Кіріспе

Исламның негіздеріне оралуға ұмтылған идеология. Ислам фундаментализмі – исламның алғашқы қағидаларына қайта оралуды мақсат тұтқан мұсылмандардың жаңару және реформалық қозғалысы. Бұл термин исламизм, ислами жаңғыру, Қутбизм, ислами экстремизм, ислами белсенділік сияқты ұқсас терминдермен жиі қолданылады, бірақ сырттан қараушылар қолданатын, теріс мағына беретін сөз ретінде де сынға ұшырайды. Оның орнына ислами белсенділік немесе ислами жаңғыру сияқты оң пікір білдіретін терминдерді пайдалану қажет.

Анықтамалар мен сипаттамалар

Фундаментализм терминін олар бұрмалау деп санайды, себебі барлық негізгі мұсылмандар Құранның сөзбе-сөзді құдайлық шығуы мен кемелдігіне сенеді және осылайша «фундаменталистер» деп аталады, сондай-ақ ислам ішіндегі байқалатын үрдістерді сипаттау үшін сырттан келгендер қолданатын термин деп санайды. Джорджтаун университетінің дінтану профессоры Джон Л. Эспозито оның екіұштылығына байланысты «Ислам фундаментализмі» терминін қолдануды сынады, терминнің тілдік қолданылуы христиандық көзқарастардың батыстық перспективасымен күшті ықпалдасқандығын мәлімдеді. Оның пікірінше, «Исламдық қайта жаңғыру» және «Исламдық белсенділік» терминдері көбірек сәйкес келеді, себебі тәждит (қайта жаңғыру) және ислах (реформа) дәстүрлері ислам діни тарихында, исламның ерте ғасырларынан бастап қазіргі заманға дейін терең тамырланған. 1990 жылдары посткеңестік мемлекеттер «Ислам фундаментализмін» «Уаххабизм» сөзімен синоним ретінде қолданды. Кейбір 20 ғасырдың уағыздаушылары мен жазушылары, кейде ислам фундаменталистері деп аталатын, олардың ішінде Сәйід Құтб, Ибн Сауд, Әбулала Маудуди және Исрар Ахмед болды. Уаххаби қозғалысы және Сауд Арабиясының оны қаржыландыруы қазіргі заманғы ислам фундаментализмінің танымалдылығына ықпал еткені жиі айтылады. «Ислам фундаментализмі» дегеніміз не және ол исламшылдықтан (немесе саяси исламнан) немесе исламдық қайта жаңғырудан қалай ерекшеленеді деген анықтамалар әртүрлі. Исламшылдықтың бір түрі – Грэм Фуллер ислам фундаментализмін исламшылдықтың ерекше түрі емес, оның бір бөлігі деп санайды, ал оның пікірінше, ислам фундаменталистері – «исламшылдардың арасындағы ең консервативті элемент». Оның «ең қатаң түрі» «Уаххабизмді» қамтиды, оны кейде салафия деп атайды. Фундаменталистер үшін заң исламның ең маңызды құрауы болып табылады, бұл құқықтануға ерекше мән беруге, көбінесе тар мағынада түсінуге әкеледі. Автор Оливье Рой осыған ұқсас көзқарас ұстанады, «нео-фундаменталистерді» (яғни, қазіргі заманғы фундаменталистерді) бұрынғы исламшылдарға қарағанда «Батыс мәдениетінің жемқорлық әсеріне» қарсы күресте әлдеқайда ынталы деп сипаттайды, Батыс киімдерінен, «жағадан, күлкіден, Батыс сәлемдесу формаларынан, қолдаушудан, шапалақтаудан» бас тартады, спорт сияқты басқа да іс-шараларды ынталандырмайды, бірақ тыйым салмайды, мұсылмандық қоғамдық кеңістікті идеалды жағдайда «отбасымен және мешітпен» шектейді. Осылайша фундаменталистер 1970-80 жылдардағы исламшылдардың ұстанымынан «алыстады», мысалы, [Әбулала Маудуди] индуистік рәсімдерге қатысудан тартынбады. Хомейни Иранның христиандары мен еврейлеріне шариғатта қарастырылған дхимми (қорғалған қауымдар) мәртебесін беруді ұсынған жоқ: Иран армяндары Иран азаматтары болып қала берді, әскери қызметке шақырылады және мұсылмандармен бірдей салық төлейді, сондай-ақ дауыс беруге құқылы (жеке сайлау округтерімен). Сол сияқты, Ауғанстан Джамаатының жарғысында мұсылман емес адамдарды ислам бойынша сарапшы ретінде жұмысқа алу заңды деп жарияланды. Америкалық тарихшы Айра Лапидус ислам фундаментализмін «көптеген әртүрлі қозғалыстарды біріктіретін жалпы атау» деп қарастырады, олардың кейбіреулері төзімділіксіз және өзгелерді жақтырмайды, ал кейбіреулері плюралистік, ғылымға жағымды, ғылымға қарсы, негізінен діни, негізінен саяси, демократиялық, авторитарлық, бейбіт, зорлыққа бейім. Синоним – Тағы бір ғалым, Мартин Крамер, екі терминнің арасында (кем дегенде бір елде қолданыста) айтарлықтай айырмашылықты көреді: «Барлық мақсаттар мен міндеттер үшін, ислам фундаментализмі мен исламшылдық қазіргі американдық қолданыста синонимге айналды». Жазбалардағы сөзбе-сөзділік – Тағы бір ғалым, Натана Д. Делонг Бас, қазіргі заманғы ислам фундаментализмі термині тек «алғашқы көздерге оралуға» емес, сонымен қатар «сол көздердің сөзбе-сөз түсіндірілуін» қолданатын мұсылмандарға қатысты қолданылады деп санайды. Ижтихадты ислам заңдарында қолдану – Академик Джон Эспозитоның айтуынша, ислам фундаментализмінің ең ерекше белгілерінің бірі – ижтихад қақпаларын «қайта ашуға» сенім (сунниттік құқықта заңды шешім қабылдауда қолданылатын «еркін ойлау»).

