Кіріспе

Норвегиялық кеме иесі Эрлинг Декке Несс (5 қыркүйек 1901 – 7 ақпан 1993) – норвегиялық кеме иесі және кәсіпкер. Несс 1942-1946 жылдар аралығында «Нортрашиптің» Нью-Йорк кеңсесінің бас орынбасары қызметін атқарды. Несс OBO тасымалдаушысының идеясын көтеріп шығарды. Ол сонымен қатар Норвегияның Халықаралық кеме тізілімін ұсынған, бұл норвегиялық кеме иелеріне ыңғайлы елдердің туларымен шайқасуға тең мүмкіндік берді.

Отбасы және ерте жылдары

Эрлинг Декке Несс Норвегияның Берген қаласында дүниеге келді және ол бизнесмен және банкир Рагнар Несстің ұлы болды. Оның екі бауыры болды, кішісі философ Арне Несс. Оның жүрегіндегі туысы – альпинист және бизнесмен Арне Несс кіші. Ол ыңғайлы туларды ерте қабылдауымен әйгілі болды. Отбасы 1911 жылы Кристианияға көшіп келді, ал әкесі 1913 жылы қайтыс болды. Несс Корольдік Фредерик университетінде экономиканы оқыды және 1920 жылы бакалавр ғылыми дәрежесін алды. Ол оқуын жалғастыру мүмкіндігін қарастырып, Лондон экономика мектебінде докторлық диссертациясын аяқтау үшін Ұлыбританияға сапарлады.

Ұлыбританияда оқу және жұмыс

Næss-тің оқуға қаржысы болмағандықтан, ол жұмыс істеуге мәжбүр болды; Midland Bank-та қысқа уақыт жұмыс істегеннен кейін, ол C. J. Hambro & Son компаниясына ауысты. Ол скандинавиялық клиенттерге хаттар жазумен айналысты, бірақ бір жылдан кейін жаңа валюта бөлімінде көмекші болып тағайындалды. Кешкі уақытта ол экономиканы оқуын жалғастырды және Джон Мейнард Кейнстің идеяларына зор ықпал етті. 1923 жылдың ортасына қарай Næss докторлық диссертациясын жазуға толыққандай көңіл бөлді де, осылайша банкпен арадағы қарым-қатынасын тоқтатты. Оның зерттеу және жұмысының ерекше қызығушылық тудырған мәселесі – Германияның соғыс өтемақыларынан туындаған тепе-теңсіздіктер болды, себебі олардың салдары валюта нарығында көрініс берді, неміс маркасы басқа маңызды валюталарға қатысты жылдам құн жоғалтты. Жас Næss марканың апатты құлдырауының ортасында болуына таң қалды, бұл Веймар Республикасын күрт әлсіретті. Оның зерттеуінің мақсаты – валюта нарығындағы құбылулардың әр елдің бағаларына қалай әсер ететінін көрсету болды, және ол Кейнс пен басқалардың лекцияларын тыңдау үшін Корольдік экономикалық қоғамға мүше болды. Кейнс экономистердің нарыққа инвестиция салуын, осылайша «білген адам сияқты өмір сүруді» қолдады, және жас Næss осы кеңеске ілесті. Ол өзінің зерттеулерінде сұраныс пен ұсыныс арасындағы үлкен тепе-теңсіздіктерді анықтағандықтан, резеңкеге шағын инвестиция жасаудан бастады. Оның табысымен ол қалайыға да инвестиция салды, және сәттілікке жеткен соң, оған оның брокері аналитик ретінде жұмыс ұсынды, нәтижесінде зерттеуін аяқтауға уақыты азайды.

Кит аулау

1927 жылы Næss Руперт Траутонмен танысты, ол Næss-ке қайын атасының кит аулау кәсіпорны, норвегиялық A/S Hektor компаниясының бақылауын сатып алу жоспарын ұсынды. Hektor Whaling Ltd құрылғанда Næss банк ісіндегі тәжірибесі мен City-дегі байланыстарын дамытты. Næss компанияның жалпы капиталы 600 000 фунт стерлинг болғанда, 50 000 фунт стерлинг инвестициялады, бұл оған үлкен пайда әкелетін тәуекелді қадам болды. Осы кәсіптегі табысының арқасында 1928 жылдың жазында норвегиялық кит аулау пионерлері Торгер Мое мен Йохан Расмуссен оған жүгінді. Олар әлемдегі алғашқы кит фабрикасы кемелерінің бірін салуды жоспарлағандықтан, Viking Whaling Company Ltd компаниясын қаржыландыруға көмектесуін сұрады. "Викинген" кемесі танкер ретінде салынды, ал палубасында кит өңдеу зауыты орналастырылды, осылайша ол фабрикалық кеме де, танкер де бола алатын. Næss бұл мүмкіндікті қызықты деп тапты, қаржыландыруды ұйымдастырды және 1929 жылдың қаңтар айында LSE-де алғашқы кит аулау компаниясының саудасы басталды. Næss Норвегиядан "но-хауын сатты" деген айып тағылды, себебі кит аулау Норвегия үшін маңызды өнеркәсіп еді. Næss-тің пікірінше, Норвегияда капитал табу қиын болды, ал экипаж бен жабдықтар Норвегиядан келетін. 15 000 тонналық өлшемдегі "Викинген" кемесі 1929 жылдың қыркүйегінде тапсырылып, алғашқы маусымында үлкен табысқа жетті.

