Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Исламды саяси ұлттық сана мен әрекеттің бастауы ретінде түсіндіру – термин.
Any interpretation of Islam as a source of political identity and action
a term
Саяси ислам – исламды саяси ұлттық сана мен әрекеттің бастауы ретінде қарастыру. Бұл термин ислам принциптерін өзінің түсінігіне сәйкес мемлекет және қоғам құруды жақтаған түрлі адамдар мен топтарды қамти алады. Сондай-ақ, исламды саяси көзқарастар мен ұғымдардың негізі ретінде пайдалану да осыған жатады. Саяси ислам – 20 ғасырда басталган исламдық жаңарудың бір бөлігі болып табылады, бірақ мұсылмандардың барлық саяси қызметі саяси ислам аясында талқыланбайды.
Political Islam is any interpretation of Islam as a source of political identity and action. It can refer to a wide range of individuals or groups who advocate the formation of state and society according to their understanding of Islamic principles. It may also refer to use of Islam as a source of political positions and concepts. Political Islam represents one aspect of the Islamic revival that began in the 20th century, and not all forms of political activity by Muslims are discussed under the rubric of political Islam.
Терминнің дамуы
Саяси ислам құбылысын сипаттау үшін қолданылатын терминология сарапшылар арасында әртүрлі. Мартин Крамер 1980 жылы «саяси ислам» терминін қолдана бастаған алғашқы сарапшылардың бірі болды. 2003 жылы ол саяси исламды тавтология деп қарастыруға болатынын айтты, себебі мұсылман әлемінде дін мен саясат ешқашан бөлек болған емес. Кейбір сарапшылар «исламизм» сияқты терминдерді қолданады, олардың пікірінше, бұл терминдер бірдей құбылыстарды көрсетеді немесе олар осы екі терминді шатастырады. Декмеjian исламның саясаттануы туралы пікір білдірген алғашқы сарапшылардың бірі болды, ол «исламизм» және «фундаментализм» терминдерін бірдей қолданады (бірақ «саяси исламды» емес), секулярлық ислам үкіметтерінің сәтсіздігіне байланысты. «Саяси ислам» термині шетелдегі қауымдастықтармен байланысты қолданылады, бұл белгілі бір саяси күн тәртібімен байланысты кең фундаменталистік жаңғыруға инвестиция салған қозғалыстар мен топтарды көрсетеді. Кейбір сарапшылар саяси исламның әртүрлі идеологиялық бағыттарын ажырату үшін басқа сипаттамалық терминдерді де қолданады: консервативті, прогрессивті, жауынгерлік, радикалдық, джихадистік және т.б., сондай-ақ мұсылман емес қоғамдардағы жағдайды сипаттау үшін. Ол исламды исламизммен теңестіргені және оның әдістемесі үшін сынға ұшырады. 2011 жылы Оңтүстік кедейлік құқығы орталығы оны АҚШ-тағы исламға қарсы қатал көзқарасты он сарапшының тізіміне қосты.
The terminology which is used for the phenomenon of political Islam differs among experts. Martin Kramer was one of the first experts to start using the term political Islam in 1980. In 2003, he stated that political Islam can also be seen as tautology because nowhere in the Muslim world is a religion separated from politics. Some experts use terms like Islamism, pointing out the same set of occurrences or they confuse both terms. Dekmejian was among the first of the experts who made remarks on politicisation of Islam in the context of the failure of secular Islamic governments while he uses both Islamism and fundamentalism at the same time (rather than political Islam). The term political Islam has been used in connection with foreign communities, referring to the movements or groups which have invested in a broad fundamentalist revival that is connected to a certain political agenda. Some of the experts also use other descriptive terms in order to distinguish various ideological courses within political Islam: conservative, progressive, militant, radical, jihadist, etc. and non Muslim societies. He has been criticised for identifying Islam with Islamism and for his methodology. In 2011, the Southern Poverty Law Center included him in a list of ten anti Islam hardliners in the United States.
