Кіріспе

Украиналық орыс мемлекет қайраткері Михаил Владимирович Родзянко (Михаи́л Влади́мирович Родзя́нко; Михайло Володимирович Родзянко; 21 ақпан 1859 – 24 қаңтар 1924) – украин тегіндес орыс мемлекет қайраткері. Ашық тілі мен консервативті саясатымен белгілі, ол императорлық отбасының мемлекеттік кеңесшісі және камерагері, Мемлекеттік Дума төрағасы және 1917 жылғы Ақпан революциясының жетекшілерінің бірі болды, осы революция кезінде ол Мемлекеттік Думаның Уақытша комитетін басқарды. 1917 жылғы 15 наурызда Ресей императоры Николай II-нің тақтан бас тартуына әкелген оқиғалардағы маңызды тұлға болды.

Өмір

Родзянко Украинадан шыққан ескі және бай асыл отбасында дүниеге келді. Ол Корпус де Пажбен тәрбиеленді. 1877 жылдан 1882 жылға дейін Ол Әскер қавалериясының гвардиялық полкінде қызмет етті. 1884 жылы Родзянко Анна Николаевна Галицинаға (1859-1929) үйленді; олардың үш баласы болды. 1885 жылы ол зейнетке шығып, Новгород облысындағы иелігінде өмір сүрді. Ол поместье маршалы болып тағайындалды. Родзянко 1899 жылы камергер қызметін атқарды. 1900 жылы Екатеринослав губерниясынан сайланды. 1903 жылдан 1905 жылға дейін "Катеринослав земствосының жаршысы" газетінің редакторы болды. 1906 жылы ол провинциялық земство атқарушысы болып сайланды. 1905 жылы Родзянко Октябристер партиясының негізін қалаушылары мен жетекшілерінің бірі болды. Ол үшінші Думаның (1907) депутаты, 1909 жылы вице-президент болып сайланды және 1911 жылдың 22 наурызында Александр Гучковтың отставкасынан кейін төраға болып сайланды, Гучков сарайда "Жас түркі" деп жек көрілді. Ол 1912 жылдың 15 қарашасынан 1917 жылдың 6 қазанына дейін (Қазан революциясына дейін) төртінші Думаның төрағасы қызметін атқарды.

Төртінші Думаның төрағасы

Родзянко император Николай II мен Григорий Распутиннің кездесуінің "орыс қоғамының құлдырауының басталуы және тақтың, тіпті патшаның беделінің жоғалуы" дегенді білдірді деп ойлады. Ол Распутин туралы ақпарат жинап, императорға тапсырды. Родзянко Распутиннен елорданы тастап кетуін сұрады, ал Полтавалық Феофан Распутиннің хлыст екенін айтты. "Император бұл есепке назар аударған жоқ, бірақ бұл Распутиннің өзі айтқандай қасиетті адам емес екенін нақты дәлелдеді". 1913 жылдың 21 ақпанында Родзянко, Романовтардың Ресей билігінің үш жүз жылдығы тойланатын алдында, Санкт-Петербургтегі Казандық Ана шіркеуінен Распутинды қуды. Ол Дума үшін елеулі қиындықпен қол жеткізген орындардың алдында тұрды. Орландо Фигстің сөзіне сүйенсек, "мүшелер мемлекеттік кеңесшілер мен сенаторларға бөлінген орындардың қатарынан алыс, артқа отыруға тиіс болды. Бұл шара парламенттің қадір-қасиетіне сай емес" деп шағымданды. Распутин Родзянконы жеке жауы санады. "Родзянко 1913 жылдың наурыз айында патшаға: "Соғыс қуанышпен қарсы алынар еді және үкіметтің беделін арттырар еді" деді". 1915 жылдың сәуір айында Родзянко Австрияның Галициясын басып алған орыс әскерлеріне сапар жасады. 1915 жылдың 11 тамызында, император Жоғарғы Бас Қолбасшылықты Ұлы князь Николайдан қабылдайтынын жариялаған күні, М. Нелипаның мәліметінше, Родзянко жүрек ұстамасына шалдықты. Родзянко белгілі бір дәрежеде Прогрессивтік блоктың құрылуына қатысты. Родзянко үшін Алексей Хвостов Распутиннің топтарымен күрескенде мойнын сындырған, ал премьер-министр Борис Штюрмер 1916 жылдың басында толық өкілеттіктерге ие диктаторға айналар еді. 1916 жылдың жазында үкіметте тағы дағдарыс туды: Родзянко Александр Протопоповты императорға ұсынды, ал Протопопов Родзянконы премьер-министр және сыртқы істер министрі қызметіне қарастырды. Бірақ Протопопов Ішкі істер министрі болғаннан кейін және биліктегі отбасыға құрмет көрсеткеннен кейін, Дума оған қарсы күшті шабуыл жасап, бірден отставкаға жіберуді талап етті. Родзянко патшайымды соғыс аяқталғанға дейін Қырымға жер аударуды талап етті. Императрица жауап ретінде Родзянконың сарай шенінен айыруды талап етті; ол оны хаттарында қарақшы деп атады. Зинаида Юсупова, Александраның қарындасы Елизавета, Ұлы герцогиня Виктория және императордың өзі анасы Распутинды жою үшін императорға немесе оның қасарысқан әйеліне әсер етуге тырысты, бірақ сәттілікке жетпеді. Родзянко императордың анасы мен қарындастарының өтінішімен Николайға шындықты айтты. Оның пікірінше, императрица Александра соғыс аяқталғанға дейін мемлекеттік істерге араласуға рұқсат етілмеуі керек еді; ол күйеуін өзін-өзі күтіп алуға қабілетсіз кішкентай бала сияқты қарады. 1917 жылдың 7 қаңтарында Родзянко патшаға үкіметі туралы: "Барлық ең жақсы адамдар қызметтен алынды немесе зейнеткерлікке шықты. Қалғаны тек жаман атқа иелер ғана".

