Норвегия монархиясының рәміздері

Кіріспе

Норвегия монархының билігі мен сәнін бейнелейтін заттар

Норвегияның регалиясы – Норвегия монархының билігі мен сәнін символдайтын заттар. Ескі норвегиялық регалия туралы көп мәлімет жоқ, және олар кейіннен жоғалып кеткен. Қазіргі регалияның көп бөлігі 1818 жылға дейін жасалған, Жан Бернадотты Карл III Иоган король ретінде таққа отырғызу үшін. Норвегияның патшалық регалиясына тоғыз зат кіреді: корольдің тәжі, патшалықтың қылышы, корольдің скипетрі, корольдің глобусы, патшайымның тәжі, патшайымның скипетрі, патшайымның глобусы, тәж мұрагер ханзадасының тәжі және майлау мүйізі. Бұл жинақта сонымен қатар бірнеше мантия, патшалықтың екі туы және таққа отырғызу тақтары бар. Норвегияда соңғы таж кигізілген король мен патшайым 1906 жылы Хакон VII және оның әйелі Уэльс Мод болды. Одан кейін регалия физикалық түрде таж кигізу рәсіміне немесе келесі монархтар кию үшін қолданылмады. Кейбір заттар әлі де кейде қолданылады, мысалы, монархтың қасиеттілік рәсімінде, онда тәж көрсетіледі; немесе монархтың қоштасу рәсімінде, ол табыттың үстіне қойылады.

Тарих

Норвегия мен Данияның одағы кезінде король Данияда тәж кигізу рәсімінен өтті. 1814 жылы бұл одақ тарағаннан кейін Норвегия тәуелсіздігін жариялап, өз конституциясын қабылдады. Дегенмен, толық тәуелсіздік ұзаққа солмады, себебі Норвегия Швециямен жеке одақ құруға мәжбүр болды, ортақ монарх пен сыртқы саясатты бөлісті. Норвегияның 1814 жылғы конституциясында тәж кигізу рәсімі қарастырылған. Ескі норвегиялық регалия жоғалып кеткен еді және 1818 жылы король Карл Йоханның тәж кигізуіне дайындық кезінде пайдалануға норвегиялық регалия болмады. Король қажетті регалияны өзі төледі. Корольге арналған салтанатты киімдер мен майлау мүйізі осы тәж кигізу рәсімі үшін жасалды. Корольдің регалиясы 1830 жылы Карл Йоханның әйелі Дезире Кларидің тәж кигізуі үшін алынды. Бірақ бұл тәж кигізу ешқашан өтпеді. Барлық регалия Швецияда жасалған, мұрагер ханзаданың тәжі 1848 жылы Норвегияда жасалған, ал мемлекеттік қылыш Карл Йоханның Норвегия мемлекетіне жасаған сыйы болды. Мұрагер ханзаданың тәжі Оскар I мен Леухтенбергтің Жозефинасын тәж кигізуге арналған еді, себебі Норвегия парламенті таққа мұрагер болашақ Карл IV-тің салтанатты рәсімге қатысуын қалады. Алайда Оскар I Норвегияда ешқашан тәж кигізілмеді, өйткені Нидарос епискобы католик Жозефинаны тәж кигізуден бас тартты. Мемлекеттік қылыш бастапқыда Наполеон Бонапарттан Карл III Иоанға, сол кезде Жан Батист Бернадот деп аталған, Франция маршалы болып тағайындалған кезде сыйлық ретінде берілген. Карл III Иоанн Лейпциг шайқасында осы қылышты алып жүрді; 1818 жылы норвегиялық регалияны алғаннан кейін, ол қылыштың жаңа функциясына сәйкес болуы үшін оның жүзін қайта жасатты. Карл III Иоанннан кейін 1860 жылы Карл IV және оның әйелі Луиза Нидерландтың тәж кигізу рәсімі болды. 1873 жылы Оскар II мен Нассаулық София тәж кигізілді. 1905 жылы Швециямен одақ бұзылғаннан кейін Норвегия өзінің королі ретінде қызмет ету үшін Дания ханзадасын сайлады. Король Хакон VII, оның әйелі Мод және олардың ұлы Олав 25 қарашада Норвегияға келді, ал Хакон екі күннен кейін король ретінде ант берді. Конституция талап еткендей, Хакон (әйелімен бірге) келесі жылы, 1906 жылдың 22 маусымында Тронхеймдегі Нидарос соборында тәж кигізіліп, майланды. Бұл регалияның тәж кигізу рәсімінде соңғы рет қолданылуы болды, себебі Норвегия конституциясының монархтың тәж кигізуін талап ететін ережесі 1908 жылы жойылды. Мұрагер ханзаданың тәжі ешқашан қолданылмады: Мұрагер ханзада Олав 1906 жылы рәсімге қатысу үшін тым жас болды. Регалиялар қазір Нидарос соборының жанында орналасқан архиепископ сарайында қойылған. Регалиялар жинағынан алынған кейбір заттар монархтың тажы көрсетілген құлшылық кезінде немесе монархтың жерлеу рәсімі кезінде, ол табуттың үстіне қойылғанда сияқты, кейде қолданылады. 2006 жылы Харальд V сөйлеген сөзінде Норвегия тәжі еркін, тәуелсіз және демократиялық ұлтты бейнелейтінін баса айтты.

