Кіріспе

Капитал салығы – табыс емес, капиталға салынатын, бір рет қана жиналатын салық (жинауды үнемі қайталау оны байлық салығына айналдырады). Мысалы, егер капитал салығы 30% болса, таза активтері 100 000 АҚШ долларына жететін жеке тұлға немесе кәсіпкер кірісіне қарамастан, бір реттік төлем ретінде 30 000 АҚШ доллары төлейді. Капитал салығын енгізу үкімет үшін қиындық тудырады деп есептеледі. Кейбір экономистер капитал салығы жинау мен инвестициялауға кедерес келтіретінін және капиталдың елден кетуіне әкелетінін айтады, бірақ басқалары теориялық тұрғыдан мұндай жағдай міндетті түрде туындамайды деп санайды. Бұл көзқарас екі дүниежүзілік соғыс кезінде кең таралған, ал 2010 жылдары қарызы көп елдер кіріс табуға тырысқанда қайтадан қолдау тапты.

Ежелгі демократиялар

Ежелгі Афинада демократия кезінде литургия (λειτουργία) деп аталатын капитал салымының бір түрі болған. Литургияның түрлері алуан түрлі: қоғамдық пьесаны қаржыландырудан бастап, триреманы жабдықтау және оны әскери-теңіз күштеріне жіберуге дейін. Афиналық азамат мұндай салық төлеуге өз еркімен келе алатын, бірақ ешкім ерікті түрде ұсынбаса, талаптарға сай келетін бай адам оны төлеуге міндетті болатын. Олар бұл міндеттен құтылу үшін одан байрақ біреуді тағайындауға құқылы еді; егер тағайындалған адам оған қарсылық көрсетсе, тағайындаушы литургияны өзі қабылдай алатын немесе өзінің тағайындалған адамымен мүлікті айырбастауды ұсына алатын (антидоза). Егер тағайындалған адам бас тартса, мәселе сотқа жіберілетін, ал сот бай деп шешкен адам литургияны орындауға міндетті болатын. Афиналықтар салықтан қашу үшін байлықтарын жасырып жүретін, ал жасырын байлықты анықтаған мазақтаушылар оны шантаж үшін пайдаланатын. Антидоза мемлекетке ең бай адамдарды анықтауға көмектесті және байларды бір-біріне күдікпен қарауға мәжбүр етті. Афинада есфора (симморияны қараңыз) деп аталатын байлық салығы да болды, және осы мақсат үшін қала әр бай адамнан өз байлығының мөлшерін бағалауын талап етті (τίμημα). Бұл өзін-өзі бағалаулар көбінесе дәл болмайтын. Экономистер литургияны көп зерттемеген. Үкіметтің салық салу саясатына қатысты негізгі қарсылық – ол тек адам өмірін пайдалануға тырысып, байлықты пайдалануға ұмтылмауы. Либералдық партияның 1917 жылғы күзгі сайлау платформасы, Канада. The Economist, британдық басылым, капитал салымына қарсы болды, бірақ "азаматтардың табысын теңестіруге жеткілікті ауыр тікелей салық салуды" қолдады; сондай-ақ, американдық экономист Оливер Митчелл Вентворт Спраг Economic Journal журналында "адамдарды әскерге шақыру логикалық және әділ түрде қазіргі табыстан артық табыстың бір бөлігін алумен бірге жүруі керек" деді. 1999 жылы Дональд Трамп АҚШ үшін 10 миллион доллар немесе одан да көп сомадағы жеке тұлғалар мен трастардың таза байлығынан бір реттік 14,25% салық салуды ұсынды. Трамп бұл шара 5,7 триллион долларлық жаңа салық түсімдерін әкеліп, ұлттық қарызды жоюға жұмсалатынын мәлімдеді. 2013 жылдың шілдесінде Кипр үкіметі Bank of Cyprus банкісіндегі 100 мың евродан астам депозиттерге 47,5% салық салды. 2013 жылдың қазан айында Халықаралық валюта қоры баяндама жариялады. Келесі жылы Бундесбанк банкроттықтан сақтану үшін Еуроаймақ елдері банк шотына бір реттік салық салуды ұсынды. 2014 жылдың ақпанында Рейтер агенттігі бұл идеяның Еуропалық комиссияда қолдау тапқанын көрсетті, ол сол жылы сақтандыруды қадағалайтын органнан "ұзақ мерзімді қаржыландыру үшін жеке зейнетақы жинақтарын жұмылдыру" туралы заң жобасы бойынша кеңес сұрады. Ұлыбританияда 2020 жылдың желтоқсанында Байлық салығы жөніндегі комиссия жариялаған баяндамада COVID-19 рецессиясының салдарынан мемлекеттік қаржыға туындаған қиындықтарды шешу үшін үкімет салықты көтеруді қажет деп шешсе, бір реттік байлық салығын енгізу ұсынылды. Баяндамада нақты босату шегі мен салық ставкалары туралы пікір білдірілмеген, бірақ ұсынылған есептеулерге сәйкес, 500 000 фунт стерлингтен жоғары жеке таза байлыққа 5% бір реттік салық салу 260 миллиард фунт стерлингке дейін түсім әкелуі мүмкін. Баяндамада ұсынылған ұсыныстар кейіннен Қазынашылық комитетінде талқыланды. Комитет төрағасы Мел Стрид бір реттік байлық салығын енгізу туралы ұсыныс "жылдық байлық салығынан гөрі мүмкін болатын нәрсенің соңына жақын" екенін айтты.