Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сао Вэй императоры (187–226)
Cao Wei emperor (187–226)
Сао Пи (187 жылдың соңында туған) 190 жылдан кейін Сао Цао басқа да қарсыластармен үздіксіз соғысқан кезде, Сао Пи мен Леди Бьянның қайда болғаны және не істегені белгісіз. Осы кезеңде Сао Пи туралы жалғыз мәлімет 204 жылы тіркелді, ол Юань Сидің әйелі Леди Чжэнді әйелі ретінде қабылдады.
Cao Pi (late 187 In the period after 190 when Cao Cao was constantly waging war against other rival warlords, it is not known where Cao Pi and Lady Bian were, or what they did. The lone reference to Cao Pi during this period was in 204, when he took Yuan Xi's wife Lady Zhen as his wife.
Сао Цзимен билік алмасу күресінде
Цао Пидің қызметіне келесі тікелей сілтеме 211 жылы жасалды, ол барлық істер үшін үйдің генералы (五官中郎將) және императордың вице-канцлері (副丞相) болып тағайындалды. Бұл лауазым оны сол кезде императорлық канцлер (丞相) және Қытайдағы үкімет басшысы болған әкесінен кейінгі екінші орынға қойды. Цао Цаоның ең үлкен ұлы Цао Ан ерте қайтыс болғандықтан, Цао Пи әкесінің барлық ұлдарының арасында ең үлкені саналды. Сонымен қатар, Цао Пидің анасы Цао Цаоның бірінші әйелі Диңнің қызметтен алынғаннан кейін Цао Цаоның ресми әйелі атанды. Осылайша, Цао Пи әкесінің мұрагері болып саналды. Дегенмен, Цао Пидің мұрагерлік статусы бірден заңдастырылмады, және жылдар бойы Цао Цао кімді мұрагер етпек ниетте екеніне қатысты күмәндер сақталды. Цао Цао әдеби қабілетімен танылған үшінші ұлы Цао Чжиді (Леди Бьяннан) ұнататын. Цао Пи мен Цао Чжи екеуі де талантты ақындар болған, бірақ Цао Чжи ақындық және сөз өнерінде жоғары бағаланды. 215 жылға қарай бауырластар арасында ынтымақ болған сияқты, бірақ әрқайсысының өз жақтастары мен жақын достары болды, олар бірін-біріне қарсы жасырын бәсекелестікке түсті. Бастапқыда Цао Чжидің жақтастары басымдыққа ие болғандай көрінді, және 216 жылы олар Цао Пиді қолдаған екі шенеунік – Цуй Ян мен Мао Цзеге қарсы жалған айып тағып сәтті болды. Цуй Ян өлімге кесілді, ал Мао Цзе қызметтен алынды. Алайда, Цао Цао стратегиялық кеңесшісі Цзя Сюйден кеңес алғаннан кейін жағдай өзгерді, ол мұрагерлік ережелерін өзгертудің (атадан балаға мүлік берудің) бұзылғандыққа алып келетінін, және Юань Шао мен Лю Бяоның мысалдарын жағымсыз үлгі ретінде келтірді. Цао Пи де халық арасында беделін арттырып, Цао Чжидің ысырапшыл және басқарудағы нақты қабілетсіздігі туралы пікір қалыптастырды. 217 жылдың қараша немесе желтоқсан айында император Сяньнан (оған әлі де номиналды адалдықтарын сақтаған) вассалды патшалық атағын – Вэй патшасы (魏王) – алған Цао Цао, ақыры Цао Пиді өзінің мұрагері (世子) деп жариялады. Цао Пи 220 жылдың наурыз айында әкесі қайтыс болғанға дейін осы мәртебеде қалды.
