Кіріспе

Сузаның қамқоршы құдайы Иншушинак (сонымен қатар Шушинак, Шушун; сызықтық элам тілінде: Insušinak, клинописьте: dInšušinak) – Эламдағы Суза қаласының қамқоршы құдайы. Оның аты шумер тілінен шыққан және «Сузаның иесі» деп аударылуы мүмкін. Ол патшалықпен байланысты болғандықтан, бірнеше эламдық билеушілердің есімдері мен лақаптарында кездеседі. Сузада ол жергілікті пантеондағы ең басты құдай болған, бірақ Эламның басқа аймақтарында оның мәртебесі әртүрлі болуы мүмкін. Ол сондай-ақ әділеттілік пен әлемнің астындағы әлемімен де байланысты болған. Оның бейнелеу өнері нақты белгілі емес, бірақ жыландар оның символдық жануарлары болуы мүмкін. Элам дәстүріне енген екі Месопотамия құдайы – Лагамал мен Ишмекараб оның көмекшілері саналған. Оған негізінен Сузада табынып, оған арналған бірнеше храмдар салынған. Басқа элам қалаларынан алынған мәліметтер одан да сирек кездеседі. Ол Месопотамиялық дереккөздерде де кездеседі, онда оны әлемнің астындағы құдай немесе Нинуртаның теңдесі ретінде тануға болады. Ол Суза жерлеу мәтіндерінде маңызды рөл атқарады, бұл мәтіндер Сузада табылғанымен аккад тілінде жазылған және өлгендердің әлемнің астындағы әлеміне қалай баруы туралы нұсқауларды қамтиды.

Атауы

Иншушинақтың есімін "Сузаның иесі" деп аударуға болады. Бұл шумер тілінен алынған қарыз сөз, аферез арқылы, әйтпесе осы тілде сирек кездеседі, нәтижесінде днин шушинактан Иншушинакқа өзгереді. Франс Виггерманның пікірінше, Иншушинақтың аты Урук кезеңінде пайда болған болуы мүмкін, ол кезде Месопотамиялықтар Сузада отар құрған. Ол Ниназу, Нингишзида, Иштаран және Тишпакпен қатар, оны Месопотамия мен Элам мәдени аймақтарының шекарасында қалыптасқан "Транстигридиялық жылан құдайлары" деп аталатын құдайлар тобының мүшесі деп санауға болады. Иншушинақтың аты клинописьте ең көп кездесетін түрі dIn šu ši na ak, бірақ dIn su uš na ak, In sú uš nak, dIn šu uš na ak және Šu ši na ak сияқты басқа да фонетикалық буындық түрлері де, логографиялық түрлерінен бөлек куәландырылған. Соңғыларының жақсы дәлелденген мысалы dMÚŠ. Жаңа Элам деректерінде dMÚŠ. LAM түрі кездеседі, соңғы белгі аккадтық "ламму" терминінен алынған деп есептеледі, ол әлем астын белгілеу үшін қолданылады. Басқа логографиялық жазуларға dMÚŠ. EREN, dNIN. MÚŠ. EREN және dMÚŠ.ḪU. LAM жатады.