During Norway's union with Denmark, the king underwent a coronation ceremony in Denmark. When this union was dissolved in 1814, Norway declared its independence and adopted its own constitution. However, total independence was short lived as Norway would be compelled to enter into a personal union with Sweden and sharing the same monarch and foreign policy. A coronation was required among the provisions in Norway's 1814 constitution. The old Norwegian regalia had been lost and no Norwegian regalia was available for use when preparations were made for the coronation of King Carl Johan in 1818. The king would pay for the essential regalia himself. The regalia of the king and the anointing horn were made for this coronation. The regalia of the queen were acquired in 1830 for the planned coronation of Carl Johan's wife, Désirée Clary. This coronation never took place. All the regalia were made in Sweden except the crown of the crown prince which was made in Norway in 1848 and the sword of state which was a gift from Charles John to the Norwegian state. The coronet of the crown prince was ordered for use in the planned coronation of Oscar I and Josephine of Leuchtenberg, as the Norwegian parliament wanted the heir apparent to the throne, the future Charles IV to take part in the ceremony. However Oscar I was never to be crowned in Norway because the bishop of Nidaros refused to crown the Catholic Josephine. The sword of state was initially a gift from Napoleon Bonaparte to Charles III John, then known as Jean Baptiste Bernadotte, when he was appointed Marshal of France. Charles III John carried the sword during the Battle of Leipzig; when he acquired the Norwegian regalia in 1818, he had the blade of the sword refashioned, in order that its symbolic language might correspond better to its new function. The coronation that followed Charles III John's was that of Charles IV and his wife, Louise of the Netherlands, in 1860. Oscar II and Sophie of Nassau were crowned in 1873. Following the dissolution of the union with Sweden in 1905, Norway elected a Danish prince to serve as its own king. King Haakon VII, his wife Maud, and their son Olav arrived in Norway on 25 November and Haakon took the required oath as King two days later. As required by the constitution, Haakon (along with his wife) was subsequently crowned and anointed the following year on 22 June 1906 at the Nidaros Cathedral in Trondheim. This was the last time the regalia were to be used for a coronation as the provision in the Norwegian constitution requiring the monarch's coronation was repealed in 1908. The coronet of the crown prince has never been used: Crown Prince Olav was too young to participate in the ceremony in 1906. The regalia are now on display in the Archbishop's Palace, next to the Nidaros Cathedral. Certain items from the regalia collection are still used occasionally such as during the monarch's consecration, where the crown is displayed; or during the monarch's funeral service, where it is placed atop the casket. In 2006, Harald V made a speech where he emphasised that the Norwegian Crown symbolises a free, independent and democratic nation.

