Кіріспе

Хохелага (оʃlaɡa) – 16 ғасырдағы Сент-Лоуренс ирокездерінің Монреаль, Квебек, Канададағы Король тауының үстінде немесе жанында орналасқан бекінілген ауылы. Жак Картье 1535 жылғы 2 қазанда қайықпен келді; ол келесі күні ауылды аралады. Ирокездер оны құрметпен қарсы алды және жақын жердегі тауды Рояль тауы деп атады. Монреаль және Хохелага архипелагының айналасында оның құрметіне аталған бірнеше жер-су аттары бар. Бұрынғы ауылды еске алу үшін 1925 жылы Макгилл университетіне жақын жерге тас белгі орнатылды. Ол 1535 жылы Картье келген ауылдың орнында деп саналады. Белгі орнатылған жер Канаданың ұлттық тарихи ескерткіші деп жарияланды. Ауылдың атауы Монреаль қаласының Хохелага-Майзоннёв ауданының атында сақталған, ал Монреальдегі Osheaga фестивалінде атаудың басқаша жазылуы қолданылады.

Этимология

Көптеген лингвистер Хохелага сөзін ирокез тілінен француз тіліне ауысқан термин деп қабылдайды. Ол "бүркіт жолы" немесе "бүркіт бөгеті" деген мағына береді, немесе жақын орналасқан Лашин суарнасына сілтеме жасай отырып, "үлкен ағыс" дегенді білдіреді. Ошиаганың "қол алысқан халық" деген мағынасы бар альтернативті түсіндірме де ұсынылған; осы оқиғаның кейбір нұсқаларында ирокез халқы Картье қайығымен алғашқы рет қонысқа жақындағанда олардың назарын аудару үшін қолдарын қозғап, таңырқаған, ал басқаларында олар еуропалық амалмен амандасып, қол бергенде таңырқаған. Бұл соңғы түсіндірмелерге Кахнавакедегі Мохок халқы үлкен қолдау көрсетеді, бірақ Мохок тілінің Хохелагадағы ирокез халқы қолданған, бірақ толықтай бірдей емес Лорантия тілінен айқын ерекшеліктерімен толық қолдау таппайды. Пауль Эмиль Бордуастың "La Terra de Hochelaga" картинасы Маунт-Роял саябағындағы Гранд-шале қабырғаларын безендіреді. Ағаш қоршаумен қоршалған қалада ағаштан және қабықтан жасалған, көбінесе тікбұрышты және дөңгелек пішіндес ұзын үйлерден тұратын, шамамен елу үй болған. Халық саны шамамен 3000 адамға жетеді деп есептеледі. Ол, әлбетте, кейіннен қиратылған болуы мүмкін, өйткені Жак Картье 1541 жылы аралға қайта келгенде оны есімдерімен атамаған. Ол екі ауыл туралы айтқан, бірақ олардың тек бірі – Тутонагуй есімді болған. Хохелаганың жоғалуына себепкер болған соғыс, мүмкін Стадаконамен болған соғыс болуы мүмкін. Тұрғындардың жоғалуына байланысты бірнеше теория пайда болды, соның ішінде олардың батысқа қарай Ұлы көлдердің жағалауына көшіп кетуі, оңтүстіктегі ирокез тайпаларымен немесе батыстағы гурондармен болған қасіретті соғыстар немесе Ескі әлемнің ауруларының әсері. Алайда, Археобекке сәйкес, ауылды тастап кетудің басты себебі жердің тозығынан туған цикл болуы мүмкін. Самуэль де Шамплен келген кезде альгонкиндер де, мохоктар да Сент-Лоуренс аңғарында аң аулап, шабуылдар жасаған, бірақ олардың ешқайсысы тұрақты қоныстар құрмаған. Ауылдарды көшіру әдеті Ирокездердің қонысының нақты орналасқан жерінің қазіргі уақытта құпия болып қалуының себебі болуы мүмкін. Уильям Доу Лайтхолл Хохелаганың 1860 жылы Макгилл университетіне жақын Доусон алаңында орналасқан деп мәлімдеді. Бұл орын Виль-Мари қаласының негізі қаланғанға дейін бір-екі ғасыр бұрынғы ауылға сәйкес келеді, бірақ оған қоршау болмаған және тым тар көрінеді. Тағы бір ұсынылған орын – таудың солтүстігіндегі Отремонт, егер Картье Ривиер-де-Прери арқылы келсе, бұл ықтимал болар еді. Қала құрылысшысы Пьер Ларуш Гастальди суретінен алынған топометриялық деректерге сүйене отырып, ауыл таудың басында орналасқан деп болжады. Бұл гипотеза жеткілікті негізделмеген, өйткені La Terra de Hochelaga – екінші қолмен жасалған реконструкция. Сонымен қатар, Картье таудың "олардың аталған ауылымен жанасатын" екенін, Хохелаганың "тауға жақын және жанасатын" екенін және ол Маунт-Рояльға осы орыннан ширек лига қашықтықта барғанын, ал бұл қашықтық Маунт-Рояль алабы мен оны қоршаған төбелерді бөліп тұратынын нақты айтқан. Жақында таудың басында, алаптың маңында және Маунт-Рояль тауының шығысындағы Жанна Манс паркінде жүргізілген археологиялық қазбалар ешқандай нәтиже бермеді. Хохелаганың нақты орналасқан жері әлі де белгісіз.