Қорғау

Ал америкалық автор Энтони Дэннис бұл терминнің кең қолданылуын және маңыздылығын мойындайды және ислам фундаментализмін "бүгінгі күні дін ғана емес, ол – дүниежүзілік қозғалыс" деп атайды. Ол қозғалыстың ішіндегі әлеуметтік, діни және саяси мақсаттардың өзара байланысын атап көрсетеді және ислам фундаментализмі "зейілдік тұрғысынан революциялық идеология ретінде қатаң зерттеліп, талқылауға лайық" екенін мәлімдейді. Кем дегенде екі мұсылман ғалымы, сириялық философ Садик Джалал аль-Азм және египеттік философ Хасан Ханафи, бұл тіркесті қолдануды қорғады. Аль-Азм жаңа ислами қозғалыстардың доктриналарын зерттеп, олардың "Исламның "негізгі" және "базалық" принциптеріне дереу оралудан" тұратынын анықтады. Меніңше, осы ислами ағымдарды "фундаменталист" (терминнің кең мағынасында) деп атау толыққанды, дәл және дұрыс. Хасан Ханафи да осы қорытындыға келді: "Біз ислами ояну немесе қайта жаңғыру деп атап жүрген нәрсенің мағынасын түсіндіру үшін Батыста жақында қолданыла бастаған «фундаментализм» терминінен артық қолайлы термин табу қиын".

