Мутижулу – Австралияның Орталық Териториясындағы Улуру (Айерс Тасы) жанындағы аборигендер қауымдастығы. Ұлттық саябақтың иелері мен басқарушылары. Тілдері: питжантжатжара, луритжа.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мутитжулу – Австралияның Солтүстік территориясындағы Австралияның аборигендерінің қауымы. Ол Олурудың (Айерс тауы деп те аталады) шығыс жағында орналасқан. Атауы Олуру тауының түбіндегі тізеге ұқсайтын, сумен толған тау қуысына байланысты, және Олуру-Ката Тьюта ұлттық паркінде жатыр. Оның халқы – парктің дәстүрлі иелері және Parks Australia ұйымымен бірлесіп басқаруға жауапты. 2011 жылғы халық санауы бойынша Мутитжулуда 296 адам тұрады, оның 218-і (71,2%) аборигендер. Анангу (халық) ішінде басым бөлігі Питжантжаджара тайпасынан, сондай-ақ Якунтуджаджара, Луритжа және Нганятжара тайпалары да бар. Сөйленетін тілдер: Питжантжаджара, Луритжа және Якунтуджаджара. Арренте халқының да Олурумен дәстүрлі байланысы бар.
Mutitjulu is an Aboriginal Australian community in the Northern Territory of Australia located at the eastern end of Uluṟu (also known as Ayers Rock). It is named after a knee shaped water filled rock hole at the base of Uluṟu, and is located in the Uluṟu Kata Tjuṯa National Park. Its people are traditional owners and joint managers of the park with Parks Australia. At the 2011 census, Mutitjulu had a population of 296, of which 218 (71.2%) were Aboriginal. The majority of the Anangu (people) are Pitjantjatjara but there are also associated Yankunytjatjara, Luritja, and Ngaanyatjarra people with the languages spoken being Pitjantjatjara, Luritja, and Yankunytjatjara. Arrernte people also have a traditional relationship with Uluṟu.
Туризм
Мутиджулу қауымы Улуруға келген туристерге бірнеше бағдарламаланған турларды ұйымдастырады, олар туристерге белгілі бір орындарды көрсетеді және Улурудың және оның тұрғындарының тарихы – Тжукурпа туралы айтады. Бұл турлар Анангу турлары деп аталады, себебі Анангу – питжанджаджара тілінен алынған "адамдар" деген мағынаны білдіреді. Қауымға кіруді Анангу қадағалайды және рұқсатсыз Мутиджулу қауымына келушілерді кіргізбейді. Қауым өз жеріне кіруге тыйым салу құқығын өзінде сақтайды. Мутиджулу халқы сонымен қатар Улурудың дәстүрлі иелері болып табылады және онда суреттер мен басқа да қолөнер бұйымдарын сататын көрме ұйымдастырады.
Mutitjulu community run a number of guided tours for tourists visiting Uluṟu, who show tourists certain sites, and share Tjukurpa the story of Uluṟu, as well as of its inhabitants. These tours are called Anangu Tours, from the Pitjantjatjara word Anangu which means "people". Access to the community is controlled by Anangu, who do not allow visitors to go to Mutitjulu community without permission. The community reserves the right to forbid visitors from entering their land. The people of Mutitjulu are also the traditional owners of Uluṟu, and have an art exhibition there where they sell paintings and other artefacts.
Экономика
Мутитжулу экономикасының көп бөлігі Улуру және жақын орналасқан Юларадағы туризмнен түседі, оның шағын бөлігі жергілікті экономикаға бағытталады. Бұл тұрғысынан қарағанда, Мутитжулу көптеген басқа да Австралияның аборигендер қауымдастықтарынан байырақ емес.
Much of the economy of Mutitjulu comes from tourism at Uluṟu and nearby Yulara, a small proportion of which is funnelled back to the local economy. Despite this, Mutitjulu is not wealthier than most other Indigenous Australian communities.