Сузаның қамқоршы құдайы

Иншушинақтың бастапқы рөлі Сузаның қамқоршы құдайы болған деп есептеледі. Ол сонымен қатар жергілікті пантеондағы басты құдай, құдайлардың билеушісі болған. Елам билеушілері оны патшалық құдай деп санаған. Ертедегі элам деректемесі, Аққадтың Нарам-Синмен жасалған шартта, «Иншушинак құдайына патша бағынады» (Inšušinak hurtur zukir) делінген, ал кейінірек ол патшалық теофориялық есімдер мен эпитеттерде жиі кездесетін болды. Мысалы, Атта Хушу өзін «Иншушинақтың бағушысы» деп атады. Шутрукидтер көбінесе «Иншушинак патшалығын жақсы көретін патша» деген аталымды қолданды. Көптеген билеушілер Иншушинаққа жаңа құрылыс жобаларын арнады. Ян Тавернье Иншушинақтың бастапқыда Пузур Иншушинакпен биік лауазымға көтерілгенін айтады және тарих барысында оның мәртебесі Сузаның саяси жағдайын көрсеткенін, дәл сол сияқты Мардуктың Вавилониядағы мәртебесіндегі өзгерістер Вавилон қаласының тағдырын көрсеткенін мәлімдейді. Вутер Хенкельман Иншушинақтың үстемдігі Суза төңірегіндегі эламдық жазықтарда мойындалса да, элам діні, басқа ежелгі діндер сияқты, «жергілікті дәстүрлердің жиынтығы» ретінде түсінілуі керек екенін, сондықтан шығысқа қарай Хумбан мен Напириша құдайлар ретінде кеңінен танылғанын айтады. Шилхак Иншушинақтың жазуында Иншушинак «құдайлардың ең ұлысы» (немесе «құдайлар арасындағы ұлы»; rišar nappapir) деп аталады, бірақ осы мәтінде Хумбанға да осы эпитет қолданылады. Катрин Де Граф Суккалмах дәуіріндегі (б.з.д. 1880–1450; шамамен ежелгі Вавилон дәуірімен бірдей кезеңде) Напиришаны Иншушинақтан бұрын шақыратын анттың сол кезде Суза Аншанның тәуелділігі болғанын көрсететінін ұсынады, онда бұрынғысы басты құдай ретінде танылған. Иншушинак Сузаның акрополімен (алу элу, аккад тілінен алынған «жоғарғы қала» сөзі), оның ең биік бөлігімен тығыз байланысты болды, сондықтан оны оның иесі (темти алимэлу) деп атауға болады. Шилхак Иншушинақтың стеласындағы жазуда оны осы атаумен шақырып, оның дұғаларын тыңдап, әртүрлі тілектерін орындауын сұрады.

Әділдіктің Құдайы

Иншушинақтың мінез-құлқының тағы бір жақсы куәландырылған аспектісі – оның әділдікке байланысын көрсететін құдайлық төреші рөлі. Суккалма дәуірінде ол Ишемкерабпен бірге экономикалық және құқықтық құжаттардағы ант формулаларында жиі кездеседі. Сол кезеңдегі дереккөздерде келісімге қатысушы тараптар осы құдайдың кидинну (аккад тілінде) немесе китен (элам тілінде) -іне қол тигізу арқылы келісімге міндеттенгендері айтылады. Бұл термин әртүрлі түрде «құдайдан берілген патшалық билік», «құдаймен қамтамасыз етілген заңды қорғау», «заңдық билік», «заңдық тәртіп, ережелер» немесе «құдайлық символ, эмблема» деп аударылады. Оның нақты мағынасы әлі анықталған жоқ, бірақ Де Грейф атап өткендей, бұл мүсін немесе эмблема түрінде бейнеленген болуы мүмкін, оған қол тигізу туралы сілтемелер осыны көрсетеді. Жаңа Элам дәуірінде китин ұғымы патшалық жазуларда да қолданыла бастады, және Шутрук Нахунтеге жатқызылатын мәтіндердің бірінде Иншушинақ патшамен бірге китин беруге жауапты құдай ретінде еске алынады.

Жер асты құдайы

Иншушинак жер асты әлемімен де байланысты болды және Сузадан алынған мәтіндік дереккөздер оның онда тұратынына сенетінін көрсетеді. Жергілікті дәстүр бойынша ол да оның иесі саналған. Оның үстіне, оның сот билігі өлгендердің жеріне де қатысты деп саналған. Алайда, оның бүкіл Еламда жер асты құдайы ретінде танылғаны белгісіз, және жекелеген аймақтардың жергілікті пантеондарда ұқсас рөл атқаратын өз құдайлары болуы мүмкін. Жан Тавернье Кириришаның Лиян және Чога Пахн аймақтарындағы рөліне, сондай-ақ Упуркупакқа ұқсас рөлдер ұсынылғанын атап өтті, бірақ ол бұл болжамдық екенін ескертті. Неоэлам дәуірінде Иншушинактың жер асты әлеміне қатысты аспектісі оның барлық басқа функцияларын көлеңкелеп тастаған сияқты. Оны temti kukunnum lahakra деп атауға болады, бұл әдетте "кукунумдағы өлілердің иесі" деп аударылады. Дегенмен, элам тіліндегі laha түбірін "жасырын" немесе "құпия" деп аударуға болады, және осы түбірді қамтитын эпитеттер міндетті түрде сол құдайдың жер астымен байланысты екенін білдірмейді; тіпті Иншушинак жағдайында да оның басқа қасиеттерін көрсету үшін қолданылған болуы мүмкін. Ясмина Уикс осыған сүйене отырып, оны "кукунумда жасырылған ие" деп аударады.