Панаманың туы

Алайда, мәселелер туды. «Викинген» британдық тіркеуде болғандықтан, норвегиялық акционерлер екі рет салық төлеуге мәжбүр болды. Бұл мәселені шешу үшін Næss инновациялық шешім тапты: бас кеңсесін Францияға көшіріп, «Викинген» кемесін Панамада тіркеді, өйткені АҚШ-қа тиесілі кемелер 1922 жылдан бері осылай жасап келген. Næss бірнеше кедергілерді жеңуге тиіс болды, соның бірі – АҚШ пен Панама арасында салық келісімін жасау. Осы келісімді жасауда Næss Нью-Джерсидегі Standard Oil компаниясынан көмек алды. Көптеген зерттеулер мен жұмыстардан кейін Панамада Viking Corporation компаниясы құрылды және 1931 жылы «Викинген» кит аулау кемелерімен бірге осы компанияға сатылды. Норвегиялық теңізшілер ұйымдарына барлық жалақылар мен шарттар бұрынғысынша сақталатыны, ал теңізшілер Норвегия мемлекеттік зейнетақысын алмағандықтары үшін сыйлық ақша берілетіні туралы хабарланды. Бұл ұсыныс теңізшілер кәсіподағының ықпалды басшысы Ингвальд Хоуген тарапынан қабылданды.

Депрессия және артық өндіріс

Viking Whaling Company Ltd компаниясының мақсаты тек өзінің кит фабрикасы кемелерін пайдалану ғана емес, сонымен қатар норвегиялық компаниялардың акцияларын сатып алу болды. Ол Johan Rasmussen & Co. бақылауындағы A/S Vestfold, A/S Sydhavet және A/S Rosshavet акцияларын сатып алды. Кемелерден басқа, бұл компаниялардың Оңтүстік Шетландта кит аулау станциясы болды. 1924–1928 жылдардағы пайда 60%-дан асып, капиталға шаққандағы таза пайда ең жоғары 147% құрады. Экономикалық дағдарыс кезінде бағалар құлдырап, 1930 жылдардың басында бірқатар кемелер тоқтатылып, бизнесте қайта құрылымдау жүргізілді. Næss бұл процеске тығыз қатысты, әсіресе A/S Vestfold өзінің кредиторларына төлей алмағандықтан, жаңа кит фабрикасы Vestfold-ты Лондондағы жаңадан құрылған компанияға сатуда. Бұл Næss-тің Лондондағы жақсы байланыстарының арқасында мүмкін болды және норвегиялық компанияны банкроттықтан сақтап қалды. 1932–1934 жылдары кит майының бағасы тоннасына 25 фунт стерлингтен 10 фунтқа дейін төмендеді. Бұған қарсы тұру үшін 1932 жылдың 9 маусымында қол қойылған квоталық келісім бойынша өндірістің ерікті түрде қысқартылуы басталды. Келісімде кит майының өндірісінің лимиті және маусымның ұзақтығы белгіленді, ол 1932 жылдың 7 қазанында басталып, 1933 жылдың 30 сәуірінде аяқталуға тиіс болды. Нәтижесінде Næss қатысқан компаниялар сол маусымда тек қана жаңа Vestfold кемесін пайдаланды.

Кит аулаудың және соғыс көлеңкелерінің дәмін татып көріңіз

1934 жылдың желтоқсанында Næss кит аулауды зерттеу үшін Кейптаунға сапар шекті және 1935 жылдың қаңтарында Vestfold-қа жетті. Ол кит аулау және оларды өңдеу процесінің барлық кезеңін көрді. Næss өзінің кит атудағы бағын сынап көрді және мергендердің шеберлігіне қатты таң қалды. Ауланған ең ірі киттің ұзындығы шамамен 33 метр, ал салмағы 100 тоннадан асты. Næss кит аулау бизнесіне қатысқанына кейбір сәттерде өкінді, себебі ол іс-әрекеттер нәтижесінде ірі киттерге қауіп төндіріліп, олардың саны азайып кетті. 1935 жылдың наурызында Næss Лондонға оралды. Нарық әлі де төмен болғанымен, неміс үкіметінің үлкен көлемде кит майын сатып алуына байланысты жақсарды. 1937-1938 жылдар маусымында нарық қайтадан төмендеді, және Vestfold зиянға ұшырағандықтан Vikingen-ді сату туралы шешім қабылданды. Vikingen-ді сатып алуға тек неміс үкіметі келісім білдірді, бірақ төлемді тек жаңа танкер салу арқылы ғана жүзеге асыра алды. Бұл үлкен саяси тәуекел болды, алайда келісім 1938 жылдың басында Берлинде қол қойылды және танкердің құрылысы Гамбургтегі Deutsche Werft компаниясында басталды. Næss соғыстың басталуын сезіп, құрылыс процесін жеке бақылады. Кеме Norness деп аталды және 1939 жылдың 4 мамырында тапсырылды. Біріккен компаниялардағы қалған кит өңдеу кемесі Vestfold болды; ол 1939-1940 жылдар маусымында соңғы рет жұмыс істеді. Жүктемесінің бір бөлігін Нью-Йорктегі Procter & Gamble компаниясына, ал қалғанын Ливерпульге жеткізгеннен кейін, 1944 жылға дейін Фритаун портында жанармай құю кемесі ретінде пайдаланылды. Содан кейін кеме бағыт алды және неміс суасты қайығымен батырылды.