Зерттеу

1988 жылы Чикаго университеті Америка өнер және ғылым академиясының қолдауымен христиандық, ислам, иудаизм, индуизм, буддизм және конфуциандық сияқты әлемнің негізгі діндеріндегі фундаментализмді зерттеуге арналған «Фундаментализм жобасын» бастады. Ол фундаментализмді «қасиетті өткеннен доктриналар, сенімдер және тәжірибелерді таңдап алу арқылы өздерін халық немесе топ ретінде ерекшелендіруге тырысатын, қиын жағдайдағы сенушілердің тәсілі немесе стратегиялар жиынтығы» деп анықтады. 2013 жылы Берлиндегі Әлеуметтік зерттеулер орталығының (Wissenschaftszentrums Berlin für Sozialforschung) жүргізген зерттеуі ислам фундаментализмінің еуропалық мұсылмандар арасында кең таралғанын көрсетті. Көпшілігі діни ережелердің азаматтық заңдардан маңыздырақ екенін айтса, ал ислам ішіндегі діни көптүрліліктің төрттен үш бөлігі қабылдамайды. Соңғы зерттеулерге сәйкес, кейбір еуропалық мұсылмандар батыс үкіметтерін исламға жатқызылған қарсылықты білдіретін күштер деп қарастырады, себебі олар исламды өздерінің жеке басын анықтау көзі ретінде қабылдайды. Алайда, бұл түсінік Ислам мемлекетінің (ИМ) пайда болуынан кейін, әсіресе жас және білімді еуропалық мұсылмандар арасында айтарлықтай төмендеді.