Иконография

Иншушинақтың иконографиясы әлі де нақты емес. Сузадағы Унташ Напиришаның стеласында патшаға таяқ пен сақинаны ұсынып тұрған құдай оның бейнесі болуы мүмкін деп есептеледі. Иншушинак пен жыландардың байланысы мәтіндік деректермен расталмаса да, ол Элам өнерінде осы жануарлармен байланысты болған деген болжам бар. Б.з.д. екінші мыңжылдықтың басынан бастап Унташ Напириша билігіне дейінгі Элам мөрлері мен рельефтерінде жылан мен бұлақпен бірге бейнеленген құдай оның өзі болуы мүмкін, бірақ оны Напиришамен теңестіру де ұсынылған. Жан Тавернье оның басты символының жылан болғанын айтады. Хавьер Альварес Мон оның Элам өнерінде жиі кездесетін, "құс басты гриф" деп сипатталатын жаратылыспен байланысты болғанын ұсынады, бірақ оның басқа Элам құдайларымен де байланысы болуы мүмкін екенін атап өтеді. Иншушинаққа арналған осы бейнелер Чогха Занбилден белгілі, бірақ олардың жергілікті атауы сақталмаған. Ясмина Уикс аталған Унташ Напиришаның стеласында бейнеленген балық әйелдің, оны Элам өнеріндегі басқа ұқсас гибридтермен салыстырып, оның онымен байланысты қорғаушы күшке ие болғанын болжайды. Иншушинак ғибадатханасының қабырғаларындағы Орта Элам рельефтеріндегі суреттер кішігірім араласушы құдайларды (dLAMA) және бұқа адамдарды (kusarikku) бейнелейтіні айтылады.

Лагамал және Ишмекараб

Лагамал мен Ишмекараб екеуі де Месопотамия құдайлары ретінде туған, Иншушинақтың көмекшілері саналды және онымен бірге Елам дінінде өлгендердің арғы өмірге жолында маңызды рөл атқарды. Өлгендерге үкім шығару кезінде Лагамал, есімінің мағынасына сәйкес, "мәрмірексіз" қылып айыптаушы рөлін орындаса, Ишмекараб "тілекке құлақ беретін" болып, қорғаушы болған болуы мүмкін. Вутэр Хенкельман оларды метафоралық түрде advocatus diaboli және advocatus dei деп сипаттайды. Олар сондай-ақ Иншушинақтың үкімдерін орындауға жауапты болды. Бұрын Ишмекараб Иншушинақтың жұбайы деп есептелген, бірақ бұл пікір оның әйел құдай болғанына байланысты, және бұл мәселе әлі де нақтыланбаған. Мұрагерлік құжатқа сәйкес, Иншушинак пен Ишмекараб асырап алынған бауырдың мәртебесінің туған бауырдың мәртебесімен теңесуіне қатысты дәстүрлі көзқарасты қалыптастырған.

Напириша мен Киририша

Иншушинақтың Напириша мен Кириришамен үштік құрай алатынына дәлелдер бар. Ол б.з.д. XIX ғасырдың бірінші жартысынан бұрын пайда болған жоқ, ал орта элам кезеңінің мәтіндерінде ғана жиі кездесе бастайды. Бұл үш құдай Онташ Напиришаның Чогха Занбилдегі жазуларында және Шилхак Иншушинаққа жатқызылатын мәтіндерде бірге шақырылады. Иншушинақ Сузаның бас құдайы болғандықтан және Напириша Аншанда осыған ұқсас мәртебеге ие болғандықтан, билеушілер кейде оларды бір тұлға ретінде көрсетуге тырысқан болуы мүмкін. Мысалы, Чогха Занбилден алынған бірқатар мәтіндерде, осы екі құдай бірдей айтылғанда, элам тілінің грамматикалық талаптарына сәйкес қажет болған көпше түрлер қолданылмайды. Қазіргі зерттеушілердің пікірінше, еркек құдайды бейнелейтін рельеф, оны кейбір авторлар осы екі құдайдың бірі деп түсіндіреді, осы процестің нәтижесі болуы мүмкін. Милад Джахангирфар олардың екеуі де жеке тұлғаларын сақтаған, бірақ Иншушинақ Напиришаның кейбір белгілерін қабылдаған болуы мүмкін дейді. Бұрын Кириришаны Иншушинақ пен Напиришаның әйелі ретінде көрсетуге әрекеттер жасалған, бірақ бұл көзқарас қазіргі таңда сенімді емес. Басты дереккөздер оны және Напиришаны жұп ретінде мойындайды.