Танкерлік саудаға

Кит фабрикасы кемелері іс жүзінде кит өңдеу жабдықтары қосылған танкерлер болды, сондықтан Næss және оның серіктестері танкер бизнесіне кірісті. Алғашқы шағын қадам 1930 жылы екі моторлы танкермен жасалды: "Норре" және "Норвин" кемелері, сол кездегі стандарттар бойынша үлкен саналды. Кемелер спот нарығында сауда жасауға тиіс болған, бірақ тарифтер төмен болғандықтан, екеуі де тоқтатылды. Næss мұнан көңілі қалып, 1936 жылдың 20 ақпанында Лондоннан тартылған капиталмен Viking Tanker Company Limited компаниясын құрды. Бас кеңсе Парижде орналасқан, ал кемелер Панама туымен жүзуге тиіс болды. Ол бұрын аталған екі танкерді Rasmussen & Moe's Rederi A/S компаниясынан сатып алды және бірнеше кемеге тапсырыс беріп, сатып алды. 1938 жылға қарай компанияда бес кеме болды: "Норре", "Норвин", "Норвик", "Норлис" және "Норбрис", бұл сол кезең үшін ірі танкер флотын құрады. Бұл компанияның екінші жылдық операциясынан 192 575 фунт стерлинг таза пайда әкелді.

Соғыс және Норвегиядан қашу

1939 жылдың қыркүйегінде Екінші дүниежүзілік соғыс басталды, және танкер нарығы өте күшті болды. Бейтарап елдің туын көтергенімен, "Viking Tanker Company" кемелері британдық ережелерді сақтағандықтан сауда жасауға мүмкіндік алды. Нэсс 1940 жылдың сәуірінде Норвегияға сапар шекті, себебі британдық Сауда министрлігі Германияның блокадасын толық қолдамаған норвегиялық кеме иелерімен байланыс орнатуды сұрады. Ол сондай-ақ Сандефьордтағы әріптестері Йохан Расмуссен және Торгер Моемен кездесті. Нэсс 1940 жылдың 8 сәуірінде Норвегияның Сыртқы істер министрі Халвдан Кохтпен кездесті. Келесі күні, 9 сәуірде, ол Ослоға неміс шабуылын көрді, және ағасы Арне Нэсс үйінен (Холменколленде) неміс көлік ұшақтарының Форнебу әуежайына қонғанын көрді. Нэсс Норвегияның неміс басқыншылығына қарсы тұру мүмкіндіктеріне пессимистікпен қарады және 10 сәуірде Ослодан қашып, батысқа қарай әуемен бет алды. Сапарға пойыз, ұшақ, автомобиль және шағын қайықтар қатысты. Ол Алесундқа жетті, онда британдық экспедициялық корпусы үшін аудармашы болып ерікті жұмыс істеді. Жолда Норвегия полициясы екі рет оны тыңшы деп күдіктендіріп ұстады. Бірнеше аптадан кейін британдық күштер шегінуге мәжбүр болды, ал Нэсс олармен бірге Ұлыбританияға қайтты. Лондонға оралғаннан кейін, Нэсс топтың жеті кемесімен байланыс орнатуы керек болды. Оларға дейін шабуылға дейін Сандефьордтағы кеңсе басшылық етіп отырды. Бұл Vestfold (Framnæs кеме жасаушылығында салынған) кит фабрикасы, Norness, Norbris, Norlys, Norvinn танкерлері және Nordal және Nortun жүк кемелері болды. Британ үкіметі оның флотын бақылауды қалап, кемелерді бос жалдау шарты бойынша алуды талап етті. Бұл Нэсс үшін соққы болды, өйткені ол Ұлыбританияның досы ретінде осылай қарауына намыстанды. Нэсс компанияны өзі басқаруды қалады, себебі ол кемелер мен экипаж туралы жақсы білді. Британ үкіметі бастапқыда келіспеді, және бірнеше апта бойы Нэсс кемелерімен байланыса алмады және елден шыға алмады. Шешім банк қызметкері Сэм Гиннестің араласуымен келді, компаниялардың Нью-Йорк банктерінде көптеген АҚШ доллары болғаны анықталды. Бұл ақшаны тек Нэсс шығара алатын, ал британ үкіметіне доллар қажет болды. 1,125,000 долларға Нэсс АҚШ-қа сапарға рұқсат алды. 1940 жылдың тамызында Нэсс White Star/Cunard Scythia лайнерімен Нью-Йоркке келді және дереу компания кеңсесі үшін State Street көшесіндегі үй-жайларды іздеуге кірісті. Алайда британ үкіметі кемелерді бақылауға тырысып, британдық порттарда жанармай алуға рұқсат беруді қару ретінде пайдаланды. Нэсс флотты басқаруға ең қабілетті адам екенін ойлағандықтан, өзінің мәселесін АҚШ Теңіз комиссиясына жеткізді. 1940 жылдың қыркүйегінде комиссия төрағасы адмирал Эмори С. Лэндпен 10 минуттық кездесуден кейін, оған екі кемені британдықтарға, ал бесеуін АҚШ-қа жалға беруді бұйырды. Осылайша, Нэсс соғыс кезінде өз қызметін жалғастыруға рұқсат алған бірнеше жеке кеме иелерінің бірі болды. Басқа елдер кеме экипаждарын бақыласа, Нэсс Панама туымен теңізшілерді ерікті түрде жұмысқа алуға мәжбүр болды. Нэсс АҚШ Теңіз комиссиясымен жұмыс қарым-қатынасын орнатты. 1940 жылдың 31 шілдесінде аяқталған есептік жыл бойынша таза пайда 150,325 фунт стерлинг құрады. 1941 жылы ол 155,844 фунтқа, ал 1942 жылы 158,397 фунтқа жетті. Компанияның бірінші жоғалтқан кемесі Norness болды, ол 1942 жылдың қаңтарында Лонг-Айленд жанында торпедаланды. Бұл АҚШ жағалауына осылай жақын орналасқан алғашқы кеме болды. Суға бату туралы жаңалықтар кеңінен тарады, және баспасөз оқиғаны толық жариялады, тіпті барлық экипаж құтқарылғанына қарамастан.