Шығу тегі

Қазіргі ислам фундаменталистік қозғалыстарының бастауы 19 ғасырдың соңына барып тіреледі. Араб ақыны Адунистің айтуынша, ислам әлемі 19 ғасырдың соңында еуропалық идеялар, құндылықтар мен ойлардың күшті әсеріне тап болды. Мұсылман әлемінің ойшылдары жаңашылдыққа үш негізгі жолмен жауап берді. Мирза Аға хан Кермани, Мустафа Кемал Ататүрік сияқты секуляристер исламды мұсылмандардың артта қалуына жауапты деп есептеді; діннен біртіндеп бас тартып, батыс идеяларын қабылдады. Ал, Мұхаммед Абдух сияқты Египеттегі жаңашылдар қазіргі заманмен келісу үшін реформалар жасауды жақтады, бірақ исламның негізгі идеалдарына адал болуды қадағалады. Үшінші бағыт – ислам фундаментализмі деп кеңінен танылған, араб әлемінде Рашид Рида, ал Оңтүстік Азияда Әбу А'ала Маудуди (1903–1979 жж.) бастамамен құрылды. Олар исламның барлық уақытта маңызды екенін және жоғары билікке ие болуы керегін мәлімдеді. Олар Мұхаммед (с.ғ.с.) және оның сахабаларының дәуірін идеалдап, оның "тазалығын" және исламның ертедегі күшін қайта жаңғыртуға тырысты. Олардың пікірінше, ислам әлемінің экономикалық, саяси және әскери проблемалары мұсылмандардың шариғат қағидаларын қатаң сақтамауынан туындайды. Ислам фундаментализмінің даму жолы төрт кезеңмен сипатталады. Протофундаментализмнің алғашқы кезеңі 19 ғасырдың соңында батыс отаршылдығына қарсы наразылық толқынынан пайда болды. Оның негізгі өкілдері – Оңтүстік Азиядағы Әһли Хадис қозғалысының ғалымдары, араб салафиясының және түрлі отаршылдыққа қарсы бағыттардың діни қайта жаңғыртушылары болды. Отаршылдыққа қарсы діни белсенділер екі топқа бөлінді: Киелі кітаптарға сүйенген реформаторлар және батыс идеалдарын мен институттарын қабылдауға шақыратын жаңашылдар. Сириялық-египеттік салафи ғалымы Рашид Риданың (1865–1935 жж.) діни еңбектері протофундаментализмнен ислам фундаментализмінің екінші кезеңіне өтуді білдірді. Рида – қазіргі заманғы ислам мемлекетінің негізгі қағидаларын жан-жақты түсіндірген алғашқы ірі теолог болды, ал оның ілімдері кейінгі ислам фундаменталистері тарапынан қабылданып, дамытылды. 18 ғасырда бастау алған уахаби қозғалысы, араб фундаменталистік қозғалысы, 19 және 20 ғасырларда кеңінен таралып, күш алды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Рашид Рида 13 ғасырдың ханбали теологы Ибн Таймияның және уахаби қозғалысының ханбали пуритандық және қайта жаңғыртушылық ілімдеріне зор ықпал етті; және батыс ықпалына және жаңашылдық идеяларға қарсы күреске белсенді түрде кірісті. Салафия қозғалысының рухани әкесі саналатын Рашид Риданың идеялары ислам фундаменталистік қозғалыстарының өркендеуіне әкелді. Ол отыз бес жылға жуық жұмыс істеген және Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ислам мемлекетінің саяси теориясын танымал еткен "Аль-Манар" атты алғашқы ислам журналы арқылы фундаменталистік идеяларды жақтады; секуляризм мен ұлтшылдықтың күшеуіне қарсы балама модель ретінде. Осман халифатының жойылуынан кейін ислам мемлекетін құру үшін үгіт-насихат жүргізген Риданың идеяларының ықпалымен, Мұсылман бауырластығы және Джамаат-э-Ислами сияқты танымал исламшыл қозғалыстар соғыстар аралық кезеңде фундаментализмнің туын көтерді. Бауырластар салафиялық идеяларды жан-жақты саяси бағдарламаға енгізді, ал Джамаат батыс ықпалы мен мәдениетіне қарсы толыққанды күреске дайын болды. Бұл қозғалыстар ұсынған дін мен саясаттың үйлесімі қазіргі ислам фундаментализмінің негізін қалады. Келесі кезең Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі отаршылдықтан құтылу дәуірінде пайда болды, оның барысында ислам фундаменталистері авторитарлық режимдер тарапынан қуғынға ұшырап, радикалданды. Радикалды жаңа ілімдер египеттік исламшыл ғалым Саид Кутбтың трактаттарында көрініс тапты, онда жахилияның (исламға дейінгі варварлық) қайта оралуы туралы ұғымдар түсіндірілді. Кутбтың ықпалымен бірқатар авангардтық топтар пайда болды, олар "иманнан тайған" режимдерге қарсы күресте зорлық-зомбылық пен террорге жүгінді. Иранда Хомейнидің вилаят и факих (заңгердің қамқорлығы) ілімі мен Әли Шариатидің Құранның модернисттік әлеуметтік қайта түсіндірулерінің радикалды шииттік үйлесімі 1979 жылғы Иран революциясының идеологиялық негізін құрады. 1970 жылдары исламшылдар АҚШ мүддесіне жақын Мысыр сияқты үкіметтерді қолдауда маңызды одақтас болды. Алайда, 1970 жылдардың соңында кейбір фундаменталистік топтар милитаристікке бет бұрып, қазіргі режимдерге қауіп төндірді және оларды өзгертуге тырысты. Иран шахының құлатылуы және аятолла Хомейнидің билікке келуі осы өзгерістің маңызды белгісі болды. Содан кейін, Алжирдегі фундаменталистік күштер азаматтық соғысқа әкелді, Мысырда жақын азаматтық соғысқа ұқсас жағдай туды, ал Ауғанстанда кеңес оккупациясы құлатылды. Қазіргі заманда "фундаментализм" термині көбінесе осы радикалды исламшыл топтарды белгілеу үшін қолданылады; бірақ Ицхак Вейсман сияқты тарихшылар оларды оның радикалды тармақтары деп сипаттаған дұрыс екенін айтады. Осама бен Ладен және Әл-Қаида 21 ғасырдың басынан бері "надандыққа" қарсы күресті халықаралық деңгейге көтеруді мақсат тұтқан Салафи джихадизмі деп аталатын ислам фундаментализмінің төртінші кезеңіне жатады.

