Рахель Варнхаген: Өмірі мен хаттарының тарихы

Кіріспе

Неміс жазушысы және салон иесі (1771–1833)
Ханна Арендт жазған өмірбаяны

Рахель Антония Фридерика Варнхаген (туған аты Левин, кейін Роберт; 19 мамыр 1771 – 7 наурыз 1833) – 18-шы ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың басында Еуропадағы ең танымал салонның иесі болған неміс жазушысы. Оның өмірі Ханна Арендт жазған "Рахель Варнхаген: еврей қызының өмірі" (1957) атты белгілі өмірбаянның негізгі тақырыбы болып табылады. Арендт Варнхагенді "бірнеше ғасыр бұрын қайтыс болғанына қарамастан, өзінің ең жақын досы" деп есептеген. 100029 Варнхаген астероиді оның құрметіне аталған.

Өмір жолы және шығармашылығы

Рахель Антония Фридерика Левин Берлинде еврей отбасында дүниеге келген. Оның әкесі бай зергер, қатаң мінезді адам болған және отбасын тирандықпен басқарған. Ол философ Мозес Мендельсонның қыздары Доротея мен Генриеттемен жақын дос болды. Олар арқылы ол Генриетте Герцпен танысты, және өмірі бойы онымен тығыз байланыста болып, бірдей интеллектуалдық ортада жүрді. Герц пен оның туысы Сара Гроттхус (құрметті аты Мейер) бірге 1800 жылдардың атақты Берлин салондарының бірін ұйымдастырды. Оның үйі Шлегель, Шеллинг, Стеффенс, Шах, Шлейермахер, Александр және Вильгельм фон Гумбольдт, Мотте Фуке, барон Брюкман, Людвиг Тиек, Жан Поль және Фридрих Гентц сияқты суретшілердің, ақындардың және зиялылардың бас қосып әңгімелесетін орнына айналды. 1795 жылы Карлсбадқа сапары барысында ол Гётемен танысты, және 1815 жылы Франкфурт-на-Майнда қайта кездесті. 1806 жылдан кейін ол Париж, Франкфурт-на-Майн, Гамбург, Прага және Дрезденде тұрды. Бұл кезең Германия үшін қиын уақыт болды: Пруссия кішкентай патшалыққа дейін кеміді, ал оның королі шет елде босқында болды. Наполеонның үстемдігінен құтылу мақсатымен елдің әр жерінде құпия қоғамдар құрылды. Левиннің өзі де осындай қоғамдардың біріне мүше болды. 1814 жылы ол христиан дініне кіргеннен кейін Берлинде өмірбаяншы Карл Август Варнхаген фон Энсеге тұрмысқа шықты, бұл оны Роза Мария Ассингтің қарындасы етті. Олардың некелері кезінде күйеуі француздарға қарсы австриялық армияда шайқасқан және Пруссияның дипломатиялық корпусына кірген, ал Венадағы үйлері Вена конгресіне қатысқан Пруссия делегаттарының бас қосып әңгімелесетін орны болды. 1815 жылы ол күйеуімен Венаға, ал 1816 жылы Карлсруэге аттанды, онда ол Пруссия өкілі болды. Ол күйеуі дипломатиялық қызметтен зейнеткерлікке шыққаннан кейін 1819 жылы Берлинге оралды. Рахель Варнхаген ешқашан ірі кітаптың авторы болмаса да, оның хат алмасуының қарқындылығы мен әртүрлілігі үшін еске алынады. Өмірі бойында жазылған он мың хаттың шамамен алты мыңы сақталған. Оның бірнеше эсселері Das Morgenblatt, Das Schweizerische Museum және Der Gesellschafter журналдарында жарияланды; 1830 жылы оның Denkblätter einer Berlinerin атты еңбегі Берлинде жарық көрді. Оның күйеуі Карл Август оның қайтыс болғаннан кейін 20 жыл ішінде хат алмасуын редакциялап, жариялады. Дэвид Вайтпен және Карл Августпен хат алмасуы Лейпцигте тиісінше 1861 және 1874–1875 жылдары жарық көрді. Рахель Варнхаген 1833 жылы Берлинде қайтыс болды. Оның қабірі Берлин Кройцбергтегі I Дрейфальтиггидсфридхоф зиратында орналасқан. Оның күйеуі оның өлімінен кейін оның шығармаларынан үзінділер жинақталған екі естелік томды шығарды: Rahel, ein Buch des Andenkens für ihre Freunde (Рахель, достарына арналған естелік кітап; 3 том, 1834; жаңа редакция, 1903) және Galerie von Bildnissen aus Rahels Umgang (Рахель шеңберінен портреттер галереясы; 2 том, 1836).

Rahel Antonie Friederike Levin was born to a Jewish family in Berlin. Her father, a wealthy jeweller, was a strong willed man who ruled his family despotically. She became close friends with Dorothea and Henriette, daughters of the philosopher Moses Mendelssohn. Through them she got to know Henriette Herz, with whom she would become intimately associated throughout her life, moving in the same intellectual spheres. Together with Herz and her cousin, Sara Grotthuis née Meyer, she hosted one of the famous Berlin salons of the 1800s. Her home became the meeting place for artists, poets and intellectuals such as Schlegel, Schelling, Steffens, Schack, Schleiermacher, Alexander and Wilhelm von Humboldt, Motte Fouqué, Baron Brückmann, Ludwig Tieck, Jean Paul, and Friedrich Gentz. During a visit to Carlsbad in 1795 she was introduced to Goethe, whom she met again in Frankfurt am Main in 1815. After 1806, she lived in Paris, Frankfurt am Main, Hamburg, Prague, and Dresden. This period was one of misfortune for Germany; Prussia was reduced to a small kingdom and its king was in exile. Secret societies were formed in every part of the country with the object of throwing off the tyranny of Napoleon. Levin herself belonged to one of these societies. In 1814, she married the biographer Karl August Varnhagen von Ense in Berlin, after having converted to Christianity — this also made her sister in law to the poet Rosa Maria Assing. At the time of their marriage, her husband, who had fought in the Austrian army against the French, belonged to the Prussian diplomatic corps, and their house in Vienna became a meeting place for Prussian delegates to the Congress of Vienna. In 1815, she accompanied her husband to Vienna and then to Karlsruhe in 1816, where he became a Prussian representative. She returned to Berlin in 1819, when her husband retired from his diplomatic position. Though never the author of a major book, Rahel Varnhagen is remembered for the intensity and variety of her correspondence. Six thousand letters have survived, out of an estimated ten thousand written by her in the course of her lifetime. A few of her essays were published in Das Morgenblatt, Das Schweizerische Museum, and Der Gesellschafter; in 1830, her Denkblätter einer Berlinerin was published in Berlin. Her husband, Karl August, edited and published her correspondence in the 20 years after her death. Her correspondence with David Veit and with Karl August was published in Leipzig, in 1861 and 1874–1875, respectively. Rahel Varnhagen died in Berlin in 1833. Her grave is located in the Dreifaltigkeitsfriedhof I Berlin Kreuzberg. Her husband published two memorial volumes after her death containing selections from her work: Rahel, ein Buch des Andenkens für ihre Freunde (Rahel, a Memorial Book for her Friends; 3 vols., 1834; new ed., 1903) and Galerie von Bildnissen aus Rahels Umgang (Gallery of Portraits from Rahel's Circle; 2 vols., 1836).