Норвегияға қызмет ету

1942 жылдың жазында Насс Норвегияның бұрынғы премьер-министрі Йохан Людвиг Мовинкельмен кездесуге шақырылды. Ол «Нортрашип» ұйымының басқарылуына қанағаттанбады және Næss-тің ұйымды басқаруын қалады, себебі ол АҚШ Теңіз комиссиясымен байланыстар орнатқан еді. 1942 жылдың қарашасында Næss-ке «Нортрашип» Нью-Йорк кеңсесінің басшысының орынбасары лауазымы берілді. Næss өзінің «Viking Tanker» компаниясының басшысы лауазымынан бас тартып, мүдделер қақтығысын болдырмау үшін акцияларын сатуға мәжбүр болды. «Нортрашипке» қосылғаннан кейін, Næss британдық және американдық әріптестерімен – Соғыс көлігі министрлігінің Билл Уэстонмен және Соғыс кемесі басқармасының Дэвид Сколлмен жаңа тоннаж келісімі бойынша келіссөздер жүргізуге кірісті. Келіссөздер бірнеше айға созылды, ал келісім 1942 жылдың жаңа жылы қарсаңында қол қойылды, сол себепті ол «Хогманай» келісімі деп аталды. Келісім соғыс аяқталғанға дейін күшінде болды, ал Næss тәжірибесіз американдық келіссөзшіні британдықтарға қарсы ойнатып, норвегиялықтар үшін мүмкіндігінше көп пайда әкелді. Тоннаж келісімі шешілген соң, Næss «Нортрашиптің» Лондон мен Нью-Йорк кеңселері арасындағы жаман қарым-қатынасқа назар аударды. Ол кеңселер арасында есеп алмасуды ұйымдастырды және Лондон кеңсесіне бірнеше рет сапар шекті, осылайша олардың арасындағы ынтымақтастықты жақсартты. 1945 жылы соғыс аяқталғаннан кейін Næss-тен «Нортрашипті» таратуға көмектесу және соғыс кезінде батып кеткен кемелерді алмастыратын жаңа кемелерді алу бойынша келіссөздерді ұйымдастыру үшін қалуды сұрады. Næss тағы бір жыл қалды және «Нортрашиптің» Вашингтондағы өкілі Джордж О. Мейлендермен бірге норвегиялық иеленушілер үшін бірнеше кемелерді қамтамасыз етті. Кейін Næss қалу туралы шешіміне өкінді, өйткені оның бәсекелестері Онасис пен Ниархос одан озып кетті.

