Веселин Чайканович: Серб классигі, ғалым және қайраткер
Veselin Čajkanović
Веселин Чайканович – сербский ученый-классик, филолог, философ, этнолог. Изучал классическую филологию в Белграде, Лейпциге и Мюнхене. Участвовал в войнах.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Серб классигі Веселин Чайканович (1881 жылы Белградта дүниеге келген – 1946 жылы қайтыс болған) – серб классигі, филолог, философ, этнолог, шығыстанушы, дін тарихы ғалымы, грек және латын тілдерін аударған маман.
Serbian classical scholar
Veselin Čajkanović (; 1881 in Belgrade – 1946) was a Serbian classical scholar, philologist, philosopher, ethnologist, orientalist, religious history scholar, and Greek and Latin translator.
Өмірбаян
Чайканович Белградтың Grandes écoles (Velika škola) классикалық филологиясын оқыды және профессор Павел Поповичтің ұсынысымен Лейпциг және Мюнхен университеттерінде аспирантурада оқыды (онда ол өзінің магистрлік дәрежесін алды) және Карл Крумбахердің жетекшілігімен докторлық диссертациясын қорғады. 1908 жылы ол Белград университетінің философия мектебінде латын тілінің лекторы болды және Тюбингенде "Quaestionum paroemiographicarum capita selecta" атты магистрлік диссертациясын жариялады. Чайканович Балқан соғыстарында да, Бірінші дүниежүзілік соғыста да қатысты. 1915 жылы Орталық державалардың сербтерге қарсы шабуылынан қашқан Сербия армиясымен бірге Албания арқылы шегінді. Албания арқылы шегінудің соңғы екі күнінде ол дифтерияға шалдықты және Бизертедегі ауруханаға жатқызылды. Кейіннен ол Салоника майданында болды, онда өзінің іс-әрекетін "басқа балқандық христиандармен бірге өз елін шетелдік басқыншылардан қорғау" деп сипаттады. Чайканович "Ақ бұркіт" орденімен қылыштарымен және "Құрмет легионы" ордендерімен марапатталды. Соғыс аяқталуға аздай қалғанда, Чайканович Париж бен Лондонға "Сербияның не екенін және сербтер кім екенін көрсету" миссиясымен жіберілді. Ол Сербия елшілігі ұйымдастырған лекцияларды дайындауға қатысып, бос уақытында Париждегі Ұлттық кітапханада және Лондондағы Британ мұражайының кітапханасында оқыды және зерттеді. 1919 жылы ол Белградқа оралып, профессорлық (доцент), доценттік қызметін жалғастырды, ал 1922 жылы толық профессор атанды. 1921 жылдан бастап Белградтағы теология факультетінде діндердің салыстырмалы тарихын оқытты. 1923 жылы ол классикалық тілдер профессоры, Белград университетінің классика кафедрасының төрағасы және "Српски книжевни гласник" (Серб әдеби жаршысы) журналына көп еңбек сіңірді. Марко Живкович "Шығыс Еуропаның антропологиясы" журналында былай деді: "Чайканович – христиандық дінге дейінгі, пагандық серб мифологиясы мен діндерін қайта құруға арналған өмірлік жобасына соғыстар аралығындағы Еуропаның ең соңғы философиялық, тарихи, этнографиялық және салыстырмалы әдістемелерін қолданған адам болды. Чайканович өзінің көптеген жұмыстарын соғыстар аралығында Белградта жасады, онда ол университет профессоры және Серб ғылымдары мен өнер академиясының мүшесі болды. "Ол көп жағынан Румыниядағы Мирча Элиадеге ұқсас болғандықтан, өзінен кейінгі ізбасарлар қалдырмады".