The next immediate reference to Cao Pi's activities was in 211, when he was appointed General of the Household for All Purposes (五官中郎將) and Vice Imperial Chancellor (副丞相). This position placed him second to his father, who was then Imperial Chancellor (丞相) and the de facto head of government in China. The eldest of all of Cao Cao's sons, Cao Ang, had died early, so Cao Pi was regarded as the eldest among all his father's sons. Besides, Cao Pi's mother had also become Cao Cao's official spouse after Cao Cao's first wife Lady Ding was deposed. Cao Pi thus became the presumptive heir to his father. However, Cao Pi's status as heir was not immediately made legal, and for years there were lingering doubts on whom Cao Cao intended to make heir. Cao Cao greatly favoured Cao Zhi (his third son with Lady Bian), who was known for his literary talents. Both Cao Pi and Cao Zhi were talented poets, but Cao Zhi was more highly regarded as a poet and speaker. By 215, the brothers appeared to be in harmony with each other, but each had his own group of supporters and close associates engaging the other side in clandestine rivalry. Initially, Cao Zhi's party appeared to be prevailing, and in 216 they were successful in falsely accusing two officials supporting Cao Pi – Cui Yan and Mao Jie. Cui Yan was executed, while Mao Jie was deposed. However, the situation shifted after Cao Cao received advice from his strategist Jia Xu, who concluded that changing the general rules of succession (primogeniture) would be disruptive – using Yuan Shao and Liu Biao as negative examples. Cao Pi was also fostering his image among the people and created the sense that Cao Zhi was wasteful and lacking actual talent in governance. In November or December 217, Cao Cao, who had received the title of a vassal king – King of Wei (魏王) – from Emperor Xian (whom he still paid nominal allegiance to), finally declared Cao Pi as his heir apparent (世子). Cao Pi would remain as such until his father's death in March 220.
Вэйдің патшасы ретінде
Цао Цао 220 жылы Луоян қаласында қайтыс болды. Тіпті Цао Пи бірнеше жыл бойы әкесінің мұрагері болғанмен, бастапқыда не болатынына қатысты түсініспеушілік туды. Цао Цаоның қайтысынан кейін генерал Зан Ба басқаратын Цинчжоу корпусының кенеттен дезертирлік жасап, Луояннан шығып, үйлеріне қайтуы осы алаңдаушылықты одан әрі күшейтті. Сонымен қатар, Цао Пидің кіші інісі Цао Чжан (осы да Леди Бианнан туған) Луоянға асығыс келді, соның салдарынан ол ағасынан билікті тартып алмақ ниетте деген қауесет тарады. Цао Пи бұл жаңалықты Цао Цаоның штаб-пәтерінде естіп, император Сианьнан ресми растау алғанға дейін, анасы патшайым Бианның атынан өзін Вэйдің жаңа патшасы деп жариялады және жарлық шығарды. Цао Пи өзін жариялағаннан кейін, Цао Чжан да, ешкім де оған қарсы қимыл жасамады. Содан кейін Цао Пи ағаларына, оның ішінде Цао Чжан мен Цао Чжиге өздерінің иеліктеріне оралуға бұйрық берді. Цзян Цзидің көмегімен саяси жағдай тез тұрақтанды.
Cao Cao died in the spring of 220 in Luoyang. Even though Cao Pi had been his father's heir apparent for several years, there was initially some confusion as to what would happen next. The apprehension was particularly heightened when, after Cao Cao's death, the Qingzhou Corps under the general Zang Ba suddenly deserted, leaving Luoyang and returning home. Besides, Cao Pi's younger brother Cao Zhang (also born to Lady Bian) had arrived in Luoyang in a hurry, resulting in rumours that he was intending to seize power from his elder brother. Upon hearing these news at Cao Cao's headquarters at Ye, Cao Pi hastily declared himself the new King of Wei and issued an edict in the name of his mother Queen Dowager Bian, before receiving an official confirmation from Emperor Xian, to whom he still nominally paid allegiance. After Cao Pi's self declaration, neither Cao Zhang nor any other individual took action against him. Cao Pi then ordered his brothers, including Cao Zhang and Cao Zhi, to return to their respective fiefs. With the help of Jiang Ji, the political situation soon stabilised.
