Кіріспе

Каспий флотилиясы – Каспий теңізіндегі Ресей әскери-теңіз күштерінің флотилиясы. 1722 жылғы қарашада патша Петр I-нің бұйрығымен Ресей империясының әскери-теңіз күштерінің құрамында құрылған Каспий флотилиясы, ашық мұхитпен байланысы жоқ су алабында орналасқан Ресей әскери-теңіз күштерінің ең көне флотилиясы болып табылады. 1918 жылы флотты Ресей КСР мұра етті, ал 1922 жылы – Кеңес Одағы, ол Кеңес әскери-теңіз күштерінің құрамына кірді және 1945 жылы Қызыл Ту орденімен марапатталды. 1991 жылы Кеңес Одағының тарауынан кейін Каспий флотилиясы мен оның көптеген кемелері Ресей Федерациясына өтті. Каспий флотилиясының штабы Астрахань қаласында орналасқан, бірақ 1867 жылдан 1991 жылға дейін ол Бакуде (қазіргі Әзірбайжан) болды, сондай-ақ Махачкала (штаб осы қалаға көшірілді) және Каспийск қалаларында қосымша базалары болды. Қазіргі қолбасшысы – контр-адмирал Александр Пешков.

Құру

Каспий флотилиясы (КФ) 1722 жылы қарашада Петр I-нің бұйрығымен Астраханда құрылды. Әміршіл Фёдор Апраксин басшылығымен, ол 1722–1723 жылдардағы Петрдің парсы жорығына және 1804–1813 жылдардағы Ресей-Парсы соғысына қатысты, 1796 жылғы парсы экспедициясы кезінде Дербент пен Бакуді жаулауда ресейлік армияға көмектесті. 1813 жылғы Гулистан шартының нәтижесінде КФ Каспий теңізіндегі жалғыз әскери флотилия болып қалды. Баку 1