Ривиер де Прериден кіру

Көп уақыт бойы Жак Картье Сент-Лоуренс өзенімен үздіксіз жол жүргені айқын деп есептелді; ол айтқан тасқын сулар Лашин тасқын сулары деп белгіленді. Бірақ кейбір адамдар оның сипаттамасы Саулт-о-Реколледегі Ривиер-де-Прейридегі тасқын суларға көбірек сәйкес келеді деп санайды. 20-шы ғасырда тарихи құжаттарды жан-жақты зерттеу нәтижесінде еуропалықтар келгенге дейін Ривиер-де-Прейри жергілікті тайпалардың қалыпты су жолы болған деген болжам туды, себебі ол Сент-Лоуренс өзенінен, оның тасқын суларымен салыстырғанда әлдеқайда қауіпсіз болды. Бұл өзен Отава өзенінің бастауына тікелей байланысқан су жолы болды. Сондықтан Картье осы өзен арқылы Хохелагаға жеткен болуы мүмкін. Сонымен қатар, Картье келесі экспедициясында сипаттаған үш тасқын суды Сент-Лоуренс өзенінен гөрі Ривиер-де-Прейриде, "үш сальт өзені" деп аталатын жерде табу оңайырақ. Маунт-Рояль паркіндегі Гранд-шале авторы Аристид Богран Шампань мұны егжей-тегжейлі сипаттаған.

Венеция мүддесі

Жак Картьедің Вест-Индияны зерттеуі Венецияда, әсіресе, Ондық кеңестің хатшысы Джованни Баттиста Рамузионың назарынан тыс қалмады. Карьералық дипломат ретінде елшілік қызметін атқарып, ол Еуропаның көптеген елдеріне сапар шекті. 1492 жылы генуэздік Христофор Колумб Америкаға жеткенде жеті жастағы Рамузио жаңа жерлерді ашуды сол заманғы ең маңызды іс деп санады. Шындығында, республика 1453 жылы Османлы түркілері Константинопольді басып алғаннан кейін Үндістан субконтинентіне қол жеткізуде қиындыққа тап болды. Рамузио Жак Картье 1545 жылы Франция королі Франциск I-ге сыйлаған "Бреф рецит" атты естеліктердің көшірмесін алды, және одан кейін Картьедің зерттеулерін өзінің "Delle navigationi et viaggi" еңбегінің үшінші томында сипаттады. 1556 жылғы басылымда Джакомо Гастальди салған түрлі суреттер бар, оның ішінде "Ла Терра де Хохелага Нелла Нова Франсия" суреті Картьедің Маунт-Рояльға (картада Монте-Реал) сапарын сол кездегі еуропалық стильде бейнелейді.

Өнер саласында

Маунт-Роял шаледегі суреттердің бірі – Рефус Глобал тобының мүшесі Пол Эмиль Бордуаның "La Terra de Hochelaga" картинасының көшірмесі. "Hochelaga, Land of Souls" (2017) фильмінде Картье экспедициясының Хохелагаға келгені, сондай-ақ ғасырлар бойы ауыл орнында болған тағы бір ойдан шығарылған оқиғалар бейнеленген. "Hochelaga" – канадтық Dopethrone sludge metal тобының төртінші альбомы. Ол 2015 жылдың 13 сәуірінде Totem Cat Records лейблы арқылы жарық көрді.

Кітаптар тізімі мен дереккөздер

Картье, Жак. (1545). Жақ Картьедің түпнұсқа хабарламасы. Париж: Тросс (1863 жылғы нұсқа, француз тілінде). Ньютон, Марк. (2007). "Хохелага қайда орналасқан?", Canadian Geographic. 114 том, 6-шы нөмір. 63–68 беттер. Пендергаст, Джеймс Ф. (1998). "Стадакона мен Хохелагаға тағайындалған шатастыратын атаулар", Revue d'études canadiennes. 32 том. 149–167 беттер. Пендергаст, Джеймс Ф. және Брюс Г. Триггер. (1972). Картьедің Хохелагасы және Доусон орны. Монреаль: МакГилл Квинс университетінің баспасы. Марк Эбли. (1994). "Хохелага қайда орналасқан?", Canadian Geographic. 114 том, 6-шы нөмір. 63–68 беттер. Роланд Трембле. (2006). "Сен-Лоран ирокездері: жүгері егісін өсіруші халық". Монреаль: "Елбасы" баспасы.