Кіріспе

Көлемді құрлы қанаттылар тұқымдасы

Notodontidae – шамамен 3800 белгілі түрі бар көбелектер тұқымдасы. Бұл тұқымдасты 1829 жылы Джеймс Фрэнсис Стивенс сипаттаған. Осы тұқымдасқа жататын көбелектер әлемнің барлық аймақтарында кездеседі, бірақ олар тропикалық аймақтарда, әсіресе Жаңа әлемде (Миллер, 1992) жиірек кездеседі. Бұл тұқымдастың түрлері көлемді денелі және ұзын қанатты болып келеді, қанаттары тыныш күйде денесінің үстіне бүктеліп орналасады. Олар көбінесе жарқын түстерге ие болмайды, әдетте сұр немесе қоңыр түсті болады, Dioptinae (Grimaldi and Engel, 2005) тұқымдастығынан басқа. Осы ерекшеліктері оларды Noctuidae тұқымдасына ұқсатады, бірақ бұл тұқымдастар тығыз байланысты емес. Ересек көбелектер тамақтанбайды. Көптеген түрлердің алдыңғы қанатының артқы жиегінде жоғары қарай тік тұратын түк шоғыры болады. Осы белгі оларға "арқа тісі" деген ғылыми атауды және "көлемді құрлы қанаттылар" деген жалпы атауды берді. Кейбір түрлердің жалпы атаулары олардың түктілігін көрсетеді, мысалы, күйе (puss moth) және "мысықтар" (Furcula spp.) деп аталатын топ, олар кішкентай күйеге ұқсайды.

Жұмыртқа

Жұмыртқа жарты шар немесе дерлік шар тәрізді, және қырлары жоқ (Scoble, 1995).

Ұрықтар

Қашарлар әдетте түксіз болады, бірақ туберкулездері, тікендері немесе дөңестері болуы мүмкін (Scoble 1995), және көбінесе екі ұшы көтерілген күйде тынығады. Соңғы пролегтер жиі жетілмеген немесе ұзақ болып келеді, эверттелген бездерімен. Кейбір личинкалар әр жас кезеңінде пішіні мен түсін өзгертеді (Weller, 1992). Нотодонтид личинкалары көбінесе ерекше пішіндерімен көзге түседі, ал кейбіреулерінде басқа Lepidoptera-да сирек кездесетін химиялық қорғаныс (циан қышқылы, құмырсқа қышқылы және басқа кетондар: Blum, 1981) бар (Weller 1992). Schizura unicornis және S. badia құрамында құмырсқа қышқылы, сірке қышқылы және басқа да қосылыстар бар, оларды шабуылдағанда дәлдікпен шашыратады (Attygalle және басқалар, 1993). Кейбір түрлердің личинкалары шынымен де таңғажайып: мысалы, жүнды құрттың "беті" қорқынышты көрінеді, ал екі ұзын "құйрығы" (іс жүзінде, өте өзгертілген пролегтер) қамшы тәрізді болады, және ол алаңдағанда екі ұшын да жоғары көтеріп, қорқыту арқасында өзін қорғайды. Ломбардты бауырсақтың личинкасы одан да ерекше, ол бауырсаққа ұқсайды. Басқалары, мысалы, Cerura vinula зақымданған және қоңыр түске айналған жапырақтың шетіндей болады (олар жапырақтың шетінде тынығып, жем жейді). Көбінесе жеке тамақтанады, бірақ кейбіреулері топтап тамақтанады, бұл процессиялық күбәләктерде (Thaumetopoeinae) ең көп кездеседі. Олар ағаштар мен бұталармен қоректенеді, Dioptinae тұқымдасынан басқа, олар шөптесін өсімдіктермен қоректенеді (Miller, 1992). Личинкалар әдетте бір ғана ағаш тұқымдасымен қоректенеді, бірақ жақын түрлер алыс туысқан өсімдіктермен де қоректене алады; мысалы, Datana тұқымдасының әр түрлі өкілдері Juglandaceae, Hamamelidaceae, Ericaceae және Anacardiaceae тұқымдастарымен қоректенеді (Miller 1992).

Ересектер

Ересектердің метатораксінде жоғарыға қарай ашылатын барабандық мүшелері болады, ал тібіктің тікендері тікенекті жиектеріне ие (Scoble, 1995). Ауыз мүшелері жақсы дамығаннан толық жоққа дейін өзгеріп отырады. Бұрын жеке тұқымдас ретінде қарастырылған Диоптиналар түрлі-түсті және күндіз ұшады, ал қалған нотодонтидтер түнгі өмір салтымен өмір сүреді. Осы Диоптиналардың кейбіреулерінде функционалды емес барабандық есту мүшелері бар, олар әдетте жартастардан қорғануға арналған (Fullard және авторлар, 1997).

Маңыздылық

Кейбір нотодонтидтер өздерінің қожайындарының жапырақтарын айқын түрде жеуге (дефолиацияға) себеп болады. Жақсы белгілі жапырақ жегіштерге мыналар жатады: қара белдемелі шыбын (Heterocampa guttivita), терек жапырағын жегіш (Clostera cupreata), калифорниялық емен құрты (Phryganidia californica), емен құрты (Quadricalcarifera punctatella), өзгермелі емен жапырақты құрты (Lochmaeus manteo), Epicerura pergisea, сары мойынды құрттар (Datana ministra) және жаңғақ құрты (Datana integerrima) және тағы да басқалары.

Жүйелілік

Бұрын Oenosandra туысы осы тұқымдасқа жатқызылған, ал Thaumetopoeinae қосалқы туысы тәуелсіз отбасы ретінде қарастырылған, бірақ қазір олар қайта жіктелді. Жақында жүргізілген молекулалық зерттеулер құрамындағы көптеген қосалқы туыстар мен тайпалық деңгейдегі таксондарды тұрақтандырып, біріктірді.