ЕА және Инзак

Иншушинак еламдық контексте Месопотамияның Еа және Дилмунның Инзак құдайларымен байланысты болуы мүмкін, бірақ олармен толыққанды теңестірілмеген. Темти Агунға жатқызылған аккад мәтінінде Иншушинақтың аталған екі есімі де оның эпитеттері ретінде қолданылған деген пікір бар. Бұдан әрі, Пузур Иншушинақтың әкесі бір жазуда Шимби Ишук Иншушинак емес, Шю Эа деп көрсетілгендігі, осы екі құдайдың бірігуінің белгісі болуы мүмкін деген болжам айтылуда.

Дін

Иншушинак туралы ең ерте эламдық дереккөз – Аққадтың Нарам Син мен эламдық билеуші, болжам бойынша Аванның Хитасы арасындағы шарт. Бұл анықтама қазіргі әдебиетте кеңінен сілтеме жасалады, бірақ ол толық нақтыланбаған және аты-жөні көрсетілмеген эламдық қол қоюшының Аваннан екені белгісіз. Иншушинак құдайлар тізімінде Пинкир, Хумбан, Амба, Зит және Нахунтеден кейін алтыншы болып келсе де, ол құжатта бірнеше рет кездеседі – төрт анық сілтеме және тағы бес болжамды қалпына келтірілген дерек бар. Вутэр Хенкельман осыған сүйене отырып, мәтін Аванның емес, Сузаның мәдени ортасын көрсететінін ұсынады.

