Кіріспе
Жәбіршік шырыны – жәбіршік жемісінің сұйық шырыны, ол жарқыраған қызыл түсімен, қышқыл дәмімен және өнімдерді өндірудегі әмбебаптығымен танымал. Жәбіршік өнімдерінің негізгі түрлеріне жәбіршік шырыны, кептірілген жәбіршік, жәбіршік соусы, мұздатылған жәбіршік, жәбіршік ұнтағы және жәбіршік экстракттарын қамтитын диеталық қоспалар жатады. "Жәбіршік шырыны коктейлі" немесе "жәбіршік шырыны қоспасы" термині шамамен 28% жәбіршік шырынынан тұратын өнімдерге қатысты, ал қалғаны басқа жеміс шырыны концентраттарынан (әдетте жүзім, алма немесе алмұрт), судан және дәмді жақсарту үшін қосылған қанттан тұрады. Төмен калориялы жәбіршік шырыны өнімдерінде калориясыз тәттілендіргіштер қолданылады. Ұзақ жылдар бойы зәр жолдары инфекциясына (ЗЖИ) қарсы антибактериялық әсер ететіні туралы қабылданған сенімге қарамастан, зерттеулер сапасы туралы белгісіздік болғандықтан жәбіршік шырынының ЗЖИ-ге тигізетін әсері дәлелденбеді. Еуропалық тамақ қауіпсіздігі органының ғылыми тобы жәбіршік тұтыну мен ЗЖИ-ге шалдығу қаупі арасындағы себеп-салдар байланысын орнату мүмкін емес деген қорытындыға келді.
Cranberry juice is the liquid juice of the cranberry a fruit recognized for its bright red color, tart taste, and versatility for product manufacturing. Major cranberry products include cranberry juice, dried cranberry, cranberry sauce, frozen cranberry, cranberry powder, and dietary supplements containing cranberry extracts. The term "cranberry juice cocktail" or "cranberry juice blend" refers to products that contain about 28% cranberry juice, with the remainder either from other fruit juice concentrates (typically grape, apple or pear), water, and added sugar to improve palatability. Low calorie cranberry juice products use non caloric sweeteners. Despite a long held reputation for providing antibacterial activity against urinary tract infections (UTIs), cranberry juice has no proven effects on UTIs due to uncertainty about the quality of research, A scientific panel for the European Food Safety Authority concluded a cause and effect relationship could not be established between cranberry consumption and risk of UTIs.
Тамақ құрамы
Кранберри шырыны 86% судан, 11% көмірсулардан және 1% май немесе ақуыздан кем (кесте). 248 грамм немесе 8 унциялық стандартты (күшейтілген) кранберри шырынының бір стаканы 107 калория береді және жаңалықты сақтау үшін С витаминін, сондай-ақ өндіріс кезінде қосылатын басқа да микроэлементтерді қамтиды. С витамині мен фолий қышқылының тәуліктік мөлшерінің 10% -дан астамын құрағаннан басқа, кранберри шырынының әдеттегі бір порциясы маңызды мөлшерде микроэлементтерді қамтамасыз етпейді (кесте). Кранберри шырынының жарты стаканы 60 калория, С витаминінің тәуліктік мөлшерінің 20% -ын береді және АҚШ-тың MyPlate күнделікті тамақтану бойынша нұсқаулығына сәйкес жемістің жарты порциясы ретінде есептеледі.
