Кіріспе

Неміс пианиношы және композитор (1831–1902)

Саломон Жадассон (13 тамыз 1831 – 1 ақпан 1902) – неміс пианиношысы, композиторы және Лейпциг консерваториясындағы оқытушы.

Өмір

Жадасон Пруссияның Силезия провинциясының астанасы Бреслауда еврей отбасында дүниеге келді. Бұл Орталық Еуропаның неміс тілінде сөйлейтін елдерінде яһудилердің эмансипациясынан бір буын өткеннен кейін, салыстырмалы түрде төзімділік орнаған кезде болды. Алғашқы білімін жергілікті мектепте алған Жадасон 1848 жылы Феликс Мендельсонның құрылғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң Лейпциг консерваториясына қабылданды. Онда ол Мориц Хауптман, Эрнст Рихтер және Юлиус Рицтен композиция, ал Игнац Мошелестен фортепиано сабақтарын алды. Сонымен қатар, ол Ваймарда Франц Листпен жеке сабақтарда оқыды. 1851 жылдың 13 сәуірінде Ваймарда Листтің жетекшілігімен Карл Мария фон Вебердің "Полонез" (Polacca) бриллиантты "L'hilarité" операсының фортепиано мен оркестрге арналған аранжировкасы алғаш рет орындалды, онда Жадасон солист болды. Яһуди болғандықтан, Жадасон Лейпциг сияқты консерваторияның христиан түлектеріне әдетте қол жетімді болған, музыкалық директор немесе органшы лауазымдарына үміткер бола алмады, себебі бұл лауазымдар христиан дінтануы мен практикасын терең білуді талап етті. Оның орнына ол Лейпциг синагогасында және бірнеше жергілікті хор ұйымдарында жұмыс істеді, сондай-ақ жеке сабақтар берді. Біраз уақыттан кейін ол Лейпциг консерваториясында фортепиано мен композициядан сабақ беруге мүмкіндік алды. Жылдар өте келе ол танымал ұстаз атанды, оның шәкірттерінің арасында Ферруччо Бусони, Фредерик Делиус, Пол Хомейер, Рихард Франк, Сергей Борткевич, Зигфрид Карг-Элерт, Рубен Лильефорс, Элизабет Винцер, Эмиль Резничек, Феликс Вайнгартнер, Бернард Цвеерс және Корнелис Доппер болды. Оның шәкірттерінің арасында американдықтар да болды, олар ән жазушы Жан Пол Кюрштейнер және 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басындағы композитор Джордж Стронг еді. Ол Лейпцигте 70 жасында қайтыс болды. Оның қызы Берта оперетта композиторы Лео Фаллға үйленді.

Беделі

Жадассонның қайтысынан бері оның музыкасы сирек орындалды, бірақ 21-ғасырда жаңа орындаулар мен жазбалар арқылы оны қайта қарау басталды. Cameo Classics оның ұмытылған оркестрлік туындыларын жазу бағдарламасын қолға алды. Оның №1 симфониясы Беларусь мемлекеттік симфониялық оркестрімен (SSO), дирижері Мариус Стравинскийдің жетекшілігімен жазылды. №1 фортепиано концерті солист Валентина Сеферинова мен Карелия мемлекеттік филармониясы оркестрінің орындауында 2008 жылдың 20 желтоқсанында Ресейдің Петрозаводск қаласында Денис Власенконың дирижерлігімен тұңғыш рет (оның қайтысынан кейін) сахналанды. Осы туындыларды қамтитын CD 2009 жылдың қаңтар айында Cameo Classics компаниясынан шықты. Жадассон оркестр үшін төрт серенада жазды, ал алғашқы үшеуі 2011 жылы Cameo Classics компаниясынан тұңғыш рет жарияланды, сондай-ақ Мальта филармониясы оркестрімен флейта және скрипкаларға арналған серенадасы (солист Ребекка Холл) жарық көрді. Hyperion Records Жадассонның екі фортепиано концертінің жазбасын шығарды. cpo лейблі Ховард Гриффитс жетекшілік еткен Франкфурт штатының оркестрінің төрт симфониясы мен екі каватинасының жазбаларын жариялады.

Симфониялар

Симфония № 1 до мажор, Op. 24 (1861)
Симфония № 2 ля мажор, Op. 28 (1865)
Симфония № 3 ре минор, Op. 50 (1876)
Симфония № 4 до минор, Op. 101 (1889)

Концертант оркестрмен жұмыс істейді

Фортепиано концерті № 1 до минорында, Op.89 (1887)
Фортепиано концерті № 2 фа минорында, Op.90 (1888)
Скрипка мен оркестрге арналған каватина фа мажорында, Op.69 (1882)
Виолончель мен оркестрге арналған каватина фа мажорында, Op.120 (1894)

Органдық жұмыстар

Фантазия соль минорында, Op. 95

Камералық музыка

Желге арналған серенада, Op. 104 (1890)
Пианиноға арналған секстет, 4 қол, 2 скрипка, виола, виолончель, Op.100 (1888)
Пианинолық квинтет № 1 до-минор, Op.70 (1883)
Пианинолық квинтет № 2 фа-мажор, Op.76 (1884)
Пианинолық квинтет № 3 соль-минор, Op.126 (1895)
Фортепиано квартеті № 1 до-минор, Op.77 (1884)
Фортепиано квартеті № 2 соль-мажор, Op.86 (1887)
Фортепиано квартеті № 3 ля-минор, Op. 109 (1890)
Струнный квартет до-минор, Op.10 (1858)
Пианино трио № 1 фа-мажор, Op.16 (1858)
Пианино трио № 2 ми-мажор, Op.20 (1860)
Пианино трио № 3 до-минор, Op.59 (1880)
Пианино трио № 4 до-минор, Op.85 (1887)
Скрипкалық соната соль-минор, Op.5 (1857)
Флейта мен фортепианоға арналған Ноктюрно, Op.133
Флейта мен фортепианоға арналған Каприччио, Op.137

Басқа

Серенада №3, Ля мажорда, Op. 47 (1876)

Медиа

Кайланың фортепиано орындауының ноталары imslp.org сайтындағы Jadassohn, Salomon санатында қолжетімді: https://imslp.org/wiki/Category:Jadassohn, Salomon.