Суза

Аван әулетінің соңғы патшасы Пузур Иншушинак (б.з.д. 2100 жылы билік құрған) Сузада Иншушинакқа күнделікті құрбандықтар белгіледі, бұл Эламнан келген дереккөздерде осындай практикаға ең ерте сілтеме болып табылады. Оған таңертең және кешке шалынған қойдың етін діни қызметкерлер жеген болуы мүмкін. Осы оқиғаны еске түсіретін жазуда Иншушинак, Шамаш, Энлил, Энки, Иштар, Син, Нинхурсаг, Нарунте және "барлық құдайлар" қарғыс айту формуласында айтылады. Сузада Иншушинакқа арналған бірнеше ғибадатхана болған болуы мүмкін. Олардың Суза акрополісінің жанында орналасқандығы ықтимал, себебі қазба жұмыстары кезінде көптеген жазулы кірпіштер мен үш ғибадатхана табылды, олардың бірі Иншушинакқа арналған деп есептеледі. Ол осы аймақтың оңтүстік-шығысында орналасқан. Мәтіндік деректерге сәйкес, оған арналған ғибадатханалар шумерлік рәсімдердегі Экикунунна ("үй, патшалық таза орын") немесе Экикуанна ("үй, көктің таза орны") деген атауларды алып жүрген. Франсуа Грилло Сузинидің пікірінше, бұл екі атаудың да эламдық кунуннум терминін шумер жазуымен көрсету әрекеті болуы мүмкін. Бұл зиккураттың үстіндегі ғибадатханаға қатысты айтылған, мүмкін ол жерлеу рәсіміне арналған. Оны Симашки әулетінен шыққан Индаттту Иншушинак және Индаттту II қайта жаңартып салған. Оның "ескі ғибадатханадан" (Э.ГАР8 ГИБИЛ) ерекшеленуі керек деп саналады, бірақ оны суккалмах Кук Кируш қалпына келтірген, алайда соңғысын Пузур Иншушинак пен Шулги Урдың жазбаларындағы ғибадатханалардан ажырату мүмкін емес. Иншушинақтың тағы бір ғибадатханасы хасту, "мазар" деп аталған. Бұл атау Иншушинақтың жер асты әлеміне қатысты табынуын көрсетеді. "Э.ДÙ.А" (оқылуы нақты емес) құрылысы, Тепти ахардың стеласындағы жазуда айтылғандай, оның алты күзетшісі "абу мерекесінде, ташритудың төрт күнінде, Кирвашир құдайының тойында және жаңа ай күнінде" белгілі бір заттармен қамтамасыз етуі керек болған, бұл Иншушинакқа арналған ғибадатхана немесе басқа да "жерлеу функциясы бар ғимарат" болуы мүмкін, бірақ бұл термин қабірді немесе құрылыс жобасын білдіруі де мүмкін. Бұл құрылысты Орта Элам дәуірінде Иншушинак шар Илани қалпына келтірген. Иншушинакқа сондай-ақ сиан хусаме, "тоғайдағы ғибадатхана" деп аталатын киелі орындарда да табыну мүмкін болған, олардың атынан көрініп тұрғандай, қасиетті тоғайларда орналасқан, бұл туралы эламдық дереккөздер куәлік етеді. Алайда, олар Орта Элам кезеңінен бұрынғы Суза дереккөздерінде кездеспейді. Олар жерлеу культінде рөл атқарған болуы мүмкін. Бұл жалпы алғанда сиан хусаме үшін де дұрыс болуы мүмкін деген пікір бар, бірақ мұндай құрылымдармен байланысты бірнеше құдайлар, соның ішінде Иншушинак, Ишмекараб, Лагамал, Киририша және мүмкін Напириша жер асты әлемімен байланысты болса, Манзат, Симут және Сухсипа сияқты басқаларында мұндай байланыс болмаған. Сонымен қатар, бұрын осы пікірді қолдау үшін қолданылған siyan husame мен haštu арасындағы ұсынылған сәйкестік енді қабылданбайды, өйткені олар EKI 48 мәтінінде екі бөлек құрылым ретінде тізілген. Иншушинакқа арналған монументальді қақпалар - хиль де болуы мүмкін, және олар жер асты әлеміне кіреберісті білдірген. Алайда, бұл қорытынды нақты емес, өйткені олар әртүрлі құдайларға арналған болуы мүмкін, олардың барлығы өлім мен өмірден кейінгі өмірге қатысты нанымдармен байланысты екені дәлелденбеген.

Басқа қалалар

Суза акрополінде орналасқан Иншушинак ғибадатханасынан табылған Шилхак Иншушинак стеласында осы патша қалпына келтірген жиырма сиан хусамесі тізілген, олардың көпшілігі Иншушинакқа арналған, соның ішінде Тетту, Ша Аттата митик, Экалат, Бит Турни (реставрациясы ішінара белгісіз), Ша Аттата экал ликруп, Маррут, Ша Ханталлак және мүмкін Перраперра. Бұл топонимдердің көпшілігі басқаша куәландырылмаған және олар қалаға жақын жерде орналасқан болуы керек деп есептеледі. Алайда, Вутэр Хенкельман Иншушинактың ғибадатханалары тек Сузаның жанында ғана емес, Эламның басқа аймақтарында да орналасқан болуы мүмкін дейді, оған арналған сиан хусамелер «патшалық биліктің белгілері» ретінде қызмет еткен болуы мүмкін. Иншушинакқа арналған зигкурат Чохга Занбилде (Ал Унташ Напириша), Унташ Напиришаның құрған қаласында болды. Бұл жердегі жазуларда ол жергілікті ғибадатхана кешеніне қатысты «сиан куктағы өлілердің иесі» деп аталады. Оның үстінде Напиришамен бірге арналған киелі орын орналасқан. Оның осы жерде ликрин деген терминмен аталған киелі орны болды, бұл hapax legomenon, оның аудармасы әлі де белгісіз. Иншушинак ғибадатханаларының куәліктері көбінесе Суза мен Чогха Занбилдің мәтіндерімен шектеледі. Алайда, Тәппе Дейламнан алынған Унташ Напиришаның алты данада сақталған жазуында оған, Лет және Тептиге арналған ғибадатхананың салынуы да айтылған. Орта Элам дәуірінің соңында, шамамен б.з.д. 1125 жылы Аншанда патша Хутелутуш Иншушинак оған, Напиришаға, Кириришаға және Симутқа арналған ғибадатхана салдырды. Ол басқаша куәландырылмаған терминмен, siyan tarin, «одақтың ғибадатханасы» деп аталды, бірақ бұл атау діни одаққа, табынушылар мен құдайлар арасындағы одаққа немесе онда бірге құлшылық етілген төрт құдайдың арасындағы одаққа қатысты ма, белгісіз. Дегенмен, Иншушинак Аншанда кеңінен құрметтелмеген деп есептеледі және ол тек теофоралық есімдердің шамалы санында ғана куәландырылады.