Денсаулыққа әсері
Кранберри шырыны – шамамен 2,6 pH көрсеткішімен қышқыл сусын. Кейбір кранберри шырыны өнімдерінде ішімдікті дәмді ету үшін өндірісте қолданылатын қанттың көп мөлшері болады, бірақ оларды тұтыну гипергликемия қаупін арттырып, қант диабеті немесе глюкозаға төзбеушілікпен ауыратын адамдарда қандағы глюкозаны бақылауды қиындатуы мүмкін. Кранберри өнімдерінің зәр жолдарының инфекциясын (ЗЖИ) алдын алу немесе емдеудегі тиімділігіне қатысты мета-талдаулардың сапасын қарастырғанда, клиникалық зерттеу әдістемелеріндегі сәйкессіздіктерден туындаған үлкен айырмашылықтар байқалды. 2023 жылы жарияланған тағы бір жүйелі шолуда, қайталанатын ЗЖИ-ге шалдыққан әйелдерде, балаларда және клиникалық араласулардан кейін ЗЖИ-ге бейім адамдарда кранберри өнімдерін тұтыну ЗЖИ қаупін азайтуға тиімді екендігі анықталды; алайда, осы шолуда қарт адамдарда, несеп шығару бұзылыстары бар адамдарда немесе жүкті әйелдерде тиімділікке қатысты жеткілікті дәлелдер табылмады. 2017 жылдың қыркүйегінде ірі кранберри шырыны өндірушісі Ocean Spray компаниясы FDA-ға денсаулыққа қатысты талаптарды ұсынды. FDA-ның 2018 жылғы ақпандағы жауап хатында компания "сау әйелдерде кранберри шырыны өнімдерін тұтыну мен қайталанатын ЗЖИ қаупінің төмендеуі арасындағы байланысқа қатысты денсаулыққа қатысты талапты бекітуді сұрады" делінген. FDA осы талапты "шектелген денсаулыққа қатысты талап" ретінде қарастыратынын мәлімдеді. Денсаулыққа қатысты талаптардың осы түріне FDA-ның жоғары стандартты "бекітілген денсаулыққа қатысты талабы" сияқты "ғылыми келісімнің жоғары деңгейі" қажет емес. "Шектелген денсаулыққа қатысты талаптар" тек талапты "кейбір ғылыми дәлелдермен қолдайтынын" талап етеді. Бұл талаптарға "ғылыми келісім стандартын қанағаттандыру" да қажет емес және өнімнің ЗЖИ сияқты ауруға әсер ететіндігіне қатысты жеткілікті дәлелдердің жоқтығын көрсететін ескертумен бірге келуі керек. 2019 жылы FDA-ның қосымша нұсқауларында кранберри шырыны өндірушілеріне тұтынушылар үшін шырынды тартымды ету үшін қосылған қантты өнімнің тамақтану құрамы туралы мәліметтерінде көрсету қажеттігі туралы хабарланды, ал қолданылған қант мөлшері FDA-ның "ережелерді орындау құқығы" шеңберінде қаралады. 2018 жылдың қазан айында Ұлттық денсаулық сақтау және күтім тамашалығының 16 және одан жоғары жастағы адамдардағы төменгі ЗЖИ-ге қатысты өзін-өзі күтімге қатысты ұсынымында "төменгі ЗЖИ-ны емдеу үшін кранберри өнімдері немесе несепті сілтілендіретін заттарға қатысты ешқандай дәлелдер табылған жоқ" делінген.
Тіс денсаулығы
Кранберри шырынының қышқылдығы (pH 2,6) тіс эмалын тозуына себеп болуы мүмкін.
Өңдеу
Кранберри – әртүрлі өсімдік түрлері өндіретін қышқыл қызыл жидектердің бір түрі, бірақ коммерциялық өндіріс үшін ірі жемісті немесе "американдық кранберри" (Vaccinium macrocarpon) өсіріледі. Қазіргі уақытта Канаданың кранберри өсіруге ең басты провинциялары – Британдық Колумбия, Квебек, Нью-Брансуик, Нова-Шотия және Принс-Эдвард аралы. Кранберриден шырын жасау үшін көбінесе сулы далаларда жинау әдісі қолданылады. Кранберри шырыны/коктейль өнімдерін дайындау үшін кранберри шырыны концентраты, тапсырыс, келісімшарт немесе сатып алу бұйрығында көрсетілгендей, әртүрлі мөлшерде сумен қайта жаңартылады.
Стерильдеу
Дәстүрлі түрде, жусан жемісінің шырыны патогенді немесе бұзылуға себеп болатын микроорганизмдер мен спораларды жою үшін термиялық өңдеу арқылы коммерциялық түрде стерильдендіріледі. Дайын жусан жемісінің шырыны жоғары температурада қысқа уақыт (HTST) немесе өте жоғары температура (UHT) әдістерімен жылумен өңделеді және герметикалық, тығыз жабылатын ыдыстарға қапталады. Азық-түліктерді термиялық өңдеу кезінде Clostridium botulinum бактериясына көбінесе ерекше назар беріледі.