Næss тобының құрылуы

1946 жылғы қарашада Næss, Nortraship-тен кеткеннен кейін, Нью-Йоркте Næss, Mejlænder & Co. Inc. компаниясын 50 000 долларлық капиталмен құрды. Олар тез арада Панамада екі компания құрды: Nortuna Shipping Company Inc. және Norness Shipping Company Inc. Næss J. P. Morgan & Co. компаниясынан қаржыландыру алуға қол жеткізді, бұл топтың өсуіне негіз болды. Nortuna төрт ескі американдық жүк кемесін сатып алды, ал екі лайнер Токиодағы Mitsubishi Shipbuilding & Engineering компаниясынан тапсырыс берді, олар Йокогамадағы кеме құрылыс алаңында салынуға тиіс болды. Næss 1949 жылы Жапонияға алғаш рет сапар жасады, сол кезде ел әлі де американдық әскерлердің оккупациясы астында болды, және бұл тапсырыстар соғыстан кейін шетелдік алғашқы тапсырыс болды. Келесі жылдары жапондық кеме құрылыс орындары Næss тобына шамамен 30 кеме жеткізуі керек еді. Кемелердің аттары Sagura және Yama болды, соңғысы жеткізілгеннен кейін дереу сатылды, себебі нарық нашар болды. Бұл үлкен қателік еді, өйткені Корея соғысы басталды және кемелерге сұраныс күрт өсті. Төрт ескі кемені сатқаннан кейін Næss Nortuna Shipping компаниясын таратып, Norness Shipping компаниясына назар аударды. Баяу бастағаннан кейін, 1954 жылы Сан-Францискодағы American Independent Oil Company компаниясымен келісімшарт жасасқанда ол "Фрахт келісімшарттарын" қолдана бастады. Келісімшарт бойынша, белгілі бір көлемдегі мұнай Парсы шығанағынан Хьюстонға (Техас штаты) тасымалдануға тиіс болды. Келісімшарттың түрі Næss-ке мұнайды тасымалдау үшін ең қолайлы жағдайларды жасауға мүмкіндік берді, ол өзі үшін де, мұнай компаниясы үшін де тиімді болды. Келісімшарттың шарттары шағын сенсация тудырды және Næss Хьюстон мұнай клубында түскі асқа шақырылды. Корея соғысынан кейін нарық құлдырады, бірақ экономист ретінде Næss нарық қайтадан өрлейтініне сенімді болды. Осы идеяны іске асыру үшін Næss "Naess Scheme Charters" ұйымдастырды, онда ол басқа кеме иелерінің кемелерін ұзақ мерзімге жалдайтын болды. Бұл идеяның негізінде ресурстарды біріктіру тұрды; әрбір тарап өзінің ең жақсы жасай алатын ісін істеді. Кеме иелері тоннажды ұсынуды, қаржыландыруды және басқаруды жүзеге асырды, ал Næss фрахт беруші ретінде кемелерді орналастыру үшін бар күшін жұмсады. 1954 жылдан бастап Скандинавиялық-Американдық кеме компаниясы (Norness Shipping компаниясының 57% және Рокфеллер отбасының 43% үлесінде) Naess Scheme Charters арқылы Скандинавиялық кеме компанияларынан, соның ішінде A. P. Møller компаниясынан он кемені жалдады. Næss-тің теориясы расталды; кейбір жылдар бойы жалдау шығынға ұшыраса да, 1967 жылдан кейінгі кеме қатынасының өркендеуі 15 жылдық жалдау шартын айқын пайдамен аяқтады.

Жылдар бойы қарқынды дамыған

1956 жылы Нæss мұнай компанияларына болашақта қажет болатын кемелерге тапсырыс бере бастады. Бұл АҚШ және басқа елдердің банктері мен сақтандыру компанияларының ұзақ мерзімді қаржыландыру негізінде жасалды. Ол жапондық кеме жасаушылардан төрт үлкен танкерге тапсырыс берді; олардың әрқайсысы шамамен 1957 жылдың қыркүйегінен 1958 жылдың маусымына дейін жеткізілуге тиіс болды. Бірнеше ай ішінде барлық төртеуі ұзақ мерзімді чартерге берілді, екеуі Socal компаниясына, екеуі Texaco компаниясына. 1957 жылдың сәуіріне қарай Нæss келесі бес жылда жеткізілетін 20 жаңа кемеге тапсырыс берді. Үш кемеден басқасының барлығы ұзақ мерзімді чартерлік келісімшарттармен қамтылған. Жеті кемені жапондық кеме жасаушылар салуға тиіс болды, олардың сапасы жоғары және уақтылы жеткізілуіне байланысты. Джордж Мейлендер өзінің брокерлік фирмасын ашуға шешім қабылдады және Нæss оған төледі; компанияның атауы Næss Shipping Co. Inc. болып өзгертілді. «Ыңғайлы тулар шайқасы» қызған кезде Нæss өзінің позициясын нығайтуға шешім қабылдады және 1958 жылдың 15 қарашасында Бермудада Anglo American Shipping Co. Ltd компаниясын құрды; осылайша кемелер британ туын көтеруге мүмкіндік алды.

Жеңіс байрағы

1958 жылы ыңғайлы тулар мәселесі күрделеніп, ITF мұндай тулармен жүзетін кемелерге бойкот жариялады. Næss кемелерін сақтандыруда қиындықтарға тап болды және оны "қарақшы" деп айыптаулар көбейді. Ол Американың қажеттілік тулары комитетінің төрағасы болғандықтан, көзге түсетін нысанаға айналды. Ол бұған қарсы шара ретінде кемелерін Бермудада тіркеді. Аралда салық жоқ еді. Ол британдық капитан, бас инженер және радио офицерін жұмысқа алуға міндетті болды. Бермуданы пайдаланудың тағы бір артықшылығы – көптеген чартерлік келісімдер британ фунт стерлингтерімен жасалғандықтан, британ туын қолдану валюталық тәуекелді жойды. Næss сондай-ақ 1958 жылдың 10 шілдесінде британдық ірі газеттермен конференцияға қатысып, ыңғайлы тулардың міндетті түрде нашар болуы керек емес екенін айтты. ITF нашар сападағы кемелерді тапса, оларды бойкоттауды қолдайтынын Næss мәлімдеді. Бірақ, экипажы стандартқа сәйкес жалақы алатын және техникалық жағдайы халықаралық талаптарға сай келетін кемелерді мақсатқа алуға болмайды.

