Кіріспе

Альберта және Саскачеван, Канададағы өзен.

Саскачеванның шығыс-орталық және Манитобаның батыс-орталық бөліктерінде орналасқан өзен. Өзеннің жалпы ұзындығы – және су жинау алабы – құрайды. Орташа шығыны – болып табылады. Өзен атауы, кри тілінде "элік өзені" деген мағына беретін wâwâskêsiw sîpiy деген атаудың аудармасынан шыққан. "Қызыл бұғы" – эликтердің тағы бір атауы, ол Еуразиядағы оларға жақын түрлерге қатысты. Қызыл Елік өзенінің бойында Сандре, Қызыл Елік, Драмхеллер және Императрица қалалары орналасқан. Брукс қаласы және Динозаврлардың провинциялық паркі де Қызыл Елік өзенінің бассейнінде орналасқан. Шамамен 18 000 жыл бұрын болған мұздық су тасқыны осы бассейннің бір бөлігін және динозаврлар мен басқа да креда кезеңінің қалдықтарын қамтитын көрікті құнарсыз жерлердің көп бөлігін жойды.

Тарих

Жозеф Тирелл 1883 жылы мұнда үлкен динозавр қаңқаларымен қатар, үлкен көмір қабатын да тапты.

2013 жылғы Альберта су тасқыны

2013 жылдың маусым айында Канаданың Альберта провинциясында күшті жаңбыр жауып, Боу, Элбоу, Хайвуд, Олдман және Ред-Дир өзендері мен олардың салалары бойында провинцияның оңтүстік жартысының көп бөлігінде қатаң су тасқыны болды. Су деңгейінің көтерілуіне байланысты жиырма төрт муниципалитет жергілікті төтенше жағдай режимін жариялады, ал көптеген елді мекендерге эвакуация бұйрығы берілді. Канада Корольдік атты полициясы High River маңында төрт адамның суға батып кеткен болуы мүмкін екенін хабарлады. Аймақта 100 мыңнан астам адам үйсіз қалды.

Курс

Өзен Канаданың Роки тауларының шығыс беткейлерінде, Банф ұлттық паркі ішіндегі Скоки аңғарының жанындағы Саубек жотасында басталады, содан кейін таулар мен тау етегі аймағы арқылы шығысқа қарай ағады. Сандрден бұрын солтүстік-шығысқа бұрылып, 1983 жылы Диксон бөгетімен салынған Глениффер көлі деген жасанды су қоймасына құяды және осы бағытты Ред-Дир қаласына дейін сақтайды, онда ол шығысқа, ал Стетлерден бұрын оңтүстікке бұрылады. Ол оңтүстікке қарай ағып, Толман Бадлендс мұралық мал өсіру алқабы, Драй Айленд Буффало Жумп провинциялық паркі, Драй Айленд дәлізі және Мидленд провинциялық паркі сияқты провинциялық және аймақтық парктермен қоршалған аңғарымен ағады. Драмхеллерде оңтүстік-шығысқа қарай ағып, Динозавр провинциялық паркі арқылы өтіп бара жатқанда шығысқа бұрылып, Альберта мен Саскачеван шекарасына жетеді, одан Императрицадан өтеді. Саскачеван арқылы ағып, Оңтүстік Саскачеван өзенімен бірігеді.

Балық түрлері

Спорттық балықтарға: шабақ, солтүстік шырша, сарғылдақ, көл ақ балығы, сары шабақ, бурбот, көл есегі, тау ақ балығы, алтын көз, қоңыр алабұға, бұқа алабұға, көкжаңбырлы алабұға, бұлақ алабұға және қатал алабұға жатады. Басқа балықтарға мыналар жатады: жасыл шынар, өзен шынары, дақты құйрықты шынар, жалпақ басты шабақ, ұзын мұрынды даки, тікенді шабақ (quillback), ұзын мұрынды сорғыш, ақ сорғыш, қысқа басты қызыл ат, күміс қызыл ат, шабақ, қасық басты скульпин, көл шабағы, солтүстік інжулы даки, солтүстік қызыл ішті даки, ұсақ қабықты даки, майлы басты миноу және брук стиклебек.

Құбырлардағы төгілу

Қызыл Елік өзені – Қызыл Елік қаласы мен айналасындағы аудандардың су көзі. Өзеннің астынан құбырлар өтеді және судың ағып кетуі ішуге жарамды суға қол жеткізуге кедергі келтірді. 2008 жылдың маусым айындағы ауыр жаңбырлар кезінде Қызыл Елік өзені жүйесінде су ағынының күшеюі тіреуші топырақты эрозияға ұшыратып, Pembina Pipeline Corporation компаниясына тиесілі Cremona шикі мұнай құбырының бір бөлігін Қызыл Елік өзенінің ағынына ашық қалдырды. Шамамен мұнай Ред-Дир өзені арнасының астындағы зақымдалған жерден ағысқа қарсы қозғалып, Глениффер суқоймасында майлы жабын мен мұнайға тоңған қалдықтарды қалдырды. Жаңарту жұмыстары 2011 жылға дейін аяқталған жоқ. 2012 жылдың маусым айының басындағы ауыр жаңбырлар Plains Midstream Canada компаниясына тиесілі 46 жылдық құбыр желісінде, Қызыл Елік өзенінің саласы Джексон Крикте (Альберта, Глениффер көлі мен Диксон тоғанының жанында) осыған ұқсас, бірақ ірірек ағып кетуге себеп болды, нәтижесінде шамамен жеңіл қышқыл шикі мұнай Қызыл Елік өзеніне құйылды.

Қызыл бұғы

Қызыл Елен ылғалды континенталды климатқа (Köppen Dfb) ие, қаланың Паллизер үшбұрышында орналасуының нәтижесінде жартылай шөлейттік әсерге ұшырайды. Қызыл Еленде тіркелген ең жоғары температура 1906 жылғы 8 шілдеде болған. Жаздар көбінесе жылы және жаңбырлы, ал түндер салқын болады. Қыстар ұзақ, суық және өте құрғақ өтеді.

Императрица

Императрица Паллизердің үшбұрышы деп аталатын далалық аймақта орналасқан және жартылай құрғақ климатқа (Кёппен климаттық классификациясы BSk) ие. Қыстары ұзақ, суық және құрғақ, ал жаздары қысқа, бірақ күндізгі орташа температурасы жылыдан ыстыққа дейін жетеді, ал түнгі температура салқын. Көктем мен күз өте қысқа, іс жүзінде қыс пен жаздың арасындағы көшу кезеңдері. Құрғақтығы мен орташа биіктігіне байланысты күндізгі температураның кең ауқымы жиі кездеседі. Жыл бойы ылғалдылық төмен. Жылдық жауын-шашын мөлшері өте аз, орташа есеппен, және жылы айларда шоғырланған. Орташа есеп бойынша, ең суық ай – қаңтар, орташа температурасы, ал ең жылы ай – шілде, орташа температурасы. Ең құрғақ ай – ақпан, орташа жауын-шашын мөлшері, ал ең ылғалды ай – маусым, орташа жауын-шашын мөлшері.