Кіріспе
239-254 жылдар аралығында Цао Вэй императоры болған Цао Фан (232-274), атқа жарасымды есімі Лаңкин, Үш патшалық дәуірінде Цао Вэй мемлекетінің үшінші императоры еді. Ол Вэйдің екінші билеушісі Цао Руидің асырап алған ұлы болды. Цао Фан 239 жылдың қаңтарынан 254 жылдың қазанына дейін номиналды император ретінде билік етті, содан кейін регент Сима Ши оны тақтан түсірді, осыдан кейін ол "Ци патшасы" деп аталды. 266 жылдың ақпанында Вэй мемлекеті құлағаннан кейін Цао Фанға Цзинь әулетінің императоры У "Шаолинг герцогы" атағын берді. 274 жылы қайтыс болғаннан кейін оған "Ли" деген қабірлік есім берілді, осылайша оның толық қабірлік атағы "Шаолинг герцогы Ли" болды.
the Cao Wei ruler
Cao Fang (232–274), courtesy name Lanqing, was the third emperor of the state of Cao Wei during the Three Kingdoms period. He was an adopted son of Cao Rui, the second ruler of Wei. Cao Fang ruled from January 239 to October 254 as a nominal emperor before he was deposed by the regent Sima Shi, after which he became known as the "Prince of Qi". After the fall of Wei in February 266, Cao Fang was conferred the title of "Duke of Shaoling" by Emperor Wu of the Jin dynasty. When he died in 274, he was granted the posthumous name "Li", so his full posthumous title became "Duke Li of Shaoling".
Өмірбаян
Цао Фанның тегі даулы, бірақ ол Цао Чжанның ұлы, Ренчэн ханзадасы Цао Кайдың ұлы болған болуы мүмкін. Ол жас кезінде Вэйдің екінші императоры Цао Руйдың асырап алған ұлы болды. 235 жылы ол Ци ханзадасы болып тағайындалды. 239 жыл шамасында, Цао Руй ауырған кезде, ол тақты Цао Фанға беруге бекінді. Алғашқыда ол Цао Фанды өзінің інісі Цао Ю (曹宇) -ға тапсыруды жоспарлаған, ол Сяо Сяньмен (夏侯獻), Цао Шуанмен, Цао Жаомен (曹肇) және Цинь Ланмен (秦朗) бірге регенттікке өтетін еді. Алайда, Цао Руйдың сенімді шенеуніктері Лю Фанг (劉放) және Сун Цзи (孫資) Сяо Сяньмен және Цао Жаомен жақсы қарым-қатынаста болмады және олардың регент болуынан қынжылды. Соңында Цао Руй Цао Шуан мен Сима Иді тағайындауға көндірілді. Цао Ю, Цао Жао және Цинь Лан регенттікке енгізілмеді. Жарты айдан кейін, Цао Руй өлім төсегінде жатқанда, Сима И Луоянға келді. Цао Руй Симаның қолын ұстап, Цао Фан мен Цао Сюньді (Цао Руйдың тағы бір асырап алған ұлы) жанына шақырды. Ол Цао Фанды көрсетіп, балаға Симаны әкесін құшақтайтындай құшақтап алуын айтты. Содан кейін Цао Руй Цао Фанды тақ мұрагері етіп жариялады және сол күні қайтыс болды.
Билік
Сао Фан Сао Вэйдің барлық билеушілерінің ішінде ең ұзақ билік еткенімен, билік кезінде мемлекеттік билікті ешқашан өз қолына алған жоқ. Оның билік құру кезеңінде саяси аренада бастапқыда Цао Шуан регенттік билік жүргізді, кейін Гаопин мазартарындағы оқиғада Цао Шуаннан билікті тартып алғаннан кейін Сима И билікке келді. Сима И қайтыс болғаннан соң, Сао Фан Сима Идың ұлы Сима Шиден мемлекеттік билікті қайтарып алуға тырысты, бірақ бұл әрекеті сәтсіз аяқталып, Сима Ши оны тақтан түсірді.
Цао Шуанның регенттік билігі кезінде
Сао Шуан мен Сима И бастапқыда регенттік билік жүргізген кезде мемлекеттік билікті бөлісті, бірақ уақыт өте келе Сао біртіндеп Симаның билігін шектеді. Ол Симаға жоғары лауазымдарға тағайындалуын және құрметті атақтар беруді ұсынды, бірақ бұл лауазымдар мен атақтардың иелерінің ешқандай билігі болмады. Осыдан кейін Сао Шуан барлық маңызды шешімдерді өзі қабылдады және Симамен кеңесуді тоқтатты. Дэн Ян (鄧颺), Ли Шэн (李勝), Хэ Ян (何晏) және Дин Ми (丁謐) сияқты Саодың көптеген жақтастары жоғары лауазымдарға тағайындалды. Саомен байланысы жоқ адамдар императорлық сарайда лауазымдарға орналасудан шеттетілді. Симаға 241 жылы Шығыс Вудың шабуылынан Цао Вэйді қорғауға, соның ішінде әскери басшылық беруге рұхсат берілді, бірақ оның басқаруда нақты билігі болған жоқ. 243 жылдың 29 мамырында Цао Фан әжесі Леди Чжэннің інісі Чжэн Яньның (甄儼) немере қызы, император Чжэньге үйленді. 244 жылы Сао Шуан Шу Ханның Ханчжун шекаралық қаласына шабуыл жасады, бірақ мұқият жоспарламады, әскери беделге ие болуды үміттенеді. Шабуылдар шешімсіз аяқталды және азық-түлік қорлары таусылғанда Цао үлкен шығынмен кері шегінуге мәжбүр болды (Синьси шайқасы). Осы сәтсіздікке қарамастан, Цао мемлекеттік билікті берік ұстап тұруды жалғастырды. 247 жылы Сима И ауруға шалдыққандай болып, мемлекеттік қызметтен зейнеткерлікке шықты. 249 жылдың ақпан айында Сима Цао Шуаннан билікті тартып алу үшін төңкеріс жасады. Цао Фан мен Цао Шуан Цао Руидің қабірін зияраттау үшін Луоян қаласынан шыққанда, Сима Цао Шуанға қарсы шенеуніктерді біріктіріп, Луоян қаласының барлық қақпаларын жапты. Ол император жесір Гуо атынан Цао Фанға бұйрық жіберіп, Цао Шуанды билікті ұрлау және мемлекеттік басқаруды бұзуда айыптады, сондай-ақ Цао Шуан мен оның бауырларын биліктен шеттетуді талап етті. Ақырында Цао Шуан Хуан Фанның кеңесіне қайшы келіп, билігін тапсыруға келісті. Сима Цао Шуанға оның лауазымдарын сақтап қалуға уәде берді. Бірақ бірнеше күннен кейін Сима Цао Шуанды, оның отбасын және жақтастарын мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен өлім жазасына кесті. Осы кезде Сима И үкіметті толық бақылауға алды.