Бермудаға кеңсе көшіру

1950 жылдары Næss-тің Багам аралдарындағы Насауда кеңсесі болды, бірақ ол саяси жағдайға қанағаттанбағандықтан, басқа мүмкіндіктерді іздеуді бастады. Ол Панама қаласын қарастырды, бірақ қала Нью-Йорктен тым алыс екенін және онда жақсы басқарушыларды жұмысқа алу қиын болатынын анықтады. Оған Бермуданы қарастыру кеңес берілді, ол оған ұнады, сондықтан ол кеңсесін сонда көшірді. Anglo American Shipping Co. Ltd компаниясы 1959 жылдың қараша айында Лондон қор биржасында тіркелді, акцияларының көп бөлігі Norness Shipping компаниясына тиесілі болды, ал қалғаны британдық инвесторлар мен Næss-тің Нью-Йорк қаржы саласындағы достарына тиесілі еді. Компания үшін бес кеме тапсырыс берілді, ең ірілері – Naess Sovereign және Naess Champion; екеуі де Жапонияның Нагасаки қаласындағы Mitsubishi компаниясымен салынды. 1961 жылдың қаңтарында жеткізілген кезде Naess Sovereign әлемдегі үшінші ірі танкер және Ұлыбритания туы астындағы ең ірі танкер болып табылды. Кемелерді басқару үшін Næss Глазгодағы компаниямен серіктестік құрып, Næss Denholm & Co. Ltd фирмасын құрды. Кеме жүргізу саласы үшін 1960 жыл қиын болды, ескі тоннажды кемелер тоқтатылды; жаңа кемелері мен ұзақ мерзімді келісімшарттары бар Anglo American бұл ережеден тыс болды.

P&O-мен бірігу және ABC

Anglo American-ды құру және оған бірнеше кемені уақыттық жалдауға беру Norness Shipping-ті инвестициялық компанияға айналдырды, себебі ол Anglo American-ның 68,5% акцияларын иеленді. 1959–1961 жылдары танкер нарығы нашар болғандықтан, Næss ірі көлемді жүк тасымалдаушы кемелерді дамытуға және олар үшін «фрахт» шартын жасауға назар аударды. Norness Shipping-ке назар аудару Anglo American акционерлерінің арасында бұл компанияны кеңейту үшін жеткілікті жұмыс жасалып жатыр ма деген алаңдаушылық тудырды. Бұл екі компанияның бірігуіне негіз болды, бірақ акционерлерге салық салуға байланысты қиындықтар болғандықтан бұл мәселе күрделі болды. 1962 жылдың ақпан айында АҚШ-тағы Norness Shipping акционерлерінің салық мәселесі шешілді және бірігу туралы келіссөздер егжей-тегжейлі басталуы мүмкін болды. Соңғы келісім 1962 жылдың 15 желтоқсанында қол қойылды; Næss-тің бастапқы $50,000 долларының құны $44,000,000 долларға жетті және жаңа компания Anglo Norness Shipping Company Ltd деп аталды.

1962 жылы Næss P&O компаниясының төрт ірі көлемді жүк тасымалдаушы кемеге тапсырыс бергенін білді. Næss бұл P&O үшін жаңа сала екенін білді және төраға, сэр Дональд Ф. Андерсонмен, ол Nortraship кезінде жақсы таныс болғанмен кездесу ұйымдастырды. Næss екі компанияның бірлесіп жұмыс істеуін және кемелерін біріктіріп, ортақ меншік компаниясын құруды ұсынды. P&O бұл идеяны тартымды деп тапты және 1964 жылдың 8 сәуірінде Associated Bulk Carriers Ltd. құрылды. Бірлескен компания үлкен жетістікке жетті және 1970 жылға қарай ABC құрамында 36 кеме болды. Бұл жетістіктің бір бөлігі Næss-тің консервативті P&O компаниясын бірнеше OBO тасымалдаушыларын тапсырыс беруге көндіре алуы болды, осылайша тұжырымдамаға икемділік қосылды.

