Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Батыс Солтүстік Америка папоротнигі (Polystichum munitum) – Батыс Солтүстік Америкаға тән, мәңгі жасыл көпжылдық папоротник. Ол орманды аймақтарда ең көп кездесетін папоротниктердің бірі. Алясканың оңтүстік-шығысынан Калифорнияның оңтүстігіне дейін Тынық мұхитының жағалауында, сондай-ақ Британдық Колумбияның оңтүстік-шығысына, Айдахоның солтүстігіне және Монтананың батысына қарай ішкі аймақтарда өседі. Сонымен қатар, Канаданың солтүстік Британдық Колумбиясында, АҚШ-тың Оңтүстік Дакота штатындағы Блэк Хиллз аймағында және Мексиканың Баха Калифорниясынан Гвадалупе аралында шашыраңқы түрде таралған. Батыс қылышқақ папоротнигі Ұлыбритания мен Ирландияның кейбір аймақтарында жергілікті түрде табиғаттандырылған.
Western North American fern
Polystichum munitum, the western swordfern, is an evergreen perennial fern native to western North America, where it is one of the most abundant ferns in forested areas. It occurs along the Pacific coast from southeastern Alaska to southern California, and also inland east to southeastern British Columbia, northern Idaho and western Montana, with disjunctive populations in northern British Columbia, Canada; the Black Hills in South Dakota, United States; and Guadalupe Island off of Baja California, Mexico. Western swordfern is known to have locally naturalized in parts of Great Britain and Ireland.
Сипаттама
Бұл папоротниктің қою жасыл жапырақтары дөңгелек тамырынан радиалды таралатын тығыз шоғырда биік өседі. Олар бір қауырсынды, қауырсындары сабақта кезектесіп орналасқан. Әр қауырсын ұзын, түбінде кішкентай жоғары қарай бағытталған өскіні бар (қылыш салмағы, сондықтан осылай аталған), ал шеттері ұсақ тістіктермен тірелген. Жоғары қарай бағытталған өскінен кейін, қауырсындар көбінесе кең сызықты пішінде, әдетте біртіндеп тарлып, жапырақ ұшына қарай сәл иілген. Жеке жапырақтар 1,5-2,5 жыл өмір сүреді және кеуіп қалғаннан кейін тамырсаға бекітіліп тұрады. Көктемде жапырақтар өзіне оралып, тек ұшында ғана түйіледі (жұмсалады). Дөңгелек спорангийлер әр қауырсынның орталық тамырының екі жағында екі қатарға орналасқан және ортасынан бекітілген, шеттері шұбарланған, қолшатыр тәрізді қабықшамен жабылған. Олар ақшыл сары түсті споралар шығарады. Тығыз көлеңкеде жапырақтар көбінесе көлденең жайылады, ал күнге көбірек ұшырағанда тік өседі. Жас өсімдіктерде жапырақтар көбінесе ақшыл жасыл түсті және қауырсындары қысқа болады.
The dark green fronds of this fern grow tall, in a tight clump spreading out radially from a round base. They are single pinnate, with the pinnae alternating on the stalk. Each pinna is long, with a small upward pointing lobe (a sword hilt, hence the name) at the base, and the edges are serrated with bristly tips on the serrations. Beyond the upward pointing lobe, the pinnae are broadly linear in shape, usually with a gradual taper and curved slightly toward the distal end of the frond. Individual fronds live for 1.5 to 2.5 years and remain attached to the rhizome after withering. When they emerge in spring, the fronds are doubled back on themselves and circinate (rolled up) only at the tip. The round sori occupy two rows on either side of the midrib of each pinna and are covered by a centrally attached, umbrella like indusium with fringed edges. They produce light yellow spores. In deep shade, fronds spread nearly horizontally but with increasing sun exposure grow more upright. In young plants the leaves are often paler green and have shorter pinnae.