Ақпан төңкерісі

Михаил Родзянко Ресейдің Ақпан революциясы кезіндегі маңызды саясаткерлердің бірі болды. 26 ақпанда Родзянко патшаға телеграмма жолдап, реформалар жариялауға шақырды. "Елордадағы жағдай ауыр, анархия орнады. Халықтың наразылығы күшейіп келеді. Көшелерде үздірілмей атыс жүріп жатыр, әскерлердің бір бөлігі екіншісіне оқ атып жатыр. Халықтың сенімін қозғаған және жаңа үкімет құратын адамды дереу тағайындау қажет. Күтуге болмайды". Николай жауап беруден бас тартты, оның орнына Думаны таратып, әскери қимылдарға бұйрық берді және граф Владимир Фредерикспен сөйлескенде Родзянконы "семіз Родзянко" деп қысым жасады. 27 ақпанда ол гвардия капитаны лауазымынан кетті. 28 ақпанда ол Мемлекеттік Думаның Уақытша комитетіне төрағалық етті және жергілікті басшылықтарға сабырлы болуға кеңес берді. 1 наурызда билік Петроград Кеңесінің қолына толық көшті. Сол күні Родзянко генерал Михаил Алексеевке Дума басшыларының, Кеңес басшыларының емес, Петроградта жаңа үкімет құратынын мәлімдеді. Родзянко жағдайды генерал Николай Рузскиймен талқылады, ол императорлық пойызды Псковте тоқтатқан еді. Николай II-нің Родзянконың кеңесін қабылдаудан басқа амалы қалмады. 1917 жылдың 2 наурызында Ресейдің Уақытша үкіметі құрылды, оның құрамына Социал-революциялық партияның өкілдері кірді. Родзянко Петроградтағы әскерлерге басшылық етуге генерал Лавр Корниловты тағайындады. Кешке Родзянко патшамен халықты қанағаттандыру мақсатында тақтан бас тарту туралы келіссөздер жүргізді. 2 наурыздың (ескі стиль) таңында немесе 15 наурыздың (жаңа стиль) таңында патша ұлы Алексейдің пайдасына тақтан бас тарды (бірақ бұл туралы ертең жұртқа хабарланды). Цесаревич емдеуге келмейтін ауру – гемофилия В-дан зардап шеккендіктен, оның өмірі ұзақ болмайтын еді. Содан кейін Ресейдің Ұлы князі Михаил Александрович таққа мұрагер ретінде қарастырылды, бірақ оны қабылдау мүмкін емес деп есептелді. Родзянко князь Львов, Александр Керенский және Павел Милюковпен бірге Ұлы князь Михаилге барды. Ұлы князь Родзянкомен ұзақ әңгімелескеннен кейін таққа отрудан бас тартты. Родзянко премьер-министр болып небарі бірнеше күн болды. Ол әскерлердің дереу казармаларына оралып, командирлеріне бағынуы туралы бұйрық шығаруға қол жеткізді. Бірақ ол премьер-министр ретінде әскерлерге ұнамады, оның орнына Конституциялық-демократиялық партияның мүшесі князь Георгий Львов келді.

Кейінгі жылдар

1917 жылы жазда Александр Гучковпен бірге либералды республикалық партияны құрды. Қазан революциясынан кейін немесе Ленин билікті басып алғаннан кейін көп ұзамай Петроградтан шығып, Дондағы Ростовқа және Қырымға көшіп кетті. Родзянко Антон Деникин мен Петр Врангельді қолдады, бірақ Ақ әскер жеңілгені анық болған соң, 1920 жылы Сербияға эмиграциялады. Сол жерде ол "Распутин билігі: империяның құлдырауы" атты естеліктерін жазды. Бернард Парстің сөзіне қарағанда, ол үлкен кедейлікте қайтыс болды. Оның мәйіті 1924 жылғы мамыр айында Белградтағы Жаңа зиратқа қайта жерленді.