Сима И регентшілігі кезінде
Сима И регент болғаннан кейін, ол саяси қарсыластарын мұқият, бірақ тоқтаусыз жойды. Сао Фан, Симаның жақтастарының қысымымен, Симаға тоғыз сыйлық сыйлады, бірақ Сима одан бас тартты. Симаның регенттігі кезінде ол Цао Шуанның кезінде болған тиімсіздік пен жемқорлықты жойды, және көптеген адал шенеуніктер Симаның ұсынысымен жоғары лауазымдарға тағайындалды. 249 жылы оңтүстік-шығыстағы Шоучун қаласының қолбасшысы Ван Линг, Чжу патшасы Цао Бяомен бірігіп, Сима Иге қарсы көтеріліс жоспарлады. 251 жылы Ван жоспарын орындауға дайын болғанда, оның бағыныштылары Хуан Хуа және Ян Хун оны Симаға сатып берді. Сима Ван әрекет етуге үлкермес бұрын Шоучунге әскерін жетектеп, Ванға көтерілісі үшін кешірім беретінін уәделеді. Ван басылып, кейін Цао Бяомен бірге өз-өзіне қол жұмсауға мәжбүр болды. Ванның руы мен оның жақтастары да қырғынға ұшырады. Сима И сол жылы қайтыс болды, ал оның орнына ұлы Сима Ши регент болды, ол мемлекеттік билікті өз қолында ұстады.
Сима Шидің өкілеттігінен босатуы
252 жылы Сима Ши Шығыс Вуға қарсы жорыққа шықты, оның негізін қалаушы императоры Сунь Куан жақында қайтыс болған еді, ал қазіргі билеуші Сунь Лян Чжугэ Кэнің регенттігінде болды. Сима жеңілгенімен, өзінің қателіктерін ашық мойындап, жорыққа қарсы кеңес берген генералдарды жоғарылатып, өзін жақсы ұстады. 253 жылы Сима ірі шайқаста Чжугэ Кэні жеңіп, әскери беделге ие болды. 254 жылы Сима Цао Фанның есебінен билікті нығайтуға күш қолданды. Цао Фан министр Ли Фэнге жақын болды, Сима олардың оған қарсы құлық жасап жатқанын сезді. Сима Лиді шақырып сұраққа тартып, ол императормен болған әңгімелерін ашудан бас тартты. Сима Лиді қылыш сабымен өлтіріп, Ли мен оның одақтастары Сяо Хуан мен Чжан Цзиді (張緝) мемлекетке опасыздық жасады деп айыптап, оларды және олардың туыстарын жойды. Цао Фан императорлық ханшайым Чжанды (Чжан Цзидің қызы) тақтан түсіріп, оның орнына ханшайым Ванды тағайындауға мәжбүр болды. Цао Фан Ли Фэн мен Чжан Цзидің өліміне Сима Шидің кінәлі екеніне ашуланды. Кейін 254 жылы оның қолдаушылары Сима Шиден билікті тартып алу жоспарын ұсынды: Сима Шидің інісі Сима Чжао Чанъаньға ресми сапармен келгенде, Цао Фан Сима Чжаоны өлтіріп, оның әскерін бақылауға алып, Сима Шиге қарсы шабуыл жасау үшін сол әскерді пайдалануды жоспарлады. Цао Фан жоспарды іске асыруға батыл болмады. Сима Ши бұл құлық туралы естіп, Цао Фанды тақтан түсірді. Цао Фанның өмірі сақталды және ол бұрынғы Ци патшасы атағына қайта орналастырылды.
Кейінгі өмір және өлім
Жоғарғы биліктен шеттетілгеннен кейін Цао Фанг Хэнайдағы сарайға көшірілді. 266 жылдың ақпанында Сима Чжаоның ұлы Сима Ян Цао Вэй тағын басып алып, Цзинь әулетін құрғаннан кейін, Цао Фанг және басқа Цао Вэй ханзадалары герцог дәрежесіне төмендетілді. 274 жылы қайтыс болғаннан соң, оған "Шаолинг герцогы Ли" деген құрметті лақап берілді және император емес, герцогқа лайық жерлеу рәсімі жасалды. Оның белгілі ұрпақтары болған жоқ.