Тұрғылықты жері мен өсіру
Бұл папоротниктің табиғи ортасы - төменгі биіктіктегі ылғалды қылқан жапырақты орманның төменгі қабаты. Ол жақсы дренаждалған, бай гумусты және ұсақ тастар бар қышқыл топырақта жақсы өседі. Өте төзімді және ара-тұра құрғақшылықты көтереді, бірақ тұрақты ылғал болғанда ғана жақсы өркендейді және салқын ауа райын ұнатады. Егістік жағдайында, үнемі және жеңіл тыңайтуға да жақсы жауап береді. Бұл папоротник Солтүстік Американың батысында кеңінен өсіріледі, бірақ континенттің шығыс бөлігінде оны қанағаттанарлық деңгейде өсіру қиын немесе мүмкін емес болып көрінеді. Ұлыбританияда Polystichum munitum Корольдік бау-бақша қоғамының «Бау-бақшалық еңбегі үшін» марапатын алды.
The preferred habitat of this fern is the understory of moist coniferous woodlands at low elevations. It grows best in well drained acidic soil of rich humus and small stones. It is very resilient and survives occasional droughts, but flourishes only with consistent moisture and it prefers cool weather. In cultivation, it also responds well to regular, light fertilization. While this fern is a favored horticultural subject in western North America, it has proved difficult or impossible to cultivate satisfactorily in the eastern part of the continent. In the United Kingdom Polystichum munitum has gained the Royal Horticultural Society's Award of Garden Merit.
Филогения
Полистихум папоротниктерінің пластид ДНК тізбектеріне негіделген молекулалық филогенезиясы бойынша, P. munitum Солтүстік Американың басқа Полистихум түрлерімен ең жақын туыс, оның ішінде батыс түрлері – Polystichum lemmonii, Polystichum scopulinum және Polystichum dudleyi, сондай-ақ шығыс түрі – Polystichum acrostichoides.
According to a molecular phylogeny of Polystichum ferns based on plastid DNA sequences, P. munitum is most closely related to other North American Polystichum species, including the western species Polystichum lemmonii, Polystichum scopulinum, and Polystichum dudleyi, and the eastern species Polystichum acrostichoides.
Пайдалылығы
Британ Колумбиясы және Вашингтон штатының жағалау Салиш халқы бұл өсімдікті ауырсық басу үшін қолданады. Ковичан тайпасының ақсақалы және дәрігері Делла Райс Сильвестердің айтуынша, семсер тәрізді папоротникті ауырсыған және қабынған жерге тікелей қолданғанда, "ауырсықты кетіреді!". Бұл дәстүрлі қолданыс аймақтың жаяу жүрушілер қауымдастықтары мен жас саяхатшылар ұйымдары арасында кеңінен тарады, онда жаяу жүрушілер арасында кең таралған наным бойынша, қышымалы түйіннен пайда болған бөртпелерді семсер тәрізді папоротниктің жапырақтарының астындағы спораларды сүрту арқылы басуға болады. Көктемде, басқа тағам болмаған кезде, килейут, маках, клаллам, сквамиш, сечелт, хайда және басқа да американдық жергілікті халықтар тамырларын қуырып, қабығын аршып, жеп отырған. Жапырақтары от ошақтарының астын төсеуге, тағам кептіруге арналған тіреулерге және матрастарды толтыруға пайдаланылған. Сондай-ақ, бұл өсімдік әсемдік үшін өсіріледі және гүл дүкендері гүл шоқтарына қосады. Жапырақтары басқа да мәдениеттерде кеңінен қолданылған. Ол "аштық кездегі тағам", үстел төсеніштері, би кестелері және гүл композициялары ретінде пайдаланылады.
The Coast Salish people of B. C. and Washington state use this plant as a pain reliever. When applied directly to the area where pain and inflammation occur, according to Della Rice Sylvester, an elder and medicine woman of the Cowichan tribe, the sword fern "takes the pain away!". This traditional use has spread among the hiking communities and youth scouting organizations of the region, where it is a common piece of hiker's lore that a rash from a stinging nettle can be counteracted by rubbing the spores on the underside of sword fern on the area. In spring, when other food is unavailable, Quileute, Makah, Klallam, Squamish, Sechelt, Haida, and other Native American/First Nations peoples roasted, peeled, and ate the rhizomes. The fronds were used to line fire pits and food drying racks and as filling for mattresses. The plant is also cultivated for its ornamental foliage, which florists include in vases. The fronds were widely used in other cultures. It is used as 'famine food', place mats, dancing skirts, and flower arrangements.