Кіріспе

Батыс Канададағы өзен

Оңтүстік Саскачеван өзені – Канаданың Альберта және Саскачеван провинцияларындағы маңызды өзен. Өзеннің бастауы оңтүстік Альбертадағы Боу және Олдман өзендерінің қосылған жерінен басталып, орталық Саскачевандағы Саскачеван өзенінің саласына жеткенде аяқталады. Саскачеван өзенінің саласы – Оңтүстік және Солтүстік Саскачеван өзендерінің қосылған жері, және ол Саскачеван өзенінің басталуы болып табылады. 20 ғасырдың бірінші жартысында Оңтүстік Саскачеван өзені қыста толығымен қатып, Саскатун, Медисин Хэт және басқа да жерлерде әдемі мұз кесулер мен қауіпті жағдайларды тудыратын. Саскатундағы кем дегенде бір көпір өзенмен әкелінген мұздан қираған. Дегенмен, 1960 жылдары Гардинер тоғанының салынуы өзеннің қуатын әлсіретіп, Оңтүстік Саскачеванның табиғи ағысының көп бөлігін К’Аппель өзеніне бұрды. 1980 жылдары өзен деңгейінің төмендеуіне байланысты көптеген тұрақты құмдар пайда болды. Боу өзенінің бастауынан Оңтүстік Саскачеван өзені ағып өтеді. Саскачеван өзенінің сағасындағы орташа су шығыны және су жинау алабы 1800 км², оның 1800 шақырымы АҚШ-тың Монтана штатында, ал қалғаны Альберта және Саскачеван провинцияларында орналасқан.

Курс

Өзен Боу және Олдман өзендерінің қосылған жерінен басталады, Альберта штатының Грасси көлінің солтүстігінде орналасқан Боу аралы қауымдастығында, оны Альберта штатының Боу аралы қаласымен шатастырмау керек. Бұл екі өзеннің сулары, өз кезегінде, Британдық Колумбия және Монтана шекарасына жақын Роки тауларындағы қысқы қар және жаңбырдан пайда болады. Роки таулары мен тау етегіндегі мұздықтар мен қардың еруі жылдық ағыстың шамамен 90 пайызын құрайды, оның көп бөлігі шілде және тамыз айларында байқалады. Қызыл Елік өзені – Оңтүстік Саскачеванның маңызды саласы. Лейк-Дифенбейкер су қоймасы Саскачеван штатындағы Гардинер және К’Аппель өзендеріне салынған бөгеттердің құрылысы арқасында пайда болды. Оңтүстік Саскачеван арқылы ағатын су, бөгеттер арқылы өтіп, SaskPower компаниясы өндіретін гидроэлектр энергиясының шамамен 19 пайызын қамтамасыз етеді. Бөгеттен төмен қарай өзен Саскатун қаласы арқылы солтүстікке қарай ағып, Принс-Альберттен шығысқа қарай Саскачеван өзенінің саласында Солтүстік Саскачеван өзенімен қосылады. Саскатун қаласына жақын аумақта Мивасин аймақтық бағдарламасы өзеннің табиғи ортасын сақтауға жауапты. Саскатун аймағындағы көптеген көлдер Оңтүстік Саскачеван өзенінің ескі арналарынан (оқшаулар) пайда болған, олардың ішінде Ай көлі және Пайк көлі ең танымалдары. WWF Canada ұйымы жасаған, он ірі канадалық өзеннің су ағынын талдаған зерттеуде Оңтүстік Саскачеван өзені ең көп қауіпке ұшырағаны анықталды. Климаттың өзгеруі, ауыл шаруашылығы және қалалық инфрақұрылымның су пайдалануы, сондай-ақ гидроэлектр энергиясын өндіретін бөгеттер Оңтүстік Саскачеван өзенінің су ағысын 70 пайызға дейін азайтты. Жарнама берушілер мен үкімет органдарына өзенді тұрақты жобалар арқылы қорғау және қалпына келтіру, сондай-ақ суды бұруды шектеу туралы ескертулер жасалды. Диксон бөгеті Қызыл Елік өзенінің төменгі ағысындағы сумен жабдықтауды реттейді; Бассано бөгеті және тағы 11 бөгет Боу өзенінде және Боу өзенінің алабында суды бұрады; ал Олдман өзенінің бөгеті және Уотертон Сент-Мэри жүйесі Олдман өзенінің төменгі ағысындағы су ағынын басқарады. Лидер қаласының батысында және Медисин-Хэт қаласының солтүстік-шығысында орналасқан Меридиан бөгеті жобаның құны суарудан күтілетін пайдадан басым болғандықтан тоқтатылды.

