтып, қылышымен жерді ұрды.

Цао Руиның қол астында қызмет ету

226 жылы Цао Пи ауыр сырқатып, Цао Чжэнь, Чэнь Кун, Сима И және басқаларға ұлы Цао Руиге көмектесуді бұйырды, ол кейіннен Вэйдің екінші императоры болды. Таққа отырғаннан кейін, Цао Руй Цао Женді округ маркизі мәртебесінен "Шаолинг маркизі" (邵陵侯) атағымен графқа көтерді және оны 227 жылдың қаңтар немесе ақпан айында Бас генерал (大將軍) лауазымына тағайындады.

Тяншуй көтерілісі

228 жылдың көктемінде Вэйдің қарсыласы Шу ханның императорлық канцлері (丞相) Чжугэ Лян Вэйге қарсы әскери науқандардың алғашқысын бастады және Шу күштеріне Ци тауына (祁山; қазіргі Ли округі, Ганьсу айналасындағы таулы аймақтар) шабуыл жасады. Сонымен қатар, ол Жао Юн мен Ден Чжиге әскерлердің жасағын Джи аңғарына (箕谷) бастап, Мэй округіне (郿縣; қазіргі Фуфенг округі, Шансидің оңтүстік-шығысына) шабуыл жасауға дайындалып жатқандай етіп, Вэй күштерінің назарын Ци тауынан аудартуды бұйырды. Үш Вэй басқаруындағы командирлік – Наньань (南安; қазіргі Лонгси округі, Гансу), Тяншуй және Андинг (安定; қазіргі Жэньюань округі, Гансу) – Шудың шабуылына жауап ретінде Шу жағына көшті. Вэй императорлық соты шабуыл туралы хабар алған кезде, Цао Руй Цао Чжэнге Вэй әскерін басқарып, басқыншыларға қарсы тұруды бұйырды. Джи аңғарында Цао Чжэн Шу әскерінің нашар сарбаздарына қолбасшылық еткен Жао Юн мен Дэн Чжиді жеңіске жеткізді. (Чжугэ Лян Ци тауына шабуыл жасау үшін ең жақсы сарбаздарды өз әскеріне сақтап қалған болатын.) Осы уақытта Вэй генералы Чжан Хэ Цзиэтин шайқасында Шу генералы Ма Суға шабуыл жасап, жеңді. Сонымен қатар, Андин командирлігіндегі Ян Тяо (楊條) бір топ ізбасарларын жинап, командирлік шенеуніктерін кепілге алып, кіріс кеңсесін басып алды. Цао Чжэн мен оның әскері Андинге шабуыл жасағанда, Ян Тяо өзін-өзі байлап, берілді. Чжугэ Лян мен Шу күштері Ма Судың жеңілгенін білгеннен кейін шегінді. Содан кейін Цао Чжэн мен Чжан Хе басқаратын Вэй әскерлері үш командирліктегі көтерілістерді басып, бейбітшілікті қалпына келтіру мүмкіндігін пайдаланды.

Шуға қарсы науқан

230 жылы Цао Руй Цао Чжэнді императорлық астана Луоянға шақырды, онда оны Ұлы маршал (大司馬) етіп тағайындады және оған семсер алып жүруге, император сарайына аяқ киім киюге рұхсат берді, сондай-ақ императорлық отырыстар кезінде жылдам басудан босатылды. Цао Руймен болған кездесуде Цао Чжэнь Шуға бірнеше бағыттан ірі шабуыл жасауды ұсынды, осылайша қауіпті толығымен жоюға болатынын айтты. Цао Руй оның ұсынысын мақұлдап, Луояннан шығарып салды. 230 жылдың тамызында Цао Чжэнь Чанъань қаласынан әскер бастап, Зиу аңғары (子午谷) арқылы Шуға шабуыл жасады. Сонымен қатар, Сима И бастаған тағы бір Вэй әскері Цао Руйдің бұйрығымен Хан өзені арқылы Цзинь провинциясынан Шуға қарай жорыққа шықты. Цао Чжэнь мен Сима И әскерлерінің кездесу орны Наньчжэнь округі (南鄭縣; қазіргі Ханчжун, Шэньси) болды. Басқа Вэй әскерлері де Сэй аңғары (斜谷) немесе Вувей округы арқылы Шуға шабуыл жасауға дайындалды. Бірақ, 230 жылдың қазан айында жорық тоқтатылды, себебі Шуға апаратын тау жолдары зақымданып, әскердің өтуіне мүмкін болмады, сондай-ақ 30 күннен астам жауған жаңбыр салдарынан да қиындықтар туды.

Өлім

Сао Чжэнь Луоянға қайтып бара жатқан жолда ауырып, кейін бірнеше ай бойы төсекке жатып қалды. Осы уақытта Цао Руй жеке өзі Сао Чжэньді аралап, денсаулығын тексерді. Сао Чжэнь 231 жылдың сәуір немесе мамыр айларында аурудан көз жұмды. Цао Руй оны қайтыс болған соң "Юань Хоу" (元侯) атағымен құрметтеді.