Анықтамалар
Ислам ғалымы Гудрун Кремер, Берлиндегі еркін университетінің профессоры, былай деп жазады: «Саяси ислам зорлық-зомбылық, радикалды немесе экстремистік исламмен толықтай бірдей емес, және ол тек оппозициялық топтармен ғана шектелмейді. Оның спектрі ислам республикасын жақтаушылардан бастап, ислам монархиясын немесе қайта жандандырылған халифатты қолдаушыларға дейін, өзін-өзі либерал деп жариялағандардан, келісімсіз консерваторларға дейін жетеді. Кейбір исламшылар умеренды немесе прагматик деп жіктеледі, ал басқалары радикалды, содыр немесе экстремист деп танылады». Джон Л. Эспозито (Джорджтаун университеті) және Эмад Эль Дин Шахин (Каирдегі американдық университеті) «Оксфорд ислам және саясат туралы анықтамалықта» мынадай анықтама береді: «Соңғы жылдары саяси ислам екі түбегейлі қарама-қарсы бағытта көрінді: авторитарлық режимдерді құлатуға байланысты демократиялық көтерілістердің сәттілігінен кейін, басты ағымдағы қозғалыстардың демократиялық процеске белсенді қатысуы және маргиналды топтардың зорлық-зомбылыққа бейімділігінің күшеюі. Саяси ислам мұнда мұсылман жеке тұлғаларының, топтарының және қозғалыстарының өздерінің қоғамдарының саяси, экономикалық, әлеуметтік және мәдени негіздерін ислами принциптерге сәйкес қайта құруға жасаған әрекеттерін білдіреді. Бұл процесте шариғаттың қоғамдағы орны және өзгерістерді жүзеге асыру жолдары туралы әртүрлі көзқарастар қарастырылады. Ислам қозғалыстарының көпшілігі өз елдерінде демократиялық процеске қатысса, кейбіреулері зорлық-зомбылық пен терроризмді идеологиялық және стратегиялық таңдау ретінде қабылдады, бұл әлем үшін де, исламның өзі үшін де ауыр салдарға әкелді». «Роутледж саяси ислам туралы анықтамалығында» Мельбурн университетінің профессоры, саяси ғалым Шахрам Акбарзаде былай дейді: «Саяси ислам – дінді саяси жүйені қалыптастыру үшін пайдалануға тырысатын қазіргі заманғы құбылыс. Оның пайда болуы ұлтшылдық пен социализмнің секулярлық идеологиясының империализмге қарсы күресте және өркендеуге жеткізудегі уәделерін орындамауына байланысты». Рюдигер Лолькер басқа бір мақаласында Саяси ислам тақырыбындағы талқылауға қатысты көптеген қағидаларды сынап, былай дейді: «Біз талқылап отырған барлық санаттар діннің тарихи шеңберден тыс мәні бар деген күмәнді ұғымға негізделген. Осы санаттардың ішіндегі ең күмәндісі – саяси ислам болуы мүмкін, себебі оның негізінде «нағыз» дін жеке өмірге қарай ығыстырылуы керек деген болжам жатыр, бірақ сенудің жекешелену қажеттілігінің христиандық дәстүрлердің қоғамдық кеңістіктегі және институттардағы үстемдігіне негізделгенін ескермейді. Тіпті саяси католицизмді де күмәнді деп санауға болады, бірақ бұл ұғым Еуропаның гегемониялық контекстінде саяси үстемдікке ұмтылатын (кейде сәтті) құбылыстың түбірлі айырмашылығын елемейді. Сондықтан көпшіліктің мүдделерін және азшылықтың кейбір ой-пікірлерін және ұйымдарын бір деңгейге теңеу – талдаудың қателігі. Саяси ислам туралы сөз қозғалғанда, біз үздіксіз жүріп жатқан талқылауды айтамыз. Осы және басқа да санаттарды қайта қарастыру үшін исламды батыстың ой-өрісіндегі «құбылыс» ретінде емес, діннің тарихи емес көрінісі ретінде қарастыруымыз керек».
Islamic scholar Gudrun Krämer, a professor at the Free University of Berlin, writes:"Political Islam is not synonymous with violent, radical, or extremist Islamism, and it is not restricted to opposition groups. The spectrum ranges from advocates of an Islamic republic to sympathizers of an Islamic monarchy or a resuscitated caliphate, and from self declared liberals to uncompromising conservatives. Some Islamists are commonly classified as moderate or pragmatic, others as radical, militant, or extremist." John L. Esposito (Georgetown University) and Emad El Din Shahin (American University in Cairo) give the following definition in The Oxford Handbook of Islam and Politics:"In recent years, political Islam has manifested itself in two diametrically opposed orientations: an increasing involvement in the democratization process by mainstream movements after the success of pro democracy popular uprisings in toppling autocratic regimes and a growing inclination toward violence by fringe groups. Political Islam here refers to the attempts of Muslim individuals, groups and movements to reconstruct the political, economic, social and cultural basis of their society along Islamic lines. This process involves different views of the place of Shari`ah in society and the approach to bringing about change. While majorities of Islamic movements have engaged in the democratization process in their respective countries, some have embraced violence and terrorism as an ideological and strategic choice, with devastating consequences for the world and for Islam itself." The Routledge Handbook of Political Islam provides the following definition by political scientist Shahram Akbarzadeh, a professor at the University of Melbourne:"Political Islam is a modern phenomenon that seeks to use religion to shape the political system. Its origins lie in the perceived failure of the secular ideologies of nationalism and socialism to deliver on their promises of anti imperialism and prosperity." In another paper, Rüdiger Lohlker criticizes numerous assumptions surrounding the discussion on Political Islam:"All the categories we are discussing are affected by this "dubious" assumption that there is a transhistorical essence of religion. "The most dubious" of all these categories may be Political Islam with its background assumption that "true" religion has to be privatised but ignoring that the privatised need for belief is based on a universalised dominance of Christian traditions in public discourse and institutions. Even if political Catholicism may also be regarded as dubious, the notion ignores the fundamental difference of a phenomenon that strives for political dominance (sometimes successful) in the hegemonic European context. Thus, putting majority aspirations and some strands of minority discourses and organisations at the same level is a major failure of analysis. Talking about Political Islam means that we are referring to the ongoing discussion. To rethink this category and others we should think about Islam as a practice, not a transhistorical spectre of religion called Islam that is haunting the Western imaginaire."