Регалиядағы жеке заттар

Патшаның тәжі: 1818 жылы Стокгольмде алтын шебері Олоф Вильборг жасаған, тәж – алтыннан жасалған, сегіз үлкен тастан тұратын шеңберден тұрады, негізінен аметистер мен хризопраздар, олардың арасында бұталар ретінде орнатылған үш інжу-маржан бар емен жапырақтарынан жасалған гүлдестемен қоршалған, олардың ішіндегі ең үлкені – Стокгольмдегі Бразилия консулының король Карл III Иоханға берген үлкен овал жасыл турмалин. Бұл шеңбердің шетінен сегіз алтын жеміс жапырағы бар, олардың әрқайсысы бағалы немесе жартылай бағалы таспен (алдыңғы жағында үлкен турмалинмен жабылғаннан басқа) орнатылған, олардың арасында сегіз жұп алтын дуға жапырақтары орнатылған. Осы көкпар жапырақтарының артында сегіз жарты арка пайда болады, олардың төртеуі төрт асыл немесе жартылай асыл тастармен, төрт жұп емен жапырақтары мен жұп інжу-маржанмен ауыстырылып, қалған төрт жарты арка лавр жапырақтарының алтын бұтақтарынан тұрады. Бұл жарты аркалар алтын жұлдыздармен шашылған көк эмальді мюндеге сүйеніп, жарты жемшөптерден тұратын экватор мен меридиан жолағымен қоршалған және оның жоғарғы жағында алты аметисттен тұратын латын крестіне сүйеніп орналасқан. Таққа тағылған басқа бағалы және жартылай бағалы тастар арасында зөміржан, рубин, топаз, александрит және ақ опал бар. Таққа алтын жіппен кестеленген ұсақ тәждер мен алма-кезек жемшөптер салынған қызыл барқыт шапкасы салынған. Корольдің шары: 1818 жылы Стокгольмде алтын шебері Адольф Зетелиус (1781–1864) жасаған 10 см-лік алтын күміс шар, 1 см ені бар экватор мен меридиан кішкентай розалармен безендірілген. Патшаның шары аяқпен және жоғарғы жағында меридианда шағын шары мен айқыш бар. Патшаның таяғы: 1818 жылы Стокгольмде алтын шебер Адольф Зетелиус жасаған 75 см алтын күміс таяқ. Бұл таяқтың жоғарғы жағында шағын шар мен айқыш бар, оның астында қарағай жапырақтары бар ашық жұмыс жапырақтарымен қоршалған, ал тұтқаның екі жағындағы түймешелер Патшаның шарда кездесетін гүлдерге ұқсас гүлдермен безендірілген. Майлау мүйізі: 1818 жылы Стокгольмде алтын шебер Адольф Зетелиус алтын күмістен жасаған, бұқа мүйізі түрінде, аяғы ашық, аяғы ашық, аяғының үстіне бұтамен тізбектелген қақпақпен жабылған және мүйіздің ұшында шағын патшалық тәж бар. Бұл әрине шведтік регалиядағы майлау мүйізінен шықты, ол да бұқа мүйізінің түріне ие. Патшалық семсері: 19 ғасырдың басында жасалған. Дәстүр бойынша, бұл – Наполеон Бонапарттың болашақ Швеция мен Норвегия королі Жан Батист Бернадоттке Франция маршалы болған кезде берген сыйы, және ол оны Швецияның тәж шаһзадасы ретінде Лейпциг шайқасында алып жүрген. Ол бұл семсерге арнап алтын қоладан жаңа ұстағышты, тұтқаны және қапшықты жасатты, бұл оның Норвегия патшалығының семсері ретінде жаңа қолданылуына сәйкес келді. Мұражайдың тұтқасы мен қалтасын інкрустацияланған маржан панелдері безендіреді. Қаптың табанына, ұстамасына және тұтқасына емен жапырақтары, тұтқаның ұшында – емен жапырақтары мен бұтақтары жазылған. Корольдік тәж: 1830 жылы Стокгольмде алтын шебер Эрик Лундберг жасаған және швед королевасының тәжі бойынша үлгіленген. Таж – алтын шеңберден тұратын, сегіз