Император Сианьның мұрагері
220 жылы қыста Цао Пи императорлық таққа таласып, император Сианьға тақтан бас тартуды қатты ұсынды. Император Сиань осылай істеді, ал Цао Пи үш рет ресми түрде бас тартты (қытай тарихындағы кейінгі узурпаторлар осы үлгіні қабылдады), содан кейін ақыры қабылдап, Цао Вэй мемлекетін құрды. Осы оқиға Хан әулетінің ресми түрде аяқталуын және Үш патшалық дәуірінің басталуын білдірді. Тақтан түсірілген император Сианьға «Шаньян герцогы» (山陽公) атағы берілді. Цао Пи өзінің әкесі Цао Сонг пен атасы Цао Цаоға императорлық титулдар берді, ал анасы, патшайым жесір Бьян, император жесір атанды. Сондай-ақ ол императорлық астананы Сючаннан Луоянға көшірді.
In the winter of 220, Cao Pi made his move for the imperial throne, strongly suggesting to Emperor Xian that he should yield the throne. Emperor Xian did so, and Cao Pi formally declined three times (a model that would be followed by future usurpers in Chinese history), and then finally accepted, establishing the state of Cao Wei. This event marked the official end of the Han dynasty and the beginning of the Three Kingdoms period. The dethroned Emperor Xian was granted the title "Duke of Shanyang" (山陽公). Cao Pi granted posthumous titles of emperors to his grandfather Cao Song and his father Cao Cao, while his mother Queen Dowager Bian became empress dowager. He also moved the imperial capital from Xuchang to Luoyang.
Сунь Куанға қарсы әскери сәтсіздіктер
Цао Пының билікке көтерілуі туралы хабар Лю Бейдің И провинциясына (қазіргі Сычуань мен Чунцинді қамтиды) жеткеннен кейін, Лю Бей 221 жылы мамыр айында өзін император деп жариялап, Шу Хан мемлекетін құрды. Қытайдың оңтүстік-шығысы мен оңтүстігінің басым бөлігін бақылаған Сунь Куан, ешқандай нақты қадам жасаған жоқ, мүмкіндіктерін ашық қалдырды. Лю Бей мен Сунь Куан арасындағы қарулы қақтығыс тез арада басталды, себебі 219 жылдың соңында Сунь Куан өзінің генералы Лю Мэнды Цзин провинциясына шабуыл жасап, Лю Бейдің аумақтарын басып алуға жіберді, нәтижесінде Людің генералы Гуан Ю қаза тапты. Екі майданда соғысудан қашыну үшін Сунь Куан формалды түрде Цао Пиге адалдық көрсетіп, Вэйдің вассалы болуға дайын екенін білдірді. Цао Пидің стратегиялық кеңесшісі Лю Е, Сунь Куанға екінші майданнан шабуыл жасауды ұсынды. Бұл Сунь Куанның Шумен аймағын бөлісуге және ақырында Цао Пиге Шуды да жоюға мүмкіндік берер еді. Цао Пи бұл ұсыныстан бас тартты, бұл тағдырлы шешім, көптеген тарихшылардың пікірінше, оның империясын тек солтүстік және орталық Қытайды билеуге тағайындады; мұндай мүмкіндік енді қайталанбады. Шындығында, Лю Енің кеңесіне қарсы, Цао Пи Сунь Куанға «Ву патшасы» (吳王) атағын және тоғыз сыйлықты берді. Сунь Куанның мойынсұнуы ұзаққа созылмады. 222 жылы Сяотин шайқасында Лу Сюнь басқаратын Сунь Куан әскерлері Шу әскерлерін жеңгеннен кейін, Сунь Куан Вэйден алшақтады. Цао Пи Сунь Куаннан өзінің мұрагері Сунь Денгті Луоянға кепіл ретінде жіберуді талап еткенде, Сунь Куан бас тартты және Вэймен ресми қарым-қатынасын үзді. Цао Пи жеке өзі Сунь Куанға қарсы жорыққа басшылық етті, ал жауап ретінде Сунь Куан Вэйден тәуелсіздігін жариялап, Шығыс Ву мемлекетін құрды (бірақ ол «Ву патшасы» ретінде билік етуді жалғастырды және 229 жылға дейін өзін император деп жарияламады). Осы уақытқа дейін Шуды жеңген Ву әскерлері жоғары рухқа және Сунь Куан, Лу Сюнь және басқа да қабілетті генералдардың тиімді басшылығына ие болды. Келесі бірнеше жылда бірнеше ірі шабуылдарға қарамастан, Цао Пидің әскерлері оларға қарсы маңызды жетістіктерге жете алмады. Бұрынғы Хан империясының үш мемлекетке бөлінуі, әсіресе Лю Бейдің 223 жылы қайтыс болғаннан кейін, бекінді. Шу канцлері Чжугэ Лян, Лю Бейдің ұлы және мұрагері Лю Шанның регенті ретінде қызмет етіп, Вумен одақтас ретінде қайта жаңғыртты, нәтижесінде Вэй өзін екі майданда қорғауға мәжбүр болды және ешқайсысын жаулап ала алмады. Ашуланған Цао Пи 225 жылы «Көктемнің өзі Янцзы өзенін солтүстік пен оңтүстікті бөлу үшін жаратты» деген атақты сөзді айтты.