Кейінгі куәландырулар

Иншушинакқа неоэлам дәуірінде де табыну жалғасты. Осы кезеңдегі ең ерте мәтіндердің бірінде Шутрук Нахунте III (б.з.д. 716–699 ж.) Иншушинақтың куккунумында қайтыс болған патшаларды бейнелейтін үш мүсінді қайта орнатқанын мәлімдейді. Олардың ішінде оның әкесі Хубан-мена, сондай-ақ Шутрукид әулетінің екі бұрынғы билеушісі – Хутелутуш Иншушинак және Шилхина Хамру Лагамар болды. Ол бұл әрекеті арқылы өзінің билігін бұрынғы эламдық әулетпен байланыстыруға тырысқан болуы мүмкін. Сол билеуші Иншушинақтың куккунумын Сузадан Каринташқа көшірген, бұл Бағдад пен Керманшахтан келетін жолдағы Керенд-е Гарбпен теңестірілуі мүмкін, оны қорғау мақсатында. Оған арналған жаңа ғибадатхана Сузада Халлуташ Иншушинакпен салынды. Сузадағы кейінгі әкімшілік мұрағаттарында Ампери, Халумираши және Харанмен байланысты Иншушинақтың жергіліктік проявленияларының бұрын дәлелденбеген құбылысы туралы айтылады. Хайдемари Кох Иншушинак Ахеменид мемлекетінің құрылуынан кейін табынудан тоқтағанын айтса, Вутер Хенкельман жақындағы жарияланымда Ахеменид Сузасынан оның негізгі құдай болып қалып қойғанын бағалауға мүмкіндік беретін деректер жоқ екенін атап өтеді. Бірақ Напириша мен Хумбанға тән культтармен салыстырғанда, оған табыну төмендіктерде жалғасқан болуы мүмкін, ал оның культы патшалық қолдауға ие болған деуге болады. Ясмина Уикс Тепти Хубан Иншушинак II-нің Ахеменид дәуірінде Кир II-нің вассалы ретінде билік еткен болуы мүмкін екенін, және ол өзінің жазуларында Иншушинактан (сондай-ақ Пиникирден) айтқан болуы мүмкін екенін атап көрсетеді. Атта хамити Иншушинак II, соңғы куәландырылған неоэлам билеушісі, Суза құдайына және қала халқына деген адалдығын көрсету үшін жазылған жазуда Иншушинакқа дұға жасады, бірақ ол, көбінесе, қазіргі Хузестанның таулы аймағынан билік жүргізген болуы мүмкін.