үлкен тас (екі аметист, төрт топаз және екі хризопраз) сегіз кіші тастан (аметист) тұрады, олардың арасында жеті кішкентай інжу-маржанның розеткалары бар және олардың айналасында гүл жапырақтары ойылған. Бұл шеңбердің шетінде сегіз жапырақ шығады, әрқайсысында дөңгелек аметист, сегіз үлкен жарты жемшөп бар. Осы жапырақтардың артында жапырақ үлгісіндегі сегіз жарты арка пайда болады, олардың әрқайсысында жеті біртіндеп кішірек овал әметистер (алдыңғы жарты аркадағы бірінші тастан басқа, ол тікбұрышты топазбен орнатылған) және жоғарғы жағында, кішкентай інжу-маржандар қатарында, көк эмальдан жасалған мюндеге ие, экватор мен меридиан жолағы шағын інжу-маржандармен орнатылған және жоғарғы жағында інжу-маржандар айқасы бар. Таққа қызыл барқыт шапкасы орнатылған, шапканың ар жағында үлкен жартылай маржандар орналасқан және шапканың жоғарғы жағында үлкен маржан орнатылған сегіз бұрышты жұлдыз тәрізді алтын түйме орналасқан. Корольдік шар: 1830 жылы Стокгольмде жасалды, ол 1 см экватор мен меридианды фасетті аметистермен орнатылған 10 см алтын күміс шар. Корольдік шар аяқпен және жоғарғы жағында көк түсті эмальді шары бар, экватор мен меридиан жолағы шағын інжу-маржанмен орнатылған, оның жоғарғы жағында кішкентай інжу-маржанмен орнатылған крест бар. Корольдік стержень: 1830 жылы Стокгольмде жасалған 70 см алтын күміс таяқ. Басында төрт қатарға бөлінген, төменнен жоғары қарай азаятын бес фасетті овал аметистер орнатылған, төрт акант жапырақтарының арасында орналасқан. Осы бастың төменгі жағынан төрт үлкен ирек пен жоғары жағынан төрт кішкентай ирек төгілген тамшы тәрізді әшекейлер ілінген, әрқайсысы тамшы тәрізді аметистпен орнатылған, иректер, әшекейлер және олардың аметистері жоғарыдағылардан айтарлықтай үлкен. Королеваның таяғының тұтқасы банистерге ұқсас пішінде, акант жапырақтарының суретімен әшекейленген. Тәж шаһзадасының тәжі: 1846 жылы Норвегияда алтын шебері Герман Колбьёрнсен Ойсет жасаған. Тәж – ашық модель (corona aperta), негізгі дизайны швед тәж шаһзадасының тәжіне ұқсас, алтыннан жасалған және аметистермен, цитриндермен, перитоттармен және сирек норвегиялық тұщы су інжу-маржандарымен әшекейленген. Шеңбер акант әшекейлерімен жылтыратылған, әшекей тастардың айналасында матовый жабынмен, ал олардың арасында бір інжу-маржанмен қоршалған үш емен жапырағынан тұратын топтармен ауыстырылған. Шеңбердің алдында овал аметист және шеңберде төрт цитринмен ауыстырылған төрт аметист орналасқан. Бұл радиалды тәждің сегіз үшбұрышты ұштары матовый жабынмен және ұқсас акант әшекейлерімен жасалған, ал осы ұштардың арасында олар екі жағынан және шеңберге акант иектерімен қосылған, бір інжу-маржанмен қоршалған бес емен жапырағынан тұратын топты қолдайды. Әр ұшқанда екі овал түсті тас бар, біреуі аметист, екіншісі перитот, төменгісі жоғарыдағыдан сәл үлкен, олардың үстінде кішкентай інжу-маржан бар. Әр ұштың үстінде үш жапырақшалы орналасқан үлкен норвегиялық тұщы су жарты інжу-маржаны бар. Таққа қызыл барқыт шапкасы салынған, алтын жіппен шапканың жоғарғы жағында төрт жұп акант иектерімен қоршалған үлкен сәулеленген жұлдыз суретімен кестеленген.