After news of Cao Pi's ascension (and an accompanying false rumour that Cao Pi had executed Emperor Xian) arrived in Liu Bei's domain of Yi Province (covering present day Sichuan and Chongqing), Liu Bei also declared himself emperor in May 221, establishing the state of Shu Han. Sun Quan, who controlled the vast majority of southeastern and southern China, did not take any affirmative steps one way or another, leaving his options open. An armed conflict between Liu Bei and Sun Quan quickly materialised, because in late 219 Sun Quan had sent his general Lü Meng to invade Jing Province and seize the territories from Liu Bei, which resulted in the death of Liu's general Guan Yu. To avoid having to fight on two fronts, Sun Quan formally paid allegiance to Cao Pi, expressing his willingness to become a vassal under Wei. Cao Pi's strategist Liu Ye suggested to reject and instead attack Sun Quan on a second front. This would effectively partition Sun Quan's domain with Shu, and would eventually allow Cao Pi to destroy Shu as well. Cao Pi declined this suggestion, in a fateful choice that most historians believe doomed his empire to ruling only northern and central China; such an opportunity would not come again. Indeed, against Liu Ye's advice, Cao Pi granted Sun Quan the title "King of Wu" (吳王) and the nine bestowments. Sun Quan's submission did not last long. After Sun Quan's forces, under the command of Lu Xun, defeated Shu forces at the Battle of Xiaoting in 222, Sun Quan began to distance himself from Wei. When Cao Pi demanded that Sun Quan send his heir apparent, Sun Deng, to Luoyang as a hostage, Sun Quan refused and formally broke ties with Wei. Cao Pi personally led an expedition against Sun Quan, and in response, Sun Quan declared independence from Wei, establishing the state of Eastern Wu (but he continued ruling as "King of Wu" and did not declare himself emperor until 229). By this time, having defeated Shu, the Wu forces enjoyed high morale and effective leadership from Sun Quan, Lu Xun and a number of other capable generals. Cao Pi's forces were not able to make significant advances against them despite several large scale attacks in the next few years. The division of the former Han Empire into three states has become firmly established, particularly after Liu Bei's death in 223. The Shu chancellor Zhuge Liang, serving as regent for Liu Bei's son and successor Liu Shan, re established the alliance with Wu, resulting in Wei having to defend itself on two fronts and unable to conquer either. Exasperated, Cao Pi made a famous comment in 225 that "Heaven created the Yangtze River to divide the north and the south."
Ішкі істер
Сао Пи империясын тиімді, бірақ ерекше көзге түспейтін басқарушы ретінде танылды. Ол әкесінің қабілеттілікке тектіліктен артық құн берген принциптерін сақтап, империяның түрлі салаларын басқаруға бірнеше қабілетті шенеуніктерді тағайындады. Дегенмен, ол сынды қабылдамайтын, ал оны сынауға батыл болған шенеуніктер көбінесе қызметтен төмендетіліп, сирек жағдайларда өлім жазасына кесілді.
