Кіріспе

Әбу-Дабидің 1855-1909 жылдардағы шейхі Зайд бин Халифа Әл-Нәхян (زايد بن خليفة آل نهيان; 1835 – 18 мамыр 1909), сондай-ақ Зайд Ұлы немесе Зайд Бірінші деп белгілі, 1855 жылдан өліміне дейін, 1909 жылға дейін Әбу-Дабидің шейхы болды. Ол Біріккен Араб Әмірліктерінің негізін қалаушы шейх Зайд бин Сұлтанның әкесі және оның құрметіне аталған.

Өмірбаян

Ол 1835 немесе 1840 жылдары Әбу-Даби әмірлігінде дүниеге келген. Өмірінің басында көп уақытын Әбу-Даби бедуиндерімен бірге өткізді. 1855 жылы туысы, шейх Саид бин Тахнун биліктен алынғаннан кейін Әбу-Дабидің билеушісі болды. 1909 жылы қайтыс болғанға дейін 54 жыл билік етті. Әйелінің аты Майта Алмансури еді. Билігінің алғашқы кезеңдерінде Зайед Әбу-Дабиді Шаржа әмірлігімен болған бірқатар қақтығыстар арқылы басқарды. 1868 жылы Шаржа күштерімен қарулы шайқаста ол әскерінің алдына шығып, Шаржа билеушісі шейх Халид бин Сұлтан Әл Касимиге жеке жекпе-жекке шақырды. Зайед Халидті ауыр жарақаттады, ал Халидтің қазасы қақтығысқа нүкте қойды, бірақ жағалау қауымдастықтары арасындағы дұшмандықтар бұрынғысынша жиі кездесетін құбылыс болып қала берді. Зайед 1880 жылдары Әбу-Дабиді Катармен ұзақ соғысқа қатыстырып, Әбу-Дабидің батыс шекарасын қамтамасыз етті. 1870 жылы Оман күштерімен бірігіп, Бурайми аймағынан саудиялық әскерлерді ығыстырды. Бұл Бурайми оазисін қорғаған бекіністерді Әбу-Дабидің толық бақылауында қалдырды және саудиялықтарды Оманға қатысты жоспарларынан бас тартуға мәжбүр етті. Осыдан кейін Абу-Дабидің осы аймақтағы ықпалы мен бақылауы біртіндеп артты. Зайед Оман имамы Аззан бин Каисты Дханк шайқасында Мускат сұлтаны Түркі бин Саидқа қарсы қолдады. 1895 жылы Зайед Аль-Зораны (қазіргі Әжманның бөлігі) Солтүстік шейхтерімен қақтығыста өзіне адал Бәни Қитаб күштерін жабдықтау үшін қолайлы база деп тапты және британдық резиденттен теңіз арқылы жабдықтар жеткізуге рұқсат сұрады. Қозғалыстың нақты себептерін білмейтін резидент рұқсат берді, бірақ Зайед басқа шейхтерден қарсылық көріп, жоспарын іске асыра алмады. 1897 жылы Сұлтан бин Насер Аль Суэди басқаратын Судан (жекеше Аль Суэди) тайпасының бір бөлігі Зайедтің қолдауымен Аль-Зораға қоныстануға рұқсат сұрады (Зайед анасының жағынан Суэди және Сұлтанның қызына үйленген) және резидент бұл рұқсатты берді. Бұл жоспарға алаңдаған Әжман билеушісі Аль-Зораны құрлықпен байланыстыратын су жолының бірінде бекініс салды (сол кезде ол арал болған). Шаржа билеушісі 1890 жылы резиденттен өзінің аумағының ортасында Әл-Қасими емес бекініс құрылуына жол бермеуді өтінді. Бұл талап қабылданды, бұл Зайедті ашуландырды, өйткені ол Аль-Зораны Солтүстік жағалауға деген талабының кеңеюі ретінде қарастырды, соның салдарынан жоспар тоқтатылды және бұл шешім британдық саяси резиденті майор Перси Кокстың Аль-Зораға сапарынан кейін бекітілді. Кокс Зайедті "көңілсіз" деп сипаттады және Дубай мен Умм Аль Кувейннің қалған шейхтерін Түшкілік мемлекеттерінің болжамды туы – ақ түсті тесілген қызыл туды қабылдамауға кеңес берді, бұл тудың Аль Кауасим тайпалық федерациясын білдіретінін айтты. 1892 жылы Зайед Ұлыбританиямен келісімге қол қойды, ол Әбу-Дабидің халықаралық сауда қатынастарын британдықтарға тиімді түрде жүктеді. 1894 жылы Зайед Шаржаның гегемониясын ығыстырып, Түшкілік шейхтерінің ең күштісі саналды. Оның көптеген ұлдары болды, ең үлкені Халифа есімді, анасы Манасир тайпасынан шыққан. Оның Дхиаб есімді бір бауыры болды, ол Сұлтан, Мұхаммед және Ахмет деген үш ұлға ие болды.