Мәтіндерді түсіндіру

Ислам фундаменталистері, немесе кем дегенде "реформашыл" фундаменталистер, исламның Құранға, Хадиске және Суннаға негізделгенін айтады және "дәстүрді, түсіндірмелерді, халықтық діни амалдарды (маработизм, әулиелерге табыну), бұрмалаушылықтар мен шарлатандықты сынап қана қоймайды. Олар негізгі мәтіндерге оралуға ұмтылады". Ислам фундаменталистері әлемдегі проблемалардың себебі – діннен безгендік деп санайды. Ислам ғалымдарының кейбіреуі, мысалы Басам Тиби, ислам фундаменталистерінің өзінің үгітіне қайшы келетінін, шын мәнінде олар дәстүрді жақтамайтынын айтады. Ол фундаменталистер шығарған фетваларды мысалға келтіреді, соның ішінде: "Шариятты тоқтатуға шақыратын әрбір мұсылман – діннен шығып кеткен адам және оны өлтіруге болады. Мұндай діннен шығып кеткендерді өлтіруге қатысты қылмыстық іс қозғамайды, себебі бұл өлтіру ислами заң бойынша әділделген" дегені. Тиби былай деп мәлімдейді: "Ақыл-есі бар мұсылмандарды өлтіруге бұйрық беру – исламға қарсы, бұл ислам фундаменталистерінің өнертапқан нәрсесі".

Ислам фундаменталистік мемлекеттері

1979 жылы Ирандағы ислам төңкерісін кейбір ғалымдар ислам фундаментализмінің жемісі деп қарастырады. Кейбір ғалымдар Сауд Арабиясы да көбінесе фундаменталистік қағидалармен басқарылады десе (Вахабит қозғалысын қараңыз), Йоханнес Дж. Г. Янсен онымен келіспейді, бұл көбірек дәстүрлі мұсылман мемлекетіне ұқсайды дейді, онда "әмірлер" (умара) мен "ғалымдар" (уламалар) арасында билік бөлінісі бар. Ал Янсен Хомейнидің ислам үкіметі жүйесін құруды жақтауы арқасында билікке келгенін айтады, онда ең жоғары билік уламалардың (Wilayat al Faqih қараңыз) қолында болады.

Ислам фундаменталистік топтары

Ислам фундаменталистік топтарына Әл-Қаида, Талибан, Абу Саяф, Ансар әл-Ислам, Алжирдің қарулы ислам тобы, Ислам армиясы, Боко Харам, Мысыр исламдық жиһады, Лашкар-е Тайба, Джайш-е Мохаммед, Джемаа Исламия, Хамас, Харкат-ул Джихад әл-Ислами, Харкат-ул Муджахидин, Үндістан Муджахидин, Ислам мемлекеті, Техрик-и Талибан Пәкістан, Тахрир әл-Шам, Хизб ут-Тахрир және тағы да көптеген топтар жатады.

Кавказ әмірлігі

Кавказ әмірлігі – негізінен Ресейдің Солтүстік Кавказда орналасқан фундаменталистік исламдық террористік ұйым. 2007 жылдың қазан айында Чечен Республикасының Ичкериясы (ЧРИ) қалдықтарынан құрылған бұл ұйым, Солтүстік Кавказ және Волга аймағында (атап айтқанда, Татарстан және Башқортостан республикаларында) ислам халифатын орнатуды көздейтін салафиттік такфири джихады идеологиясын ұстанады. Олардың көптеген жауынгерлері Сирия, Ауғанстан, Ирак және Орталық Азиядағы джихадистік майдандарда да қатысады. Соңғы жылдары Еуропада чечендер мен Солтүстік Кавказдың басқа да жергілікті этностық топтарының қатысқан бірнеше қастандық жоспарларының жолы кесілді.

