Кіріспе

Вилуна қаласы – Батыс Австралияның Голдфилдс-Эсперанс аймағындағы (2021 жылдан бері) шағын қала. Ол Батыс шөлінің шетінде, Каннинг мал жолы мен Ганбаррел тас жолының бастауында орналасқан. Вилуна – жергілікті марту халқына, мал шаруашылығына, Вилуна алтын кенішіне және аймақтағы басқа кен орындарында "ұшып келіп, ұшып кетіп" жұмыс істейтін көптеген адамдарға қызмет көрсететін орталық. Вилунаның климаты ыстық және құрғақ, жылдық жауын-шашын мөлшері аз. Шілде айындағы орташа ең жоғары температура 19°C (66°F), ал қаңтар айында 38°C (100°F) шамасында болады. Ең жақын қызмет көрсету орталығы – Мекатарра қаласында.

Шолу

Вилунада 200-ден 600-ға дейін аборигендер тұрады, бұл Орталық Шөл аймағындағы дәстүрлі заң рәсімдерінің сипатына, уақытына және орнына байланысты. Дәстүрлі абориген иелері (Марту тайпасы деп аталатын топ) 1800 жылдары басталған британдық отарлау процесінің салдарынан қоныстанды. 1950 жылдары шіркеуге негізделген ұйым сол кездегі үкімет тарапынан миссия құру үшін қолдау алды. Дәстүрлі халықтар жерлерін әртүрлі жолдармен жоғалтты, оның ішінде мал өсіруге жерді жалға беру, алтынның табылуы және абориген емес адамдардың олардың жеріне келуі. 1950 жылдары Маралинганың жанындағы атомдық сынақтардан бұрын және кейін кем дегенде үш тайпа мен тілдік топқа жататын көптеген аборигендер миссия аумағында тұруға мәжбүр болды. Бұл көптеген қақтығыстарға әкеп соқты және оның салдары бүгінге дейін сезілуде. Қазіргі таңда абориген тұрғындары мен қонақтары арасында көптеген дәстүрлі білім мен шеберлік сақталған. Жергілікті пабтың болуы алкогольге байланысты туындаған жанжал мен ауыртпалықтарға байланысты көптеген адамдардың наразылығын тудырып, көптеген келіспеушіліктерге себеп болды. Қалада сонымен қатар дүкен, жанармай құю станциясы, тұрақ, спорт алаңы, мектеп және денсаулық сақтау орталығы бар. Жергілікті су көздері жылдар бойы мал өсіруге пайдаланылуының нәтижесінде көп зақымдалып, тозығы жетті. Жаңбырлы маусымда түрлі жануарларды тартатын үлкен көлдер пайда болуы мүмкін. Аймақта жыландар, кенгурулар, бунгаралар (ірі кескелдер), бұтақтар, есектер, жылқылар, түйелер және динголар бар. Вилуна метеорология бюросы басқаратын теңіздік ауа райы хабарларын таратушы VMW-ға үйірмек. Вилуна мен Микатарра арасындағы нашар және су тасқынына бейім жолдың бір бөлігі Батыс Австралия үкіметінің Марту ку Иварра оқу орталығымен бірлесіп жол жұмыстарын жүргізетін мердігерлерге қолдау көрсеткен пилоттық бағдарламаның аясында жабылып жатыр.

Кен орындары

Вилуна аймағын 1892 жылы Лоренс Уэллс зерттеді. 1896 жылы аймақта алтын табылды, және бірнеше ай ішінде 300-ден астам іздеуші аймаққа келді. Вилуна қаласы 1898 жылы ресми тіркелді, ал Вилуна атауы – бұл аймақтың вати (абориген тілінде) атауы. 1930 жылдарға қарай қалада 9000-нан астам адам тұрды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс алтын өндіру саласына ауыр соққы берді, көптеген шахталар жабылды. 1963 жылы халық саны 100-ден асты. 1981 жылы аймақта алтын өндіру қайта жаңғырды. Қалаға ең жақын кен орны – Вилуна алтын кеніші, ол Вилунаның оңтүстігінде орналасқан. Кен орнын жаңа иесі Apex Minerals 2007 жылдың тамызында жаңарту және ресурстарды анықтау үшін жапты. Кен орны 2008 жылдың қарашасында қайтадан өңдеу жұмыстарын бастады, жылына дейін өңдеу және бастапқыда жылына өндіру жоспарланған, кейін арттыруға ниетті. Йелери кен орны, оңтүстісте орналасқан, уран кеніне ие, ал аймақ минералдық байлыққа толы. Пару станциясының қорғасын карбонаты ашық карьерлік кені Вилунаның батысында орналасқан. 2015 жылдың қаңтарына қарай қорғасынның төмендеген әлемдік бағасының салдарынан, ол сақтауға және күтуге берілді. Вилуна және Орта Батыс аймағы Батыс Австралияның ең дамыған уран өндіру жобаларының орны болып табылады. Үш жоба мақұлдау процесінде: Лейк Мейтленд уран жобасы, Лейк Уэй уран жобасы және BHP Billiton компаниясы Cameco компаниясына сатқан Йелирри уран жобасы. Үшеуі де Вилунадан ішінде орналасқан. Үш кен орнына да экологиялық ұйымдар мен кейбір жергілікті тұрғындар қарсылық көрсетті. Yeelirrie-ге қарсылық ең күшті, дәстүрлі иелерінен 40 жылдан бері келіп тұрады.