Месопотамиялық қабылдау

Иншушинакқа қатысты Месопотамиядағы ең ерте белгілі сілтеме Әбу Салабихтен табылған ерте династиялық құдайлар тізімінде кездеседі. Бұл б.з.д. 2500 жылға дейін датыланады және Нарам Син шартнамасынан бұрынғы кезеңде болғандықтан, осы құдайға қатысты ең алғашқы мәлімет болып табылады. Үшінші Ур дәуірінде Ур патшасы Шулги оған арналған Сузадағы ғибадатхананы қайта жаңартты, оның жазуларында ол А’аркеш деп аталған. Дэниел Поттс оның атының нақты этимологиясы жоқ екенін айтады және ол басқа да көздерде кездеспейді. Иншушинак An = Anum құдайлар тізімінде (V тақташа, 286-жол) тіркелген. Ол әлем астындағы құдайлар мен жыландармен байланысты құдайлар тобының құрамында, Эрешкигал, Ниназу, Нингишзида, Тишпак, Иштаран және олардың сарайдастары, мысалы Ирнина немесе Нирах сияқтылармен бірге суреттеледі. Алайда, оның сарайдастары немесе туыстары жоқ. Мартен Стол бұл мәтін оны Тишпақтың ұлдарының бірі деп, Наншак, Паппасану, Ме СУḪUR және Иштаранмен бірге көрсетеді. Мануэль Чекарелли бұл байланысты Месопотамияның екінші деңгейлі дамуы деп санайды, себебі Сузаның қамқоршы құдайының өз қаласында Эшнана құдайының ұлы ретінде танылуы ықтимал емес. Иншушинак сонымен қатар Кассит кезеңінде құрастырылған және An = Anum үлгісінде жасалған Канондық ғибадатханалар тізіміндегі құдайлардың қатарында кездеседі. Бірақ оның толық аты мен орналасқан жері сақталмаған. Эндрю Р. Джордж Иншушинақтың ондағы орналасуы оның Нинуртамен байланысты екенін көрсетеді, бұл кейінгі Месопотамиялық көздерден белгілі. Олардың арасында тікелей теңдестіру де кездеседі. An = Anum ša amēli құдайлар тізімі Иншушинақты "үнсіздіктің Нинуртасы" (Ninurta ša qūlti) деп түсіндіреді, бірақ осы үзіндінің мағынасы толыққанды түсініксіз. Джорджтың пікірінше, Иншушинак, Саĝкуд және Мессанга Унугты бірге атап көрсеткен сиқырлы дұғалардың барлығы да Нинуртаның бір түрі болуы мүмкін. Анзу эпосында Иншушинак ("Шушинак") - Нинуртаның Сузада қолданылған аты. Ал де Месопотамияда Иншушинак Ададпен теңестірілгенін айтса да, бұл пікірді қолдайтын ешқандай негізгі дерек жоқ. Месопотамиялық құдайлар тізімдері оның эламдық әріптестері ретінде үш белгісіз құдайды – Кунзибами, Шихаш және Шеннукушуді таниды. Шурпу сиқырлау сериясында Иншушинак Сузадан шақырылған эламдық құдайлар тізімінде Лахуратил, Хумбан және Напиришамен бірге кездеседі. Олар науқасты қиындықтан босатуға қабілетті тұлғалар ретінде оң рөл атқарады. Иншушинак Еламға қарсы Ашурбанипалдың жорығы туралы (б.з.д. 646 жыл) хабарламада да еске алынады. Онда ол "жасырын өмір сүретін құпия құдай, (құдай) оның құдайлық сыртқы түрін ешкімге көруге рұқсат етілмеген" деп сипатталады, бұл Ян Таверньенің айтуынша, оның эламдық есімдерімен үйлеседі, олар оның "құпия" немесе "жасырын" табиғатын көрсетеді. Реттакайса София Сало бұл мәтіннің авторы оған қатысты жергілікті дәстүрлерді біраз білген болуы керек деп санайды. Селевкидтік Уруктан табылған бір құжатта Шабқат Шушинак есімді адам туралы айтылады. Алайда, бұл жерде Иншушинакқа үлкен құлшыныс болғанына ешқандай дәлел жоқ. Шабқат Шушинак туралы грекше аты Фанайя болған қызы құл екенінен басқа мәлімет жоқ.

