Кіріспе

Гүлді өсімдіктер түрі Terminalia bellirica, baheda, bahera, behada, beleric немесе bastard myrobalan (арабша beliledj بليلج, орта парсыша Balilag), парсыша بلیله (Balileh), санскритше: Vibhītaka बिभीतक, Aksha अक्ष) – Combretaceae тұқымдасына жататын ірі жапырақты, қысқа уақытқа жапырақтары түсетін ағаш. Ол Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияның жазықтарында және төменгі төбелерінде кеңінен таралған, сондай-ақ аллеялық ағаш ретінде де өсіріледі. Базионим – Myrobalanus bellirica Gaertn. (Fruct. Sem. Pl. 2: 90, т. 97. 1791). Уильям Роксбург M. bellirica-ны Terminalia тұқымдасына "T. bellerica (Gaertn.) Roxb." деп көшірген. Бұл жазылу қатесі қазір кеңінен қолданылып, шатасуға себеп болып отыр. Дұрыс атауы – Terminalia bellirica (Gaertn.) Roxb.

Жапырақтары мен тұқымдары

Жапырақтары шамамен 15 см-дей ұзын және бұтақтардың ұштарына қарай тығыз жиналған. Ірі қара малға жақсы азық ретінде қарастырылады. Терминалия беллирика тұқымдарының майлылығы 40%-қа жетеді, ал оның майлы қышқыл метил эфирі АҚШ (ASTM D 6751 02, ASTM PS 121 99), Германия (DIN V 51606) және Еуропалық Одақ (EN 14214) стандарттарында белгіленген биодизельдің негізгі талаптарына толыққанды сәйкес келеді. Бұл тұқымдар "бэдда" жаңғақтары деп аталады. Үндістан субконтинентіндегі Лодха тайпасы оның тұқымдарының ой-санаға әсер ететін қасиеттері үшін жейді. Ағаштың жаңғақтары дөңгелек пішіндес, бірақ бес жағы сәл жалпақ. Олар "Махабхарата" дастанында және "Ригведа" кітабының 10-шы тарауының 34-ші гимнінде ойын сүйектері ретінде қолданылған сияқты. Ойыншылар ойын тақтасына бірнеше жаңғақ лақтырады және олардың саны жұп немесе тақ екенін болжайды. "Нала" дастанында Ритупарна патшасы бір ағаш бұтағындағы жаңғақтардың санын бірден санау арқылы үлкен сандарды жылдам санау қабілетін көрсетеді.