Кіріспе

Сао Вэй мемлекетінің князі және ақыны (192–232) ҚХР саясаткері

Сао Цзи (;; 192 – 232 жылдың 27 желтоқсаны), әдепті есімі Цицзянь, қайтыс болғаннан кейін Чэнь князі Си (陈思王) ретінде танылды, Қытайдың Үш патшалық дәуіріндегі Сао Вэй мемлекетінің князі және өз заманының көрнекті ақыны болған. Оның поэзия стилі Цзинь және Солтүстік және Оңтүстік династиялар кезеңінде жоғары бағаланды және Цзяньань стилі деп аталды. Сао Цзи – Шығыс Хань әулетінің соңында билікке жетіп, Сао Вэй мемлекетінің негізін салған Сао Цзаоның ұлы. Сао Цзи әкесінің орнын басу үшін ағасы Сао Пимен билік үшін күрескендіктен, ағасы жеңіске жетіп, император болып, Сао Вэй мемлекетін құрғаннан кейін ол шеттетілді. Өмірінің соңында Сао Цзиге көптеген өтініштеріне қарамастан, саясатқа араласуға рұқсат берілмеді.

Ерте өмір

192 жылы туған Цао Чжи – әскери сардар Цао Цао мен Леди Бьянның үшінші ұлы. «Үш патшалық тарихы» (Сангуочжи) бойынша, Цао Чжи 20 жасқа толғанға дейін «Шицзин», «Аналектер» және он мыңнан астам өлеңді жатқа білген. Оның көркем әдеби қабілеті оны өмірінің бастапқы кезеңінде Цао Цаоның сүйікті ұлы еткен. Ол Цинхэ әулетінен Цюй кланының қызы, Цюй Янның немере қызына үйленді.

Қасиет және сәтсіздік

Алайда, Цао Чжи шаршы, өзін-өзі ұстай алмайтын адам еді. Ол сондай-ақ көп ішетін. Ал ағасы Цао Пи қашан, қалай әрекет ету керектігін білді. Цао Пи Цао Цаодың қызметкерлерімен және азаматтарымен жақын қарым-қатынаста болды, олар оны жақсы бағалады. 217 жылы Цао Цао мұрагер етіп Цао Пиді таңдады. Бұл Цао Чжидің бұрынғыдан да эксцентриктік мінез-құлқына одан әрі күш берді. Бір күні ол патшаға арналған жолмен және сарайдың қақпасы арқылы күймесімен өтті. Бұл оның әкесін ашуландырды, ол күймешіні жазалап өлімге кесті. Цао Чжидің әйелі, Цуй ханым, мәртебесіне сай емес, тым әсем киім кигені үшін Цао Цаоның күшіне ілікті, заңды бұзды, сондықтан өзін-өзі өлтіруге мәжбүр болды. Ол тәжді ханшайымның (тақ мұрагерінің әйелі) киімін киген еді, бұл Цао Пидің тәжді ханшайым ретінде таңдалғанын еске түсірді, сондықтан одан әрі қарсылықтың алдын алу үшін оны өлтірді. Мұрагерді таңдағаннан кейін Цао Цао басқа үміткерлерді әлсірету шараларын қолданды. Ол Цао Чжидің бас кеңесшісі Ян Сюді өлімге жіберіп, осыған қол жеткізді. Бұл Цао Чжиді қатты мазалады, бірақ оны есіне келтіре алмады. Керісінше, ол ішімдікке деген құмарлығына одан да терең бойлады. 219 жылы Цао Цаоның туысы және басты генералы Цао Жэнь Гуан Юдың Фанчэн (樊城; қазіргі Хубэй провинциясының Фанчэн ауданы) бекінісіне жасаған шабуылында қоршауға алынды. Цао Цао Цао Чжиді көмек күштеріне жетекшілік етуге тағайындады, бұл міндет оған жауапкершілік сезімін сіңірер деген үмітпен. Алайда, Цао Чжи мас болғандықтан бұйрықты орындауға келмеді. Содан кейін Цао Цао осы ұлынан бас тартты. Бірнеше айдан кейін Цао Цао қайтыс болды. Цао Пидің бірінші қадамдарының бірі – Цао Чжидің берік қолдаушылары Дин И (丁儀) мен Дин И (丁廙) екеуін де жою болды. Ол сондай-ақ Цао Чжиді және оның басқа бауырларын астанадан алыс, елді жерге жер аударып, олардың орталық саяси мәселелерге қатысуына тыйым салды.

Ұсынысты одан әрі қабылдамау

226 жылы Цао Пи қайтыс болғаннан кейін Цао Цзидің жағдайы жақсармады. Ол Вэйдің екінші императоры Цао Руиге өзінің қабілетін пайдалану үшін қызмет сұрап, көп рет хат жазды. 232 жылы ол тіпті Цао Руимен жеке кездесуге тырысып, мемлекеттік істерді талқылауға ұсыныс жасады. Бірақ, Цао Руи оны әлі де тәжге қауіп деп есептеді және барлық ұсыныстарын қабылдамады.

Өлім

Осы сәтсіздіктерден қатты қайғырған Цао Цзи көп ұзамай өлімге әкелетін ауруға шалдықты. 41 жасында ол дүниеден озды, қарапайым жерлеу рәсімін өсиет етті. Оның Донг'е округінің Юшань (魚山) тауындағы қабірі 1951 жылы қазылғанда 28 сүйек табылды. Бірақ, осы сүйектердің қазіргі тағдыры белгісіз.

Қазіргі заманғы сілтемелер

2002 жылы Гонконгтың TVB телеарнасы "Аңыз қайда басталады" атты теледрамасын шығарды, онда Цао Чжи ақылды және мейірімді басты кейіпкер ретінде бейнеленеді. Стивен Ма осы сериалда Цао Чжи рөлін ойнады. 2013 жылы Хуацэ кино және телеарнасы түсірген "Құдайша Луоның аңызы" атты қытай телесериалы да бар, онда Цао Чжи рөлін Ян Ян сомдады. Цао Чжи (Цао Чи) Эзра Паундтың 1914 жылы жарық көрген "Des Imagistes" жинағына енген "Цай Чи" өлеңінің атаулы кейіпкері болуы мүмкін.