Čajkanović studied classical philology at Belgrade's Grandes écoles (Velika škola), and received an international scholarship, on the recommendation of professor Pavle Popović, to take post graduate studies at the University of Leipzig and University of Munich (where he took his Master of Arts degree) and finished his doctorate under Karl Krumbacher. In 1908 he became a Latin lecturer at the Belgrade University School of Philosophy and published his MA dissertation, Quaestionum paroemiographicarum capita selecta, in Tübingen. Čajkanović fought in both Balkan Wars and in World War I. He retreated with the Serbian Army through Albania in face of 1915 anti Serbian offensive of the Central Powers. He contracted diphtheria during the last two days of the retreat through Albania and was transferred to a hospital in Bizerte. Later he was at the Thessaloniki Front, where he described his activities in his Autobiography as "defending, together with other Balkan Christians, his country from foreign conquerors." Čajkanović was awarded the Order of the White Eagle with Swords and the Légion d'honneur. Shortly before the end of the war, Čajkanović was sent to Paris and London on a mission "to show what Serbia is and who the Serbs are." There he participated in preparing lectures organized by the Serbian Legation and during his free time read and studied at the Bibliothèque Nationale in Paris and the British Museum Library in London. In 1919 he returned to Belgrade to resume his work as a professor (docent), assistant professor and in 1922 he was named full professor. From 1921 on he taught the comparative history of religion at the Faculty of Theology in Belgrade. In 1923 he was a professor of classical languages, chairman of the classics department at Belgrade University, and prolific contributor to 'Srpski književni glasnik' (The Serbian Literary Herald). Said Marko Živković in the Anthropology of East Europe Review, "Čajkanović was one who brought the latest philosophical, historical, ethnographic and comparative methodologies of interwar Europe to bear on his life project of reconstructing from the pre Christian, pagan Serbian mythology and religions. Čajkanović did most of his work between the wars in Belgrade where he was a professor at the University and a member of the Serbian Academy of Sciences and Arts. "He did not leave a line of successors, as he might have done, being in many respects a figure comparable to what Mircea Eliade was in Romania."
Веселин Чайканович ісі
Коммунистік режимнің көзінде "неміс оккупациясы кезінде Белград университетінің философия факультетінің деканы доктор Веселин Чайканович, білім және дін министрінің көмекшісі Владимир Велмар Янкович бастамашы және ұйымдастырушы болған Сербия азаматтық жоспарын жасау бойынша Білім және дін министрлігінің консультативтік кеңесінде университеттің өкілі ретінде қатысты". Соғыстан кейін билікке келген коммунистер Чайкановичтің ғылыми еңбектерін қабылдамады, тіпті бүгінгі күнге дейін оның көптеген жұмыстары қолжазба күйінде сақталып тұр. Веселин Чайканович Югославия неміс оккупациясы кезінде Белград университетінің теология факультетінде оқыды. Ол көшедегі оқ атысы туралы ойланбаған болуы мүмкін, бірақ осындай беймәлім жағдайда отбасының қауіпсіздігі үшін алаңдады. Саясатқа және қоғамдық мәселелерге аса қызығушылық танытпаған профессор Чайканович, оның елдестері және әріптес профессорлары Владимир Велмар Янкович, Слободан Йованович, Димитрие Найданнович, Милош Младенович, Джоко Слиепчевич және тағы да басқалары, елді уақытында тастап кеткендер сияқты, оккупация, революция және азамат соғысының ортасы – Чайканович айтқандай, "оқытуға қолайлы емес" екенін түсінді. Дегенмен, 1941 жылы Белград университеті жабылып қалғаннан кейін ол жеке сабақтар беріп жүрді. Сондықтан ол көп ұзамай коммунистер тарапынан "нацистік оккупация кезінде оқығандығы үшін жағымсыз соғыс қылмыскері" деп танылды. Бұл оның сезімтал ғалымдық табиғатына зор соққы болды. Ол ауыр сырқатқа шалдығып, денсаулығын қалпына келтіре алмады. Ол бір жылдан кейін, 1946 жылы қайтыс болды.
In the eyes of the Communist regime, "Dr. Veselin Čajkanović, dean at the Faculty of Philosophy of the University of Belgrade during German occupation, represented the university as a member of the Ministry of Education and Faith's Advisory Board on the creation of the Serbian civil plan, whose initiator and organizer was Vladimir Velmar Janković, assistant of the Minister of Education and Faith." The communists who took over after the war did not approve of Čajkanović's scholarship, and even to this day, most of his work is still in manuscript form. Veselin Čajkanović taught at the Faculty of Theology of the University of Belgrade throughout German occupation of Yugoslavia, and when the provisional government of the so called Democratic Federal Yugoslavia put Communists in power, he was so engrossed with his work that he did not notice what went around him. He may not have been himself troubled about gunfire in the streets, but he began to fear for the safety of his family in such uncertain conditions. Above all a professor who was relatively uninterested in politics and causes, Čajkanović certainly realized, as did his compatriots and fellow professors, Vladimir Velmar Janković, Slobodan Jovanović, Dimitrije Najdanović, Miloš Mladenović, Djoko Slijepčević and many others, who left the country in time, that an environment of occupation, revolution and civil war was – as Čajkanović put it – "hardly the time for teaching." Yet he taught privately just the same since the University of Belgrade was forced to close down in 1941. And so, it was not long before he was dismissed by the Communists as "an undesirable war criminal" for teaching while under Nazi occupation. It came as an unbearable shock to a sensitive scholar like himself. He fell ill never to recover his health again. He died a year later, in 1946.