Кіріспе

Мутитжулу – Австралияның Солтүстік территориясындағы Австралияның аборигендерінің қауымы. Ол Олурудың (Айерс тауы деп те аталады) шығыс жағында орналасқан. Атауы Олуру тауының түбіндегі тізеге ұқсайтын, сумен толған тау қуысына байланысты, және Олуру-Ката Тьюта ұлттық паркінде жатыр. Оның халқы – парктің дәстүрлі иелері және Parks Australia ұйымымен бірлесіп басқаруға жауапты. 2011 жылғы халық санауы бойынша Мутитжулуда 296 адам тұрады, оның 218-і (71,2%) аборигендер. Анангу (халық) ішінде басым бөлігі Питжантжаджара тайпасынан, сондай-ақ Якунтуджаджара, Луритжа және Нганятжара тайпалары да бар. Сөйленетін тілдер: Питжантжаджара, Луритжа және Якунтуджаджара. Арренте халқының да Олурумен дәстүрлі байланысы бар.

Туризм

Мутиджулу қауымы Улуруға келген туристерге бірнеше бағдарламаланған турларды ұйымдастырады, олар туристерге белгілі бір орындарды көрсетеді және Улурудың және оның тұрғындарының тарихы – Тжукурпа туралы айтады. Бұл турлар Анангу турлары деп аталады, себебі Анангу – питжанджаджара тілінен алынған "адамдар" деген мағынаны білдіреді. Қауымға кіруді Анангу қадағалайды және рұқсатсыз Мутиджулу қауымына келушілерді кіргізбейді. Қауым өз жеріне кіруге тыйым салу құқығын өзінде сақтайды. Мутиджулу халқы сонымен қатар Улурудың дәстүрлі иелері болып табылады және онда суреттер мен басқа да қолөнер бұйымдарын сататын көрме ұйымдастырады.

Экономика

Мутитжулу экономикасының көп бөлігі Улуру және жақын орналасқан Юларадағы туризмнен түседі, оның шағын бөлігі жергілікті экономикаға бағытталады. Бұл тұрғысынан қарағанда, Мутитжулу көптеген басқа да Австралияның аборигендер қауымдастықтарынан байырақ емес.

Өнер орталығы

Maruku Arts & Crafts – 1990 жылдан бері Анангу (Австралияның батыс және орталық шөлдеріндегі халық) басқаратын, Австралияның аборигендеріне тиесілі және басқарылатын ірі және табысты кәсіпорын. Оның Мұтытжулу қаласында қоймасы, Улуру-Ката Тьюта ұлттық паркінің мәдени орталығында сауда галереясы және Юлара қаласының алаңында базарлық дүкені бар. Оның көркем туындылары негізінен суреттер мен ағаштан жасалған мүсіндерден тұрады. Коллективте 900-ге жуық суретші бар, ол Орталық Австралияның шалғай аймақтарында тұратын адамдарға маңызды табыс көзі болып табылады. Ол «мәдениетті болашақ ұрпақ суретшілері үшін күшті және тірі ұстауға, сондай-ақ мәдениетті тереңірек түсінуді қалайтындарға шынайы түрде қолжетімді етуге» ұмтылады. 2017 жылдың мамыр айында «Жүректен жасалған Улуру мәлімдемесі» қолтаңбаларын айналаған көркем жұмыстарды Рене Кулиджа жетекшілік еткен Maruku суретшілері жасады, ал суретшілер Кристин Брамби, Шармен Кулиджа және Хэппи Рид оларды суреттеді. Бұл жұмыс 2023 жылдың сәуір айында Алис-Спрингсте өткен Parrtjima жарық фестивалінде шамдар арқылы көрсетілді. Maruku – 2013 жылы құрылған APY Art Centre Collective құрамына кіретін, жергілікті халыққа тиесілі және басқарылатын он кәсіпорның бірі.

Мутиджулу тобы

Мутицжулу тобы Кимберли Тейлор және Дэвид Хнимунның басшылығымен жұмыс істейді. Олар Элис-Спрингс қаласындағы Аралюн өнер орталығында, Мутицжулудағы NAIDOC шарасында, Юларадағы Вояджерс курортында өнер көрсетті. Содан кейін олар Сиднейдегі ABC жазу студиясында әндерін жаздырып, халыққа танымал болды.

Білім

Қоғамда 1-сыныптан 7-сыныпқа дейінгі оқушыларға қызмет ететін мектеп және Nyangatjatjara колледжі бар. Мутиджулудың мәдени дәстүріне сәйкес, жасөспірім шағына жеткен балалар тек өз жынысынан болған құрдастарымен ғана оқытылуы керек. Nyangatjatjara колледжі – интернат, және ол жас жігіттер мен қыздарды кезекті семестрлерде бөлек орналастырып білім береді. Тұрғын үй және денсаулық сақтау сияқты, Мутиджулудағы ағылшын-еуропалық білім беру деңгейі Австралияның орташа көрсеткіштерінен айтарлықтай төмен.

Тіл

Тілдері: Питжантжажара, Луритжа және Янкунитиджара. Дегенмен, тілдер арасында қарым-қатынас жасау қиын емес, себебі тұрғындардың көпшілігі бірнеше тілде сөйлейді және бұл абориген тілдері өте жақын, олардың барлығы Батыс шөлейт тілінің өзара түсіністілері болып табылады. Дәстүрлі салты мен тілдерді сақтауға күш салынып жатыр, бірақ тұрғындардың көпшілігі ағылшын тілінде де сөйлейді. Мутиджулу тұрғындарының ағылшын тіліндегі сауаттылық деңгейі, негізінен Улуруға келетін туристермен үнемі байланыста болуының арқасында, көптеген Австралияның жергілікті қауымдастықтарынан жоғары.

Ұлурумен қарым-қатынасы

Орталық Австралияның түкпір-түкпірінен келген Австралияның жергілікті халықтары Улуру туралы көптеген әңгімелер айтады. Осы әңгімелердің кейбіреуі суреттер мен өнер арқылы қайта жандандырылған, ал көбі – түс көру дәуірімен байланысты. Улуру адамның неліктен пайда болғанына түсінік береді, ал осы әңгімелер айналасындағы өсімдіктер мен жануарлар әлемін сипаттауға көмектеседі.

Ұлуруға көтерілу

1990 жылдан бері жергілікті халық Улурудың қасиетті статусын құрметтеу үшін келушілерге тауға шығудан бас тартуды сұрады, осы мақсатта 1989 жылдың соңында ескертулер орнатылды. 2017 жылы Улуру-Ката Тьюта ұлттық паркінің басқармасы 2019 жылдың 26 қазанынан бастап осы іс-әрекетті толығымен тыйым салу туралы бірауыздан шешім қабылдады.

Ұлурудың меншік құқығы

Анангулар өздерін Улурудың иелері емес, күтушілері деп санайды. Ұзақ жылдар бойы Улуру абориген емес австралиялықтардың бақылауында болды, оның жанында мотельдер салынған. Ұлттық парктен қуылған дәстүрлі иелері Мутиджулуға қайтып оралып, қоныстанды және жер құқықтарын қайта орнатуға ұмтылды. Туристік объектілер ұлттық парктің шекарасынан шамамен 24 шақырым солтүстікке қарай, Юлараға көшірілді.

Атауы қайталанатын

1985 жылы 26 қазанда Улуру-Ката-Тжута ұлттық паркінің құқығы дәстүрлі иелеріне қайтарылды.