Әл-Шабаб

"Жастар" деген мағынаны білдіретін "Әл-Шабааб" – 2012 жылы ресми түрде мойындалған, Сомалиде орналасқан "Әл-Қаида" ұйымының радикалды исламилік тобының бір бөлігі. "Әл-Шабааб" Австралия, Канада, Норвегия, Швеция, Ұлыбритания және АҚШ-тар сияқты елдерде террористік ұйым деп танылған.

Боко Харам

Дәстүрлі адамдардың дін тарату және джихад үшін жиналысы (арабша: جماعة اهل السنة للدعوة والجهاد Jamā'a Ahl al sunnah li da'wa wa al jihād), Хауса тілінде Боко Харам (айтылуы [bōːkòː hàrâm], "Батыс білімі – күнә"), Нигерияның солтүстік-шығысында орналасқан джихадистік әскери ұйым. Бұл ислами қозғалыс адам жасаған заңдар мен батыстың ықпалына күшті қарсы тұрады. 2001 жылы Мұхаммед Юсуф құрған бұл ұйым елде шариғат заңын орнатуды мақсат етеді. Топ христиандарға шабуыл жасауымен және мешіттер мен шіркеулерді бомбалауымен де белгілі. Қозғалыс үш фракцияға бөлінген. 2011 жылы Боко Харам Нигерияда кем дегенде 450 адамды өлтірді. Сондай-ақ, 2012 жылдың алғашқы 6 айында 620-дан астам адамның өліміне себепкер болғаны хабарланды. 2001 жылғы құрылғаннан бері джихадистер 3000-нан 10000-ға дейін адамның өліміне жауапты. Топ 2009 жылдың шілдесінде Нигерияда болған сектанттық зорлық-зомбылықтан кейін, оның салдарынан 1000-нан астам адам қаза тапқаннан кейін халықаралық деңгейде танылды. Олардың нақты құрылымы немесе анық басшылық тізбегі жоқ. Сонымен қатар, Боко Харамның Нигериядан тыс террористік ұйымдармен байланысы бар ма, жоқ па деген мәселе әлі де даулы. АҚШ командирі Боко Харамның Ислам Магрибіндегі Әл-Қаидамен (AQIM) байланысы болуы мүмкін екенін мәлімдеді, бірақ профессор Пол Любек халықаралық қолдаудың ешқандай нақты дәлелі ұсынылмағанын атап өтті.

Ансар Дин

Ансар Дине – Мали елiндегi исламистiк жауынгерлiк топ. Олар Малиде шарият заңын орнатуды қалайды. Топтың негізгі қолдауы Ифора тайпасы туарегтерден келедi. Бұл топ "Ислам Мағрибіндегі Әл-Қаида" тобымен байланысты. Олар 2012 жылғы туарегтер көтерілісіне қатысты. Олар ЮНЕСКО-ның дүниежүзiлiк мұрасы орны болып саналатын суфизм дінінің қасиеттi тұлғасының мазарын қиратты. Олар Солтүстік Малидi бақылауға алып, МНЛА-мен бiрлiкке келіп, Азавад Ислам Республикасын құрды. АҚШ Мемлекеттiк департаментi мен БҰҰ Қауiпсiздiк Кеңесi оны террористiк топ деп белгiлеген.

Ансар әл-Шария

Ансар әл-Шария немесе Ансар әл-Шария – кем дегенде сегіз елдегі радикалды немесе жауынгерлік исламистік топтардың немесе жасақтардың атауы. Олар атаулары мен идеологиялары жағынан ұқсас болғанымен, біртұтас басқару құрылымына ие емес. Бұл топтар қызмет еткен сегіз ел: Пәкістан, Йемен, Ливия, Тунис, Мали, Египет, Мавритания және Сирия.