Бағалау

Сао Чжэн жеке байлығымен жомарттығымен танымал болды. Жас кезінде ол асырап алған әкесі Цао Цаоның әскерінде алыс туысы Цао Цун (曹遵) және оның туған қаласынан шыққан Чжу Цан (朱讚)бен бірге қызмет етті. Цао Цун мен Чжу Цан ерте қайтыс болды. Сао Чжэн олардың отбасыларына аянып, Сао Руиден өз маркиздігінің бір бөлігін Цао Цун мен Чжу Цанның ұлдарына беруге рұқсат сұрады. Цао Руй Сао Чжэннің мейірімділігін мақтап, императорлық жарлық шығарды, соның нәтижесінде Цао Цун мен Чжу Цанның ұлдарына екінші дәрежелі маркиздік атақ берілді және олардың әрқайсысына 100 салық төлейтін үй берілді. Сао Чжэн сонымен қатар әскерін шайқасқа алып шыққанда, олармен бірге қуаныш пен қайғыны бөлісетін. Әр шайқастан кейін, егер барлық әскерге жеткілікті сыйлық берілмесе, ол өзінің жеке байлығынан қалған ақшаны толықтырып беретін. Әскерлері оның мейірімділігін қуана қабылдады.

Отбасы

Сао Чжэннің кіші інісі Сао Бин (曹彬) болды, ол Сао Пи бұйрығымен маркиздік атақ пен 200 салық төлейтін үй шаруашылығынан тұратын маркиздік алды. Оның сондай-ақ Сяо Шанға үйленген және Сяо Хуан мен Сяо Хуэйді дүниеге әкелген кіші қарындасы болды; оның жеке есімі белгісіз, ал ол Деян ауданының ханымы (德陽鄉主) деп аталды. Сао Чжэннің алты ұлы болды: Сао Шуан, Сао Си (曹羲), Сао Сун (曹訓), Сао Зе (曹則), Сао Ян (曹彥) және Сао Ай (曹皚). Олардың ішінде Сао Шуан әкесінің атағы мен маркиздігін Шаолинг маркизі (邵陵侯) ретінде мұраға алды, ал қалған бесеуінің де өздеріне тиесілі маркиздік атақтары мен маркиздіктері болды. 239 жылы, Сао Руй қайтыс болмас бұрын, ол Сао Шуан мен Сима Иді өзінің кәмелетке толмаған асырап алған ұлы Сао Фанға регенттер етіп тағайындады, ол Вэйдің үшінші императоры болды. 249 жылы Сима И Сао Шуанға қарсы төңкеріс жасап, одан билікті сәтті тартып алды. Төңкерістен кейін Сао Шуан мен оның бауырлары мемлекетке опасыздық жасады деп айыпталып, бүкіл отбасыларымен бірге жазаланды.

Үш патшалықтың романсында

Цао Чжэнь 14 ғасырдағы «Үш патшалықтың романсы» атты тарихи романда кейіпкер ретінде бейнеленеді, ол Үш патшалық кезеңінен бұрынғы және оның өзіндегі тарихи тұлғалар мен оқиғаларды көркемдеп суреттейді. Ол 84-тарауда алғаш рет шығыс Вуға қарсы жорықта Цао Пимен бірге пайда болады. 91-тараудан бастап Цао Чжэньнің рөлі маңыздырақ бола бастайды, Шу регенті Чжугэ Лян Вэйге қарсы Солтүстік жорықтарын бастағанда. Оның Шуға қарсы шайқастардағы еңбегі көбінесе азайттылады, себебі автор Луо Гуанчжун Сима Идің шеберлігін көрсеткісі келді және оны Чжугэ Лянның басты қарсыласы ретінде бейнелеуді қалады. Луо Гуанчжун тіпті Цао Чжэньнің өлімін Сима Идің Шу шабуылы туралы алдын ала ескертуін елемегенімен байланыстырды. 100-тарауда Сима И Цао Чжэньге Шу әскерлерінің алдағы он күн ішінде қазіргі Ли округіне (Гансу) жақын орналасқан таулы аймақтардағы Ци тауына (祁山) шабуыл жасайтынын ескертеді. Цао Чжэнь Сима Иге сенуден бас тартқаннан кейін, екеуі тіл бітірісіп, әрқайсысы Вэй әскерінің жартысын алып, Ци тауының шығысы мен батысындағы аңғарларды қорғауға жібереді. Цао Чжэнь өзінің дұрыс екеніне сенгендіктен, шайқасқа жартылай дайындықпен келеді. Жеті күннен кейін оның барлаушылары Шу әскерлерінің аңғарға жақындап келе жатқанын хабарлағанда, Цао Чжэнь өзінің қолбасшысы Цинь Лянды (秦良) 5000 әскермен жерді зерделеуге жібереді. Цинь Лян мен оның әскері аңғарға тереңдеп кіргенде, Ляо Хуа мен Гуан Син басқарған Шу әскерлерінің құрсауына түсіп, толығымен қырылады. Шу әскерлері Вэй әскерлерінің қару-жарағы мен киімдерін киіп, Цао Чжэньнің лагеріне кіріп кетеді. Осы уақытта Сима И Вэй Ян басқарған Шу әскерлерін жеңіп, талқандайды. Ол Цао Чжэнь жағында жау әскерінің байқалмағанын білгенде, дереу әскерін Цао Чжэньнің лагеріне жетеледі. Содан кейін Шу әскерлері Цао Чжэньнің лагеріне күтпеген шабуыл жасайды. Сима И уақытында келгендіктен, Шу әскерін кері шегіндіріп, Цао Чжэньді құтқарады. Цао Чжэнь өзін соншалықты ұятты сезінеді, ол ауырып қалады. Чжугэ Лян Цао Чжэньге хат жазып, оны қорлайды және мазақтайды. Хатты оқығаннан кейін Цао Чжэнь қатты ашуланып, қан құсып, сол түні лагерінде қайтыс болады. Сима И оның денесін Луоянға қайтарып, лайықты жерлеп қояды.