Жақсылатылған стерилизация
2017 жылы кранберри шырынын өңдеудің жаңа әдістері қатарына жоғары қысыммен өңдеу (ЖҚӨ) және импульстік электр өрісі (ИЭӨ) технологиялары кірді. ЖҚӨ өңдеуі – зиянды бактерияларды, саңырауқұлақтарды және вирустарды жою үшін кранберри шырынына 1-ден 9 минутқа дейін 80 000 фунт/квадрат дюйм (немесе 550 МПа) қысым қолдануды қамтиды. Термиялық өңдеуден өтпеген шикі кранберри шырыны Health Canada мекемесі тарапынан жаңа өнім ретінде саналады. ИЭӨ-мен өңделген кранберри шырыны, дәстүрлі термиялық өңдеуге қарағанда, қолданылған кранберридің дәмін, түсін немесе хош иісін өзгерте алмайды.
Қаттылығы
Табиғи түрде, жусанжеміс құрамында қант аз болады және оның дәмі қышқыл. Сондықтан, қант қосылмаған жусанжеміс шырыны көбінесе тұтынушыларға ұнамайды.
Қаптама
Барлық жусан жемісі шырыны өнімдері өз елінің жақсы өндіріс тәжірибесіне сәйкес, асептикалық, герметикалық жабылатын контейнерлерге (пластик бөтелкелер, банкалар, қаптар) қапталуы тиіс. Көбінесе қолданылатын контейнерлердің көлемі 11,5 немесе 64 сұйық унцияны құрайды, және әрқайсысы өніммен кем дегенде 90 процентке толтырылуы керек.
Таңбалау
2020 жылы АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) күніне кемінде 27% жусаны құрамындағы жеміс шырыны ішетін сау әйелдерде рецидивті несеп жолдары инфекциясының қаупін азайту үшін жусан шырыны өнімдерінің қаптамасындағы денсаулыққа қатысты білікті мәлімдеме жасауға рұқсат бергенін хабарлады. FDA берген қаптамадағы мәлімдеме мысалы: "Күнделікті бір порция (8 унция) жусан шырыны ішу сау әйелдерде рецидивті несеп жолдары инфекциясының (НЖИ) қаупін азайтуға көмектеседі. FDA бұл мәлімдемені қолдайтын ғылыми дәлелдер шектеулі және үйлесімсіз деп қорытындылады".
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-тың көптеген нарықтарында концентратталған кранберри шырыны – кранберри шырыны немесе кранберри шырыны концентраты, су, тәттілендіргіштер және С витаминінің (аскорбин қышқылы түрінде) араластырылған қоспасы болып табылады. Араластырылған кранберри шырыны немесе концентраты таза, сау, пісіп жетілген, жақсы боялған, жуылған, жаңа немесе мұздатылған кранберриден (Vaccinium macrocarpon) жасалуы керек. Кранберри шырыны сау, таза және піскен кранберриден жасалуы тиіс. Бір немесе бірнеше келесі құрғақ тәттілендіргіштер қосылуы мүмкін: қант, инвертті қант және декстроза. Канадалық азық-түлік инспекциясы агенттігінің (CFIA) мәліметінше, егер өнімнің таза салмағында аталған шырынның кемінде 25% болса, бұл өнімнің атауы "кранберри шырыны сусындары/салқындатқыш" деп көрсетілуі мүмкін. Канадада кранберри екі санатқа бөлінеді: Канада No. 1 және Канада ішкі нарығы. Канада No. 1 санатты кранберрилердің таза, бірдей өлшемде болуы және сыртқы түріне, жеуге жарамдылығына немесе тасымалдау сапасына әсер ететін кез келген зақымдар мен кемшіліктерден бос болуы қажет. Канада ішкі нарығы санатты кранберрилердің ақылға қонымды түрде таза болуы және сыртқы түріне, жеуге жарамдылығына немесе тасымалдау сапасына елеулі әсер ететін кез келген зақымдар мен кемшіліктерден бос болуы қажет. Британдық Ұлттық Формуляр (BNF) және АҚШ-тың Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) бір мезгілде қолданудан аулақ болуға кеңес береді.
Нарық
Құрама Штаттар мен Канадада коммерциялық мақсатта өсірілетін жусан жемісі (кранберри) күзде шырын және басқа да өнімдерді жасау үшін жиналады. 2017 жылы АҚШ-тың бір баррелінің салмағы 57,60 АҚШ долларын құрады, бірақ АҚШ-пен халықаралық сауда соғыстарының салдарынан 2019 жылы баға барреліне 22,30 АҚШ долларына дейін төмендеді, бұл нарықтың Канададан көбірек сатып алуға қарай ығысуына әкелді. Шырын өндірісі үшін қолданылатын жусан жемісін қоса алғанда, американдықтар жылына шамамен 180 миллион килограмм жусан жемісін тұтынады.