Адам құқықтары туралы дау

Кейбір мемлекеттер мен қозғалыстар, ислам фундаменталистері деп есептеліп немесе осылай мәлімделген, халықаралық ұйымдар тарапынан адам құқықтары бойынша көрсеткен нәтижелері үшін сынға ұшырады. Адам құқықтары жөніндегі халықаралық заңды қабылдау тіпті фундаменталистік деп саналмайтын мұсылман елдерінде де шектеулі болды. Энн Элизабет Майердің айтуынша, мұсылман халқы басым мемлекеттер, тіпті еуропалық үлгідегі заңдарды қабылдаған жағдайда да, исламдық ережелер мен шариғат қағидаларының ықпалында қалады, бұл халықаралық адам құқықтары заңнамасымен қақтығысқа алып келеді. Майердің сөзіне қарағанда, қақтығыс тудыратын мәселелерге қылмыстық іс жүргізудегі ауыр кемшіліктер, үлкен құпиялылық тудыратын қатал қылмыстық жазалар, әйелдер мен мұсылман емес азаматтарға қатысты кемсітушілік, сондай-ақ ислам дінінен бас тартуға тыйым салу жатады. 1990 жылы Сауд Арабиясының жетекшілігімен Ислам ынтымақтастық ұйымы, барлық мұсылман көпшілікті құрайтын елдерді біріктіретін ұйым, 1948 жылғы Адам құқықтары жөніндегі жалпы декларациядан (АДҚБ) едәуір өзгешеленетін Исламдағы адам құқықтары жөніндегі Каир декларациясын қабылдады. Каир декларациясында демократиялық принциптерге, діни бостандыққа, бірлесу бостандығына және баспасөз бостандығына, сондай-ақ құқықтардың теңдігіне және заң алдындағы тең қорғалуына қатысты ережелер жоқ. Бұдан өзге, "осы декларацияда белгіленген барлық құқықтар мен бостандықтар ислам шариғатына бағынады" деп нақты айтылған. Каир декларациясы көп жылдар бойы мұсылман мемлекеттерінің Жалпыға бірдей декларацияны шектеулі қабылдауынан кейін қабылданды. Мысалы, 1984 жылы Иранның БҰҰ өкілі Саид Раджаи Хорасани адам құқықтарын бұзу туралы айыптаулар кезінде былай деді: "[Иран] ислам заңдарынан басқа ешқандай билікті мойындамайды. Ислам Республикасына қайшы келетін халықаралық ұйымдардың конвенциялары, декларациялары мен қаулылары немесе шешімдері Иран Ислам Республикасында жарамсыз. Амос Н. Гуиора бұл американдық сыртқы саясатты қауіп деп санаған австралиялықтардың санымен тең екенін атап өтті. Ол мұсылман елдері ғана емес, Франция, Германия, Ұлыбритания және Испания сияқты көптеген батыс елдерінің де АҚШ-қа жағымсыз пікір білдіретінін айтты және Австралия бұл жағынан ерекше емес деген қорытынды жасады. Лоуи институты бұл нәтижені "көздің жауын көтереді" деп бағалады. New York Times жүргізген сауалнама бойынша американдықтардың 33%-ы мұсылман американдықтарының "террористерге басқа азаматтарға қарағанда көбірек жақындық танытатынын" айтты. Рик Кульсает бұл американдық мұсылман қауымдастығына деген сенімсіздіктің жоғары деңгейін көрсетеді деп санайды. Бұл сауалнама "Парк 51" мешітіне қатысты оқиға кезінде жүргізілді. "Таймс" газеті бұл нәтижелерді "қорқынышты" деп атап, мұсылман американдықтарына деген сенімсіздіктің жоғары деңгейін және "Парк 51" мешітінің жобасына қарсылықты көрсеткен деректерді талдады. "The New Republic" газеті New York Times жүргізген сауалнамаға сенбейтінін және көрсеткіштердің 33%-дан жоғары болатынын мәлімдеді. Олар Нью-Йорк тұрғындарының төзімді екенін және егер Нью-Йоркте көрсеткіш 33% болса, онда "Нью-Йоркке жатпайтын азаматтар Готэм тұрғындарына қарағанда әлдеқайда терең бейтарап және бұрмаланған" екенін айтты.