Cao Pi was generally viewed as a competent, but unspectacular, administrator of his empire. He commissioned a number of capable officials to be in charge of various affairs of the empire, employing his father's general guidelines of valuing abilities over heritage. However, he was not open to criticism, and officials who dared to criticise him were often demoted and, on rare occasions, put to death.
Князьдерге қатысты ережелер
Сао Пи әлі де Сао Чжиден қорқып, ашулы болғандықтан, көп ұзамай оның иелігін кішірейте берді және оның бірнеше жақтастарын жазалады. Сао Чжидің стратегиялық кеңесшілерінің бастысы Динг И, бұрын оған көмектескені үшін оның бүкіл руы қырылып құйрылды. Қорыта айтқанда, Сао Пи белгілеген ережелерге сәйкес, Вэй князьдері (Хань әулетінің князьдерінен өзгеше) орталық биліктен алшақтатылды, сонымен қатар өз иеліктерінде де аз ғана билікке ие болды және көптеген жағдайларда, әсіресе әскери күш қолдануда шектеулерге тап болды.
Since Cao Pi was still fearful and resentful of Cao Zhi, he soon had the latter's fief reduced in size and had a number of his associates executed. Ding Yi, who was chief among Cao Zhi's strategists, had his whole clan exterminated as a result of assisting the latter in the past. In summary, under regulations established by Cao Pi, not only were the Wei princes (unlike princes of the Han dynasty) distanced from central politics, they also had minimal authority even in their own principalities and were restricted in many ways, particularly in the use of military force.
Қызметкерлерге қатысты тәртіп
Сао Пи өз қол астындағыларын жиі мазақтап отырған. Мысалы, Ю Цзинь 219 жылы Фанчен шайқасында Лю Бэйдің генералы Гуан Ю-ға тұтқынға түскен, кейіннен У провинциясына шабуыл жасағаннан кейін Уға қайтарылып, онда тұтқындалған. 221 жылы У Уэйге бағынышты болғаннан кейін Ю Цзиньге Вэйге қайта оралуға рұқсат берілді. Цао Пи Ю Цзиньді «Шекараны тыныштандыру генералы» (安遠將軍) лауазымына қайта тағайындап, оны Шығыс Уға елшілікке жіберетінін жариялады. Бірақ Ю Цзиньнің келісінен бұрын, оған Цао Цаоның қабіріне құрмет көрсету үшін Йеге бару тапсырылды. Ю Цзинь келгенде, император суретшілерге әкесінің қабірінде Фанчен шайқасының суреттерін салуды бұйырған. Суреттерде Ю Цзинь өмірін сақтап қалу үшін жалбарынып, жеңіске жеткен Гуан Ю-ға бағынып бергені, ал оның бағыныштысы Панг Де соңғы деміне дейін басқыншы күштерге қарсы тұрып, қадірлі өлімге тап болғаны бейнеленген. Бұл көрнекті суретті көрген Ю Цзинь өте қатты өкініп, ұялып, ауырып, көп ұзамай қайтыс болды. Цао Пи қайтыс болған Ю Цзиньге «Ли маркизі» (厲侯) деген жағымсыз атақ берді, осылайша адамдар оны «тас (немесе қатал) маркиз» деп есінде сақтасын. Цао Цаоның көп жыл бойы соңынан ерген генерал Ван Чжун да Цао Пидің мазағына іш болды.