The King's Crown: made in Stockholm in 1818 by goldsmith Olof Wihlborg, the crown is a corona clausa (closed model) of gold consisting of a circlet bearing eight large stones, primarily amethysts and chrysoprases surrounded by a wreath of oak leaves with three pearls set as acorns between each of these stones, the largest of these being a large oval green tourmaline, a gift of the Brazilian consul in Stockholm to King Charles III Johan in the front. From on the rim of this circlet are eight gold strawberry leaves, each set with a precious or semi precious stone (except that covered by the large tourmaline in the front), between which are set eight pairs of gold oak leaves with pearl set acorn between them. From behind these strawberry leaves rises eight half arches, four of them being each set with four precious or semi precious stones alternating with four pairs of oak leaves and pairs of pearls and the other four half arches consisting of gold branches of laurel leaves. These half arches support a monde of blue enamel sprinkled with gold stars and surround by an equator and meridian band of half pearls and supporting at its top a Latin cross of six amethysts. Among the other precious and semi precious stones set in the crown are an emerald, a ruby, a topaz, an alexandrite and a white opal. The crown is lined with a red velvet cap covered with pearls alternating with small crowns embroidered in gold thread. King's orb: made in Stockholm in 1818 by goldsmith Adolf Zethelius (1781–1864) is a 10 cm sphere of gilt silver and with a 1 cm wide equator and meridian decorated with small roses. The King's orb is footed and at the top the meridian bears a miniature orb and cross. King's sceptre: made in Stockholm in 1818 by goldsmith Adolf Zethelius is a 75 cm rod of gilt silver. At the top of this rod is a diminutive orb and cross, immediately below which it is surrounded with open work foliage of oak leaves, while the knobs on either side of the grip are decorated with the roses similar to those found on the King's orb. Anointing horn: made in Stockholm in 1818 by goldsmith Adolf Zethelius of gilt silver and has the form of upturned and footed bull's horn with the open end closed with a chained lid topped with an acorn and with a miniature royal crown on the tip of the horn. It was obviously inspired by the anointing horn in the Swedish regalia, which also has the form of an upturned and footed bull's horn. Sword of the Realm: Made in the early 19th century. Tradition has it that it was a gift from Napoleon Bonaparte to the future king of Sweden and Norway, Jean Baptiste Bernadotte, when he was made Marshal of France, and which he carried as Swedish Crown Prince at the battle of Leipzig. He had a new hilt, grip and scabbard in gilt bronze made for this sword, appropriate to its new use as the Norwegian Sword of the Realm. Inlaid panels of mother of pearl decorate the grip and scabbard. Engravings of oak leaves on the scabbard, hilt and grip and an acorn at the tip of the grip correspond to the oak leaves and acorns also found on the crown and sceptre. Queen's crown: made in Stockholm in 1830 by goldsmith Erik Lundberg, and modelled after the Swedish queen consort's crown. The crown is a corona clausa consisting of a gold circlet of eight larger stones (two amethysts, four topazes and two chrysoprases) alternating with eight smaller stones (amethysts) with rosettes of seven small pearls between each of these and surrounded by an engraved design of roses leaves. On the rim of this circlet rises eight leaves, each set with a round amethyst, alternating with eight large half pearls. From behind these leaves rises eight half arches of a leaf design, each set with seven progressively smaller oval amethysts (except the first stone in the front half arch which is set with a rectangler topaz) and supporting at the top, on a row of small pearls, a monde of blue enamel with an equator and meridian band of small pearls supporting a pearl cross at the top. The crown is lined with a red velvet cap with seed pearls embroidered in a branch like design behind each of the large half pearls on the rim of the circlet and at the top of the cap, an eight pointed star shaped gold button set with a large pearl. Queen's orb: made in Stockholm in 1830 is a 10 cm sphere of gilt silver with a 1 cm equator and meridian set with faceted amethysts. The Queen's orb is footed and on the top the meridian bears a miniature blue enamelled orb with an equator and meridian band set with small pearls bearing at its top a cross also set with small pearls. Queen's sceptre: made in Stockholm in 1830 is a 70 cm rod of gilt silver. At its head the rod is set with four rows of five faceted oval amethysts, diminishing in size from bottom to top, encased between four acanthus leaves. From each of four large scrolls below this head and from four smaller scrolls above it hang drop shaped pendant each set with a drop shaped amethyst, the scrolls, pendants and their amethysts below being significantly larger than those above. The grip of the Queen's sceptre has a banister like shape embossed with design of acanthus leaves. Crown Prince's coronet: made in Norway in 1846 by goldsmith Herman Colbjørnsen Øyset. The coronet is a corona aperta (open model), clearly modelled in its basic design on that of the Swedish Crown Prince's coronet, and made of gold and decorated with amethysts, citrines, peridots and rare Norwegian freshwater pearls. The circlet is polished with acanthus ornamentation with a matte finish around the gemstones alternating with groups of three oak leaves set in a fan shape around a pearl. At the front of the circlet is an oval amethyst and four amethysts alternate with four citrines on the circlet proper. The eight triangular points of this radial crown are in a matte finish with similar acanthus ornamentation, while between each of these points they are joined to each other on either side and to the circlet itself with a pair of acanthus scrolls supporting a group of five oak leaves around a pearl similar to those on the circlet. Each of the points has two oval colored gemstones, one an amethyst, the other a peridot, the lower one being slightly larger than that above it with a small pearl above them. At the top of each point is a larger Norwegian freshwater half pearl in a trefoil setting. It is lined with a red velvet cap heavily embroidered in gold thread with the design of a large radiating star at the top surrounded by four pairs of acanthus scrolls.