Мұсылман елдері
Таяу Шығыстағы кейбір топтар заманауилық идеясын отаршылдық империализмнің енуімен байланыстыра бастады. Әсіресе Мысыр мен Пәкістан сияқты бірқатар мұсылман елдерінде діни идеологиялық бағыты бар саяси қарсы қозғалыстар қалыптасты. Мұның себептері көп қырлы. Осман империясының құлауы – көптеген салдарларды тудырған, ауқымды құбылыс болды. Араб елдері Еуропа елдерінің мәдени және отаршылдық ықпалына іліккеннен кейін аймақ ұзақ жылдар бойы дағдарысқа ұшырады. Мәдени қысым күшейген сайын мұсылмандар ұлттық ерекшеліктерін және мәдени мұраларын нығайта түсті, ал кейбір топтар діни мәселелерге көбірек мән берді. Мысырда мұсылмандардың әлсіздігіне қасиетті жазбаларды дұрыс сақтамауы себеп деп есептелді. Хасан әл-Баннаның пікірінше, еуропалық мәдениет материалистік, адалсыздыққа толы, сыныптық жеке пайдаға және өсімқорлыққа негізделген. Жағымсыз өзгерістерге қарсылық, нашар басқару және халықтың білім деңгейінің төмендігі де осыған себеп болуы мүмкін.
Some factions in the Middle East have come to associate the idea of modernities with the intrusions of colonial imperialism. In some Muslim countries, especially Egypt and Pakistan, political counter movements with religious ideological leanings took root. The reasons are multifaceted. The collapse of the Ottoman Empire was a seismic event that created many aftershocks. The region experienced turbulence for many years as Arab countries fell within the cultural and colonial sphere of European nations. Under increasing cultural pressures Muslims asserted their national identities and cultural heritage, and some factions emphasized religious dimensions. In Egypt the weakness of Muslims was blamed on poor adherence to scripture. According to Hassan al Banna, European culture was materialistic, immoral and based on class selfishness and usury. Other contributing factors may have been opposition to modernizing influences, overall poor governance and low levels of education in the population.
Еуропадағы ғылыми зерттеулер
2020 жылдың шілдесінде Австрия үкіметі, ÖVP және Жасылдар партияларынан құралған, саяси исламмен байланысты "дінге негізделген саяси экстремизмді" зерттеу және осыған қатысты желілер мен әлеуметтік желілерді бақылау мақсатында Саяси Исламның құжаттамалық орталығын құрды. Ирандағы Махса Амини наразылықтарынан кейін Австрия ұйымы, Ислам Республикасының Еуропадағы мәдени, діни және білім беру салаларында, соның ішінде Гамбургтегі Ислам орталығы мен Венадағы Имам Әли орталығы сияқты қорлар мен діни орталықтар арқылы шетелдегі ықпалын күшейту әрекеттері туралы есеп дайындады. 2022 жылы ұйым Австриядағы Ислам қауымдастығын да зерттеді, бұл ұйым Венадағы еврей ауданындағы мешітті басқарады және антисемитизмді, Израильге қарсы жеккөрушілікті таратуға және Хамас пен Мұсылман бауырластығын қолдауға жауапты деп саналады.
In July 2020, the Austrian government made up of the ÖVP and the Greens set up the Documentation Centre Political Islam, an organization to research "religiously motivated political extremism" related to political Islam and to monitor related networks and social media. In the wake of the Mahsa Amini protests in Iran, the Austrian organization produced a report on the efforts of the Islamic Republic to exert influence abroad in the cultural, religious and educational sectors in Europe through foundations and religious centres, including the Islamic Center in Hamburg and the Imam Ali Center in Vienna. In 2022, the organization also investigated the Islamic Association in Austria, an organization that runs a mosque in Vienna's Jewish neighbourhood that is allegedly responsible for propagating antisemitism, anti Israel hatred, and support for Hamas and the Muslim Brotherhood.