Кіріспе

Бенгал тіл білімі маманы Мұхаммед Шахидулла (10 шілде 1885 – 13 шілде 1969) – бенгал тіл білімі маманы, филолог, педагог және жазушы. 2004 жылы ол BBC жүргізген «Барлық уақыттағы ең ұлы бенгалдық» сауалнамасында 16-шы орынды иеленді.

Ерте өмір және білім

Шахидулла 1885 жылғы 10 шілдеде бұрынғы Бенгалия президенттігінің 24 Парганас ауданындағы Пейара ауылында бенгалиялық мұсылман отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Мафизуддин Ахмед мазардың күтушісі болса, анасы Марғұба Хатун үй шаруасымен айналысты. Шахидулла 1904 жылы Хаурах Зилла мектебіндегі мектептің бітіру емтиханын тапсырды. 1906 жылы ол Калькуттадағы Президент колледжінен FA емтиханын тапсырды. 1910 жылы Калькуттадағы Сити колледжінен санскрит тілінен бакалавр, ал 1912 жылы Калькутта университетінен салыстырмалы тіл білімінен магистр дәрежесін алды. 1928 жылы ол Чаряпада диалектілері бойынша зерттеулері үшін Сорбонна университетінен докторлық диссертациясын қорғады.

Мансап

Шаһидулла өзінің еңбек жолын 1908 жылы Джессоре Зила мектебінде сабақ беруден бастады. 1914 жылы Ситакунда орта мектебінің директоры болып жұмыс істегеннен кейін, ол 24 Парганадағы Баширхатта заңгерлік қызмет атқарды. 1915 жылы қала әкімдігі төрағасының орынбасары болып сайланды. Ол Калькутта университетінде Динеш Чандра Сеннің басшылығымен Шаратчандра Лахири ғылыми қызметкері (1919–1921) болды. 1921 жылы Дака университетінің санскрит және бенгал тілдеріндегі лекторы болып тағайындалды. Дака университетінде жұмыс істеген кезінде ол бенгал тілінің шығу тегін зерттеді. 1925 жылы ол бенгал тілі Гауди немесе Магадхи Пракриттен пайда болды деген тезисін қорғады. 1944–1948 жылдары Богра Азизул Хук колледжінің директоры болды. Содан кейін Дака университетіне оралып, Бангла кафедрасының меңгерушісі және Өнер факультетінің деканы болып қызмет етті. Ол Заң факультетінде (1922–1925) және Халықаралық қатынастар факультетінде француз тілінің оқытушысы (1953–1955) болып оқытты. Ол Раджшахи университетінің бангла және санскрит кафедрасының меңгерушісі (1955–1958) болып жұмыс істеді. Бір кезде "Ислам энциклопедиясы" жобасының редакторы болды. Мұхаммед Шахидулланың түрлі тілдерді меңгеруі ерекше және тамаша болды. Ол 24 тілді еркін меңгерді, ал 18 тілді жақсы білді. Атап айтарлық тілдер: бенгал, урду, парсы, араб, ағылшын, француз, ассам, ория, майтхили, хинди, панджаби, гуджарати, маратхи, кашмири, непали, сингала, тибет, синди, санскрит, пали және т.б.

Марапаттар мен құрметтер

Шахидулланың тіл мен әдебиет саласындағы өмір бойғы зерттеулеріне қосқан үлесі үшін 1967 жылы Дака университеті оны профессор-эмиритус атағымен марапаттады. Сондай-ақ, 1967 жылы француз үкіметі оған тіл мен әдебиетке қосқан академиялық еңбегі үшін «Chevalier de l'Ordre des Arts et des Lettres» орденін табыс етті. 1980 жылы Бангладеш үкіметі оны қайтыс болғаннан кейін «Тәуелсіздік» сыйлығымен марапаттады.