Кіріспе

Мұстафа Ақйол (20 ақпан 1972 жылы туған) – түрік жазушысы және журналисі. Ол "Шырағы жоқ ислам: еркіндік үшін мұсылманның үні" атты кітаптың авторы, бұл кітап 2012 жылы ағылшын тіліндегі ең үздік ғылыми-танымдық әдебиет үшін берілетін "Лайонел Гелбер" сыйлығының ұзақ тізіміне енді. 2013 жылдан бастап "International New York Times" газетінде тұрақты пікір жазушы болып жұмыс істейді. Ол Батыс әлемінде исламның классикалық либерализм мен ағартушылық құндылықтарымен үйлесімді екендігі және исламдық дәстүрлер мен мұсылман көпшілігі тұратын елдердің басқару жүйесі бұрынғы христиандық Еуропа сияқты реформалануы керек деген тұжырымдарымен танымал.

Ерте өмір және білім

Ақйол либералды журналист Таха Ақйолдың отбасында дүниеге келді және алғашқы білімін Анкарада алды. Кейін Стамбулдағы Нишанташы Анадолу лицейін және Боғазичи университетінің Халықаралық қатынастар факультетін бітірді. Ол сол университеттің Тарих факультетінде Түркияның күрд мәселесі тақырыбында диссертация қорғап, магистратураны аяқтады. Бұл диссертациясы кейін "Күрд мәселесін қайта қарастыру: Не дұрыс болмады, енді не болады?" (Kürt Sorununu Yeniden Düşünmek: Yanlış Giden Neydi, Bundan Sonra Nereye?) атты танымал кітапқа айналды.

Мансап

Ақйол Түркияның "Хурриет Daily News" сияқты күнделікті газеттеріне тұрақты мақалалар жазады. Ол ислам экстремизмін де, түрік секуляризмін де сынға алды, оны якобиншілдік пен фундаментализмге теңеді. Оның алғашқы мақалалары көбінесе биліктегі Әділет және даму партиясына жақын болды, бірақ кейінгі жазбалары партияның басқаруын "бұрын қарсылас болған авторитарлық әдеттерді қабылдады" деп сынады, соның салдарынан "либералды ислам үлгісі ретінде сәтсіздікке ұшырады". Ол жылдар бойы АҚШ және Ұлыбританияның бірнеше университеттерінде және саяси зерттеу орталықтарында ислам, саясат және түрік мәселелері бойынша семинарлар өткізді. TED-те "Исламдағы иман мен дәстүр" тақырыбында лекция оқыды. Ақйол сонымен қатар "Ислам без крайности: Мусульманский случай за свободу" (W. W. Norton) атты ағылшын тіліндегі кітаптың авторы. Баспасөз қызметінің мәліметінше, бұл "ислам дінінің діни, саяси, экономикалық және әлеуметтік бостандықтармен үйлесімділігі үшін қажетті интеллектуалдық негіз". Стивен Шварц автордың өзінің отбасының түрік тарихы мен саясатқа қатысуы туралы толық мәлімет жарияламағанын сынады. Сонымен қатар, ол авторды түркиялық демократияға қатысты фактілерді жеткілікті түрде көрсетпегені үшін және елдегі Әділет және даму партиясы туралы дәлелдермен толық қолдау таппаған қорытындыларға асыққандығы үшін айыптайды. 2017 жылдан 2018 жылға дейін ол Велсли колледжінде аға қонақ зерттеуші болды, ал 2018 жылдан бері Като институтында аға ғылыми қызметкер болып жұмыс істеп келеді.

Ақылды жобалауды қолдау

Ақйол бұрын ақылды дизайнды жақтаушы болған және Аднан Октар құрған Исламдық креационисттік топ – Ғылыми зерттеулер қорының (Bilim Araştırma Vakfı) бұрынғы өкілі ретінде белгілі болған. Кейін Ақйол "ақылды дизайннан өзге де мәселелер бойынша туындаған күрделі келіспеушіліктерге байланысты [Ғылыми зерттеулер қорымен] ынтымақтастығын тоқтатқанын" мәлімдеді. Ол сондай-ақ Discovery институтымен байланыста болған. Канзас штатындағы эволюция жөніндегі тыңдауларда ақылды дизайнды енгізуді қолдап куәлік берді және Истанбулда мемлекеттік қолдаумен ақылды дизайн конференциясын ұйымдастырды. 2019 жылы ол өз ойын өзгергенін айтып, "эволюция теориясы сеніммен толық үйлесімді" екенін атап өтті.