Cao Pi was recorded to frequently ridicule his subordinates. For example, Yu Jin was captured by Liu Bei's general Guan Yu at the Battle of Fancheng in 219, and was later taken back to Wu and detained there after the Wu invasion of Jing Province. Yu Jin was allowed to return to Wei after Wu briefly became a vassal state under Wei in 221. Cao Pi reinstated Yu Jin as General Who Pacifies the Borders (安遠將軍) and announced that he would send Yu Jin back to Eastern Wu – where he had been imprisoned – as an envoy. However, before Yu Jin's departure, he was instructed to travel to Ye to pay his respects at Cao Cao's tomb. When Yu Jin arrived, he found that the emperor had commissioned artists to paint, in his father's tomb, scenes of the Battle of Fancheng. These scenes showed Yu Jin begging for his life to be spared and succumbing to the victorious Guan Yu, while his subordinate Pang De was shown dying an honourable death by resisting the invading forces to his last breath. Upon seeing the vivid mural, Yu Jin was so filled with regret and shame that he fell ill and soon died. Cao Pi further gave the deceased Yu Jin a negative sounding posthumous title, "Marquis Li" (厲侯), for people to remember the latter as the "stony marquis (or vicious marquis)". Wang Zhong, a general who followed Cao Cao for many years, was also a subject of ridicule by Cao Pi.
Мұрагерлік мәселелер мен өлім
220 жылы Цао Пи император болғаннан кейін бірден туындаған мәселе – император әйелінің кім болатыны еді. Жәнібек ханым оның әйелі еді. Цао Пи Жәнібек ханымды Луоянға шақырды, бірақ Жәнібек ханым денсаулығының нашарлығына байланысты бас тартты. 221 жылдың тамызында Жәнібек ханым қайтыс болды, ал императорлық лауазым Гуо Нювангқа бұйырды. Гуо Нюванг Цао Пиге бала берген жоқ. Цао Руй Цао Пидің ұлдарының ең үлкені болды, бірақ анасының қайтысынан кейін ол мұрагер ханзада болып тағайындалмады. Оның орнына, Цао Пи таққа отырғаннан кейін Цао Руй "Пинюань ханзадасы" деп тағайындалды. Цао Пи басқа ұлды мұрагер ретінде қарастырған сияқты көрінбеді. (Мүмкін, себебі қалған ұлдарының барлығы айтарлықтай жас болған, бірақ олардың жасы тарихта көрсетілмеген.) 226 жылдың жазында, Цао Пи ауыр сырқатқа шалдыққанда, ол соңғы рет Цао Руйді мұрагер ханзада деп жариялады. Өлім төсегінде ол Цао Руйді Цао Чжэнь, Чэнь Кунь және Сима Иге аманаттап кетті. Әкесінің қайтысынан кейін Цао Руй 21 жасында таққа отырды.
An immediate issue after Cao Pi became emperor in 220 was who the empress would be. Lady Zhen was his wife. Cao Pi summoned Lady Zhen to Luoyang, but Lady Zhen refused because of her poor health. In August 221, Lady Zhen died and the position of empress went to Guo Nüwang. Guo Nüwang did not bear Cao Pi any children. Cao Rui was the eldest of Cao Pi's sons, but because of his mother's death, he was not instated as the crown prince. Instead, Cao Rui was appointed "Prince of Pingyuan" after his father's ascension to the throne. Cao Pi did not appear to have seriously considered any other son as heir. (It might have been because the other sons were all significantly younger, although their ages were not recorded in history.) In the summer of 226, when Cao Pi was seriously ill, he finally named Cao Rui as his crown prince. On his deathbed, he entrusted Cao Rui to the care of Cao Zhen, Chen Qun and Sima Yi. Following his father's death, Cao Rui ascended the throne at the age of 21.
Танымал мәдениетте
Қалай Цао Пи император болды, "Үш патшалықтың құпиясы" кітабында көрсетілген. Цао Пи Koei компаниясының Dynasty Warriors және Warriors Orochi бейне ойындары серияларында ойналатын кейіпкер ретінде көрінеді. Ол сондай-ақ Koei компаниясының "Үш патшалықтың романсы" сериясында да бар. Ю Бин 2010 жылғы қытайлық "Үш патшалық" телесериалында Цао Пи рөлін сомдады.
How Cao Pi became an emperor is portrayed in "Secret of the Three Kingdoms". Cao Pi appears as a playable character in Koei's Dynasty Warriors and Warriors Orochi video game series. He also appears in Koei's Romance of the Three Kingdoms series. Yu Bin portrayed Cao Pi in the 2010 Chinese television series Three Kingdoms.