Өнер орталығы
Maruku Arts & Crafts – 1990 жылдан бері Анангу (Австралияның батыс және орталық шөлдеріндегі халық) басқаратын, Австралияның аборигендеріне тиесілі және басқарылатын ірі және табысты кәсіпорын. Оның Мұтытжулу қаласында қоймасы, Улуру-Ката Тьюта ұлттық паркінің мәдени орталығында сауда галереясы және Юлара қаласының алаңында базарлық дүкені бар. Оның көркем туындылары негізінен суреттер мен ағаштан жасалған мүсіндерден тұрады. Коллективте 900-ге жуық суретші бар, ол Орталық Австралияның шалғай аймақтарында тұратын адамдарға маңызды табыс көзі болып табылады. Ол «мәдениетті болашақ ұрпақ суретшілері үшін күшті және тірі ұстауға, сондай-ақ мәдениетті тереңірек түсінуді қалайтындарға шынайы түрде қолжетімді етуге» ұмтылады. 2017 жылдың мамыр айында «Жүректен жасалған Улуру мәлімдемесі» қолтаңбаларын айналаған көркем жұмыстарды Рене Кулиджа жетекшілік еткен Maruku суретшілері жасады, ал суретшілер Кристин Брамби, Шармен Кулиджа және Хэппи Рид оларды суреттеді. Бұл жұмыс 2023 жылдың сәуір айында Алис-Спрингсте өткен Parrtjima жарық фестивалінде шамдар арқылы көрсетілді. Maruku – 2013 жылы құрылған APY Art Centre Collective құрамына кіретін, жергілікті халыққа тиесілі және басқарылатын он кәсіпорның бірі.
Maruku Arts & Crafts is a large and successful Aboriginal Australian owned and operated enterprise, run by Anangu (people of the Western and Central Deserts of Australia) since about 1990. It has a warehouse based in Mutitjulu, a retail gallery at Uluṟu Kata Tjuṯa National Park Cultural Centre, as well as a market stall in Yulara town square. Its artwork consists mainly of paintings and woodcarvings. With about 900 artists in the collective, it provides an important source of income living in remote communities across central Australia. It seeks to "keep culture strong and alive, for future generations of artists, and [to] make culture accessible in an authentic way to those that seek a more in depth understanding". In May 2017, the artwork surrounding the signatures on the Uluru Statement from the Heart was created by artists from Maruku, led by Rene Kulitja, and painted by artists Christine Brumby, Charmaine Kulitja, and Happy Reid. This work was represented in lights at the Parrtjima light festival in Alice Springs in April 2023. Maruku is one of ten Indigenous owned and governed enterprises that go to make up the APY Art Centre Collective, established in 2013.
Мутиджулу тобы
Мутицжулу тобы Кимберли Тейлор және Дэвид Хнимунның басшылығымен жұмыс істейді. Олар Элис-Спрингс қаласындағы Аралюн өнер орталығында, Мутицжулудағы NAIDOC шарасында, Юларадағы Вояджерс курортында өнер көрсетті. Содан кейін олар Сиднейдегі ABC жазу студиясында әндерін жаздырып, халыққа танымал болды.
The Mutitjulu Band is led by Kimberley Taylor and David Honeymoon. They have performed at the Araluen Arts Centre in Alice Springs, at a NAIDOC EVENT in Mutitjulu, at Voyagers resort in Yulara. They subsequently had songs recorded at the ABC recording studios in Sydney, and have grown in popularity.
Білім
Қоғамда 1-сыныптан 7-сыныпқа дейінгі оқушыларға қызмет ететін мектеп және Nyangatjatjara колледжі бар. Мутиджулудың мәдени дәстүріне сәйкес, жасөспірім шағына жеткен балалар тек өз жынысынан болған құрдастарымен ғана оқытылуы керек. Nyangatjatjara колледжі – интернат, және ол жас жігіттер мен қыздарды кезекті семестрлерде бөлек орналастырып білім береді. Тұрғын үй және денсаулық сақтау сияқты, Мутиджулудағы ағылшын-еуропалық білім беру деңгейі Австралияның орташа көрсеткіштерінен айтарлықтай төмен.
The community has a school which services students from Year 1 to Year 7, and a high school, Nyangatjatjara College. The cultural traditions of Mutitjulu dictate that once reaching adolescence, children must be taught only with peers of the same sex. Nyangatjatjara College is a boarding school, and hosts the young men and young women of the community separately in consecutive semesters. As with housing and health, Anglo European education standards at Mutitjulu, are far lower than the Australian average.