Сузадағы жерлеу жазбалары

Иншушинак Суза жерлеу жазбаларында кездеседі. Олар ежелгі Вавилон кезеңінің соңында, б.з.д. 1600–1500 жылдары, аккад тілінде жазылған, бірақ б.з.д. 1400 жылы да мүмкін. Иншушинак – оларда айтылған жалғыз эламдық құдай, және олардың тілі, формасы мен мазмұны Сузадан Месопотамия әдеби мәдениетіне енген жазушылардың интеграциялануының белгілі бір құбылысын көрсетеді делінеді. Нейтан Вассерман оның Сузадан келген аккад әдебиетіндегі болуын Мари мәтіндеріндегі Даган немесе Итур Мер, Вавилондағы Мардук немесе Ашурдағы Ашур сияқты жергілікті құдайлармен салыстырады. Суза жерлеу жазбалары ерекше, себебі олар жер асты әлемі туралы аккад композицияларының жалғыз белгілі мысалы болып табылады, олар жерленген жерде табылған. Олар өлгендерге жол көрсетуге арналған нұсқаулық болуы мүмкін деген пікір бар. Дегенмен, олар біртұтас шығарманы құрамайтындықтан, тіпті бір жанрға жатпауы да мүмкін. Олар ұзақ мәтіндерден алынған үзінділер жинағы болуы да ғажап емес. Вассерман олардың шын мәнінде жер асты әлеміндегі өлгендердің тағдырын қаншалықты бейнелейтінін анықтау қиын екенін, ал оларды "жерлеу" деп атау дұрыс болмауы мүмкін екенін айтады, тіпті олар өлілер мекеніне сілтеме жасайтын болса да. Ол оларды кейінгі грек-рим қарғыс тақташаларына ұқсас сиқырлы мәтіндер ретінде қарастыруды ұсынады. Бірақ Ясмина Уикс бұл мәтіндердің жерлеу контекстін күмәндану тарихи тұрғыдан азшылықтың пікірі болғанын атап өтеді. Дегенмен, осы сипаттама қабылданса да, Суза жерлеу жазбалары аккад тілінде жазылған жерлеу мәтіндерінің жалғыз мысалы болып табылады – «Месопотамия әдебиетінде бірегей бірлік». Ян Таверньенің түсіндіруіне сәйкес, Суза жерлеу жазбалары қайтыс болғандардың Ануннакиге өздерін ұсынуын сипаттайды, бұл жағдайда жер асты құдайларын білдіреді, содан кейін Лагамал мен Ишмекараб Иншушинақтың үкімін қабылдауға жетелеуі мүмкін. Вассерман Иншушинакпен кездесу түсінде болғанын атап өтеді, бұл Ассурлық ханзаданың жер асты әлеміне қатысты көрінісіндегі Эрешкигалдың пайда болуымен салыстырылады. Сотқа қатысатын тағы бір тұлға – «салмақтаушы» болуы мүмкін. Бірақ бұл аударма кең қолдау таппады, себебі жанды салмақтау туралы мәліметтер басқа клинопись жазбаларында жоқ. Тавернье Суза жерлеу жазбаларын Месопотамия әдебиеті мен өлімнен кейінгі өмірге сену контексінде қарастырумен келіседі, бірақ бұл оларға енгізілген эламдық ұғым болуы мүмкін, тіпті басқа эламдық көздерде расталмаса да. Ол бұл туралы дәлел ретінде кейінгі ирандық нанымдармен салыстыруды ұсынады, атап айтқанда, Иншушинак, Ишмекараб және Лагамалдан тұратын топты зороастриялық Митра, Сраоша және Рашну язаттарымен салыстырады. Бұл негізінен пахлави мәтіндерінде кездеседі және ертеректегі Авестада жоқ. Осыған ұқсас салыстырулар басқа авторлар да жасаған. Бірақ бұл ұсыныс кең қолдау таппады. Тавернье Иншушинак пен Митраның есімдерінің өзгеше екенін, ал Рашнудың («әділет») және Лагамалдың («мәрсімсіз») бір-біріне қарама-қарсы екенін мойындайды, бірақ Сраоша мен Ишмекарабтың есімдері «есту, тыңдау» деген мағынаны білдіретіндіктен араларында параллельдік бар дейді. Дегенмен, бұл семантикалық параллель кездейсоқ болуы мүмкін, себебі естуге қатысты сөздер теонимдердің құрамдас бөлігі болуы мүмкін, мысалы, Тәшметум құдайында. Тавернье өзі Сраошаның тек парфян дәуірінде, шамамен б.з.д. бірінші ғасырда танымал болғанын мойындайды, бұл Ишмекарабқа ұқсатуға мүмкіндік бермейтін уақыт алшақтығын білдіреді. Ол ұқсастықтар кездейсоқ болуы мүмкін деген қорытындыға келеді. Вассерман Суза жерлеу жазбаларын тұтастай бағалап, оларды тарихи контекстінен ажыратқанын, зороастриялық көздер екі мың жылдықпен бөлінгенімен, қазіргі аккад әдебиетінен гөрі оларға жақын деп қарастырғанын айтады.