OBO тасымалдаушысы

Næss әрқашан тиімділікті арттыруға ұмтылды, ал танкерлермен ұзақ сапарлар жасау қиын мәселе тудырды. 1950 жылдардың ортасында ол мұнай мен көлемді жүктерді бірге тасымалдай алатын біріктірілген кеме туралы ойлана бастады. Мұнай және кен тасымалдайтын кемелер 1920 жылдан бері пайдаланылып келді, бірақ мұнай мен көлемді жүктерді бірдей тасымалдайтын кеме жасау мүмкін емес сияқты көрінді. Næss өзінің бас кеме құрылысшысы Т. М. Карлсенге біріктірілген кемелерді зерттеуді жалғастыруды тапсырды, сондай-ақ Mando Theodoracopulos сияқты сәтсіз жобаларды да қарастырды. Сол кеменің кемшіліктерінің бірі – кішкентай люктер, олар жүк түсіру үшін тым кішкентай болды. 1964 жылы Naess тобы P&O компаниясымен бірлесіп Associated Bulk Carriers компаниясын құрды, бұл оларға P&O-ның үлкен техникалық бөліміне қол жеткізуге мүмкіндік берді. Соңғы кедергілер 1964 жылғы 6 сәуірде Бремендегі A. G. Weser кеме жасау зауытында өткен кездесуде шешілді және бірінші біріктірілген кемені салуға келісімшартқа қол қойылды. Кеме 1965 жылғы 16 маусымда «Naess Norseman» деп аталып, суға түсірілді. Кеме жасау зауытының иесі, неміс өнеркәсіпшісі, осы типті кемелерді «Naess» типті деп атауды ұсынды. Бірақ Næss оны тасымалданатын жүктерге қарай атауды дұрыс деп санады. Осылайша, жаңа типтің атауы OBO (Oil Bulk Ore) – Мұнай, Көлемді жүк, Кен болды. Кеме күтілгендей жұмыс істеді, уақытының 75% жүкпен, ал 25% бос жүріп өткізілді. Жүк тасымалдау уақытының артуы кеменің құнының 15% -қа жоғары болуын өтемеленді. Бұл типтің артықшылығы – мұнай және көлемді жүк нарықтары әртүрлі дамуы мүмкін еді. Сондықтан OBO кемесі, нарық жақсы болғанда көлемді жүктермен сауда жасап, танкерлерге сұраныс жоғары болғанда мұнай тасымалдауға көше алатын болды.

Сынақ жылдары мен Zapata бірігуі

1956 жылдың ортасынан 1957 жылдың ортасына дейінгі өркендеуден кейін кеме тасымалдау нарығы келесі жылдары құлдырады. Осыған қарамастан, "Англо Норнес" кеме компаниясы впечаттиулі нәтижелер көрсетті:

Жыл Актіштері Инвестициялар Акция саны Акция құны Пайшалым Төленген дивиденд 1958 $61.3 млн $10.1 млн 6.0 млн $2.32 $3.6 млн $0.62 1959 $78.7 млн $16.2 млн 6.2 млн $3.04 $3.4 млн $0.52 1960 $117.6 млн $17.1 млн 7.2 млн $3.45 $4.2 млн $0.60 1961 $156.2 млн $15.1 млн 7.8 млн $4.20 $5.3 млн $0.66 1962 $168.0 млн $18.8 млн 8.8 млн $4.92 $4.8 млн $0.56 1963 $185.1 млн $17.9 млн 9.3 млн $5.94 $6.7 млн $0.78 1964 $193.2 млн $19.0 млн 9.5 млн $6.50 $8.1 млн $0.85

"P&O" компаниясымен жаппай тасымалдау кемелеріндегі ынтымақтастық "Associated Bulk Carriers Ltd." арқылы басталды, және ыңғайлы тулар шайқасы жеңіліп алынды. Он екі жыл ішінде "Англо Норнес" флоты жаңа құрылыстар мен чартерлерді қоса алғанда, 58 кемеден тұратын әлемдегі ең ірі флостардың біріне дейін кеңейді. 1964 жылдан бастап үш жыл "Næss" тобы үшін табыссыз болды. Нарықтағы құлдырау жалғасты, және топ чартерленген кемелерден шығынға ұшырады. "Næss"-ке спот нарығында жұмыс істеу саясатынан бас тартуға қысым көрсетілді, бірақ ол нарықтар қалпына келеді деп сенгендіктен ұзақ мерзімді чартерлерге қарсы тұрды. 1967 жылдың маусым айында Алты күндік соғыс басталды, және Суэц каналы бірнеше жылға жабылды. Бұл танкерлік тоннажға сұраныстың күрт өсуіне әкелді, ал "Næss" тобы 16 ірі танкермен идеалды жағдайда болды, кемелері үшін өте жақсы тарифтер алды. Қаржылық тұрақтылыққа ие болған "Næss" топтың ұзақ мерзімді стратегиясы туралы ойлана бастады; әлемдік экономика тұрақсыз болды, инфляциялық қысым мен валюталық проблемалар болды. Компанияға "Occidental Petroleum Company" және "Zapata Offshore Company" (1953 жылы Джордж Буш-ағамен құрылған) компаниялары ұсыныс жасады, соңғысы акцияға 5 доллар ұсыныспен, компанияны 47,5 миллион долларға бағалап, бірігуді жеңді. Диверсификацияланған оффшорлық компания ретінде "Zapata" мұнай барлаудағы күтілетін өркендеуден пайда табуға жақсы мүмкіндікке ие болды, және оның ұсынысы 1968 жылдың мамыр айында қабылданды, ал компанияның атауы "Zapata Norness Inc." болып өзгерді.