Тіл
Тілдері: Питжантжажара, Луритжа және Янкунитиджара. Дегенмен, тілдер арасында қарым-қатынас жасау қиын емес, себебі тұрғындардың көпшілігі бірнеше тілде сөйлейді және бұл абориген тілдері өте жақын, олардың барлығы Батыс шөлейт тілінің өзара түсіністілері болып табылады. Дәстүрлі салты мен тілдерді сақтауға күш салынып жатыр, бірақ тұрғындардың көпшілігі ағылшын тілінде де сөйлейді. Мутиджулу тұрғындарының ағылшын тіліндегі сауаттылық деңгейі, негізінен Улуруға келетін туристермен үнемі байланыста болуының арқасында, көптеген Австралияның жергілікті қауымдастықтарынан жоғары.
Languages spoken are Pitjantjatjara, Luritja and Yankunytjatjara. Communication between the languages, however, is not difficult as most residents speak several languages and these Aboriginal languages are closely related, all being mutually intelligibly varieties of the Western Desert Language. Efforts are made to preserve traditional customs, including traditional languages, but some English is spoken by most residents. The level of English literacy by Mutitjulu residents is higher than in many Indigenous Australian communities primarily due to the regular exposure to tourists at Uluṟu.
Ұлурумен қарым-қатынасы
Орталық Австралияның түкпір-түкпірінен келген Австралияның жергілікті халықтары Улуру туралы көптеген әңгімелер айтады. Осы әңгімелердің кейбіреуі суреттер мен өнер арқылы қайта жандандырылған, ал көбі – түс көру дәуірімен байланысты. Улуру адамның неліктен пайда болғанына түсінік береді, ал осы әңгімелер айналасындағы өсімдіктер мен жануарлар әлемін сипаттауға көмектеседі.
Many stories have been told by Indigenous Australians from all around Central Australia about Uluṟu. Some of these stories are recreated in paintings and artwork, and many relate to the dreamtime. Uluṟu is seen as having an explanation for why we are humans, and the stories help to describe much of the surrounding flora and fauna.
Ұлуруға көтерілу
1990 жылдан бері жергілікті халық Улурудың қасиетті статусын құрметтеу үшін келушілерге тауға шығудан бас тартуды сұрады, осы мақсатта 1989 жылдың соңында ескертулер орнатылды. 2017 жылы Улуру-Ката Тьюта ұлттық паркінің басқармасы 2019 жылдың 26 қазанынан бастап осы іс-әрекетті толығымен тыйым салу туралы бірауыздан шешім қабылдады.
The local Indigenous community from 1990 requested that visitors respect the sacred status of Uluṟu by not climbing the rock, with signs posted to this effect in late 1989. In 2017 the Uluṟu Kata Tjuṯa National Park board decided unanimously to ban the activity, from October 26, 2019.
Ұлурудың меншік құқығы
Анангулар өздерін Улурудың иелері емес, күтушілері деп санайды. Ұзақ жылдар бойы Улуру абориген емес австралиялықтардың бақылауында болды, оның жанында мотельдер салынған. Ұлттық парктен қуылған дәстүрлі иелері Мутиджулуға қайтып оралып, қоныстанды және жер құқықтарын қайта орнатуға ұмтылды. Туристік объектілер ұлттық парктің шекарасынан шамамен 24 шақырым солтүстікке қарай, Юлараға көшірілді.
The Anangu consider themselves caretakers rather than owners of Uluṟu. For many years, Uluṟu was controlled by non Aboriginal Australians, with motels placed close by. Traditional owners who had been forced out of the national park returned and settled at Mutitjulu, and worked towards restoring their land rights. Tourist facilities have been moved about 24 km north to Yulara, just outside the national park boundary.
Атауы қайталанатын
1985 жылы 26 қазанда Улуру-Ката-Тжута ұлттық паркінің құқығы дәстүрлі иелеріне қайтарылды.
Title to the Uluṟu Kata Tjuṯa National Park was returned to the traditional owners on 26 October 1985.