Метеорлар

1960 жылдың қазан айында Фред Винсенти және Фрэнк Квадрио есімді екі станция қызметкері Вилунадан Миллбиллилли-Джунди жолындағы қоршау қақпасын ашқанда, солтүстікке қарай спинифекс (Триодия) шалғынды даласына жарқын от шары құлап жатқанын көрді. Осы метеордың сынықтары Миллбилли метеориті деп белгілі болды және олар астероид белдеуінде болған соқтығыс салдарынан Веста астероидінен бөлінген бөліктер деп саналады. 1970 жылға дейін ресми үлгілер табылған жоқ, бірақ жергілікті абориген қауымының мүшелері одан бөлшектер жинаған деген болжам бар. 1967 жылдың 2 қыркүйегінде Вилунаның жанында тағы бір метеорит құлауы тіркелді. Бұл метеорит H5 класына жататын объекті болды; үлгілер жиналып, Батыс Австралия мұражайында сақтауға алынды.

Білім

Уилуна шалқыма аудандық мектебі – 1-12 сынып оқушыларына білім беретін мектеп, қазіргі таңда оқушы саны 85-115 аралығында. Мектеп оқушыларды мектепке жеткізу және қайтару үшін автобуспен қамтамасыз етеді. Аймақтың жергілікті тілі – Марту Ванка диалектісі, алайда көптеген оқушылар абориген ағылшын тілінде сөйлейді.

Атаудың шығу тегі

1896 жыл шамасында Уиллунаның оңтүстігіндегі құрғақ көл – Лейк Уэй көлінің атымен аталған Лейк Уэй Голд кенішінің алғашқы қонысы Weeloona деп аталды, бұл атау абориген тілінен алынған «жел орны» немесе «желді жер» деген мағынаны білдіреді. Дегенмен, кейде бұл атау осы аймақта жиі естілетін қисық мүңқұстың дауысынан шыққан деген пікірлер де бар.

Климат

Вилуна шөлді климатқа (Кёппен климаттық жіктелуі BWh) ие, бірақ Батыс Австралияның көп бөлігі сияқты, 1967 жылдан бері жауын-шашын мөлшері шамамен 40 пайызға артқан. Дегенмен, ең көп жауын-шашын 1900 жылдың сәуір айындағы су тасқынымен байланысты болды, сол кезде қалаға әдеттегі жылдық жауын-шашын мөлшерінің екі жарым есесі жауды.

Темір жолдар

Вилуна – Перт қаласынан Батыс Австралия Үкіметтік теміржолдарының тарамды жол желісі ең алысқа жеткен нүкте болды. Вилуна тармағы Меикатаррадағы негізгі Солтүстік темір жолымен байланысты. Тарам 1932 жылдың 2 қарашасында Вилунаға дейін ашылды. Жол 1957 жылдың 5 тамызында жабылды.

Вилуна тұрғындары

Бұл аймақта әрқашан өмір сүрген жергілікті халықтар әртүрлі тайпалардан шыққан. Қазіргі таңда қоғамда шебер аңшылар, қолөнершілер, малшылар, дала механиктері және тағы да көптеген дағдылары бар адамдар кездеседі. Австралияның бұрынғы генерал-губернаторы, генерал-майор Майкл Джеффри 1937 жылдың 12 желтоқсанында Вилунада дүниеге келген. Джеффри 2006 жылы қалаға сапар шегіп, қазіргі мектептің жай-күйін сынағаннан кейін Вилунада жаңа бастауыш мектеп салынды. 1979 жылы Вилунада қайтыс болған Ворри мен Ятунга – белгілі бір абориген жұбайы. Олар Мандилджара тайпасының соңғы өкілдері болды, өз жерлерін және аңшы-жинаушы өмір салтын тастап кеткендер. Олардың Ромео мен Джульеттаға ұқсас тарихы доктор В. Дж. Пислидің «Соңғы көшпелілер» атты бестселлер кітабында жазылған. Оқиғада Писли экспедицияны ұйымдастырғаны айтылса да, Уорридің інісі Муджеранның өтінішімен, қарттықтары мен қарттарға көмектесетін жастардың жетіспеуіне байланысты, олардың Орталық Австралияны қампқан ұзақ құрғақшылықты бастан кешіре алмайтынына алаңдаған Джерралдтондық Стэн Гратте (OAM) оларды құтқару үшін бұл топты ұйымдастырды. Денесі әлсіреген және өлімге жақын болған жұбай Вилунаға жеткізілді, онда олар ондаған жыл бұрын Мандилджара неке заңдарын бұзғаны үшін халқынан кешірім алды. Олар 1979 жылы бір-бірінен төрт апта аралықта қайтыс болды.