"Næss" жаңа компанияның кеңесінің мүшесі ретінде бастады және жалпы құны 163 миллион доллар болатын бірнеше кемеге тапсырыс беріп, үлкен кеңейту бағдарламасын бастады. "Zapata"-ның Хьюстон қаласында кеңсесі болғандықтан, "Næss"-ке кеңес отырыстарына қатысу қиын болды; ол кеңестен шығып, оның орнына оның ұлы Майкл сайланды. 1972 жылы "Næss" жаңа құрылыстардың үлкен көлеміне алаңдады, ол нарықтың құлдырауынан қорқып, "P&O" және "Hilmar Reksten" компаниялары өзінің флотын сатып алуға ұсыныс жасаған кезде оң көзқарас білдірді. "Næss" 40 жылдан астам уақыттан бері кеме саласында болғандықтан, әртүрлі сезімдерге ие болды, алайда, экономист ретінде ол нарықтағы құлдырауды болжады. Ол шешімінің дұрыс екеніне көп күтпеді. 1973 жылдың шілдесінде келісім-шарт аяқталып, "Англо Норнес" 208 миллион долларға сатылды. Бүгінде бұл сома 1,2-1,6 миллиард долларға тең болар еді. Қазан айында ОПЕК картелі мұнай бағасын төрт есе көбейтіп, 1973 жылғы мұнай дағдарысын туғызды, және танкерлік нарық құлдырады. "Næss" өзін-өзі сынға алды және басқа шешімдерінен кейін өзін-өзі айыптады; алайда, осы келісімнің уақытында жасалғандығымен мақтануға негіздері болды.

ИНТЕРТАНКО және ластану

Жеке бастаманы және реттелмеген бизнесті қатай қорғаған Næss, бизнес саласына тән мәселелерді ерікті түрде шеше алатын ұйымдарды қолдады. INTERTANKO құрылуының мақсаты – тәуелсіз танкер иелерін біріктіру және танкер нарығына тән проблемаларды шешу еді. 1960 жылдары ескі кемелерді жоюмен айналысты, ал 1973 жылғы мұнай дағдарысынан кейін бұл мәселе қайта жанданды. Næss өзінің ірі танкер флотымен табиғи түрде қатысты, ал атқару комитетінің мүшесі болғаннан кейін 1976 жылы төраға болып сайланды. 1975 жылы көптеген жаңа кемелер салынғандықтан, тарифтер кеме иелеріне зор шығын келтірді – Парсы шығанағынан Еуропаға ғана 125 миллион долларлық залал тіркелді. Танкерлердің жалпы тоннажының шамамен жартысы тоқтатылды, ал қалғаны азайтылған жылдамдықпен жүзіп өтті. INTERTANKO президенті ретінде Næss ескі тоннажды жою, ластану және супертанкерлерді жүзбелі сақтау резервуарлары ретінде пайдалануға баса назар аударды. Ескі кемелерді жою артық тоннажды азайтуға, ал бұл ұзақ мерзімді перспективада тарифтерді жақсартуға мүмкіндік берер еді. Бірақ, артық тоннажды азайтуға тырысқан Næss АҚШ Әділет департаментімен келіспеушілікке түсті, олар оның әрекеттерін монополияға қарсы заңдарды бұзу деп қарады. Дегенмен, Næss-тің ескі тоннажды жою жұмысын 1976 жылдың желтоқсан айында Нантакет жағалауындағы «Арго Мерчент» кемесінің қағылуы жеңілдетті. Кеменің құлауынан болған мұнай төгілуі АҚШ-тың ірі мұнай компанияларын олар жалдаған кемелерді мұқият тексеруге итермеледі, осылайша ескі, нашар күтім көрген кемелердің көп бөлігі алынып тасталды. Бермуда азаматы болғандықтан Næss теңіз ластануының мәнін жақсы білді, ол жағалауда серуендегенде танкерлерден келген қара шаңның үйірмелерін оңай көретін. Сондықтан Næss мұнай қалдықтарын барынша азайтуды ынталы түрде қолдады. Næss норвегиялық саяхатшы Тор Хейердалмен байланысқа түсті, ол өзінің экспедициялары барысында ластанудың күшеюіне куә болған. Næss түрлі ұсыныстарды жасады, оларды INTERTANKO Халықаралық теңіз ұйымына (IMO) жеткізді – бұл ұйым теңіз қауіпсіздігін жақсарту және теңізді ластанудың алдын алуға жауапты БҰҰ мекемесі.

Зейнеткерлік

Næss Бермудада қоныстанды, жер сатып алып, қонақ үй салды, бірақ қарт жасқа келгенімен де, оны қайтадан кеме жүргізу ісіне бастайтын тиімді ұсынысты іздеп жүргендей көрінді. Ол Берген қаласына, әсіресе қаладағы ежелгі Ганза ықпалын көрсететін мұражайға көптеп қайырымдылық жасады. Ол кеме иелері әріптестерінен, үлкен яхталары мен сарайлары барлардан өте ерекше өмір салған. Ол бағбандарын жақсы көрді, ал қонақ үйіне келгендер кейде оның бақта жұмыс істеуге мәжбүр болған қарт кісіге аянып, өтіп бара жатқанда бір доллар сыйлаған.