Геология

Оңтүстік Саскачеван өзенінің жағалауының кейбір бөліктері құлауға ұшырайды. Саскатун қаласы негізделгеннен бері көптеген беткей сыну оқиғаларын бастан өткерді. Өзен жағалауының дамуын реттеу 1979 жылы Мивасин аймақтық басқармасын құрудың маңызды себебінің бірі болды.

Канаданың маңызды құс аймақтары

Оңтүстік Саскачеван өзенінің бойында Канаданың төрт маңызды құс аймағы (IBA) бар. Екі – Галлоуэй және Мири шығанағы (SK006) және Шығыс Дифенбекк көлі (SK055) – Дифенбекк көлінде орналасқан, ал қалған екеуі өзен ағысымен жоғары орналасқан. Suffield (AB 007) Альберта провинциясындағы Канада Қарулы Күштерінің Suffield базасында орналасқан. IBA-ның ауданы , және Оңтүстік Саскачеван өзенінің солтүстік-батыс жағалауындағы екі бөлімнен тұрады. Ландшафты аралас шөптесін далалардан, ара-тұра тұзды көлдер мен табиғи бұлақтардан құралған. Бұл жерде кездесетін құстарға: қазбашы соқыр, шырша, ұзын мүңкілді шағала, темірлі шағала, Маккоунның ұзын тұяқтысы, Брюердің көгершіні, таулық құмшаң, Бейрдтің көгершіні, Спрагтың тұяқтысы, шөпшөп көгершіні, батыс далалық көгершіні, алтын бүркіт және далалық соқыр кіріп отырады. Жоғарыда аталған құстардан басқа, бұл орта мул бұғысы, қаңғыбас, Ордтың кенгуру егесі, пигмейлік қысқа мүйізді кесіртке, батыс құйрықты жылан және далалық жылан сияқты бірнеше жануарлар үшін де маңызды. Оңтүстік Саскачеван өзені (Эмпресстен Лансер Фериге) (SK 046) IBA Саскачеван провинциясында орналасқан және Оңтүстік Саскачеван өзенінің ағысын Альберта/Саскачеван шекарасынан шығысқа қарай Лансер Фери өткеліне дейін жалғастырады, сондай-ақ өзеннің аңғары мен Қызыл Елік өзенімен қосылатын жерін қамтиды. Аймақтың ауданы . Өзен аңғарының төменгі жағы тығыз орманды, онда шығыс сүт ағашы, Манитоба жапырақты ағашы, бұршақ жапырақты самырсын және жасыл күл ағашы сияқты ағаштар өседі. Бұл жерде кездесетін құстарға ұзын мүңкілді шағала, түтік, шырша, қысқа құлақты соқыр, темірлі сойқа, қызыл бас, далалық сойқа, күркірек, алтын бүркіт, үлкен мүйізді сойқа, батыс сыңғырлаушы сойқа, қайың, батыс ағаш пиви, тау құсы, алдыр, сары көк болат және үлкен көк құс жатады.

Балық түрлері

Балық түрлеріне шамамен мыналар кіреді: валлей, сор, сары шабақ, солтүстік тұғыр, көл форелі, радуга форелі, алтын көз, көл ақ балығы, циско, көл осетрі, бурбот, квилбэк, ұзын мұрынды сор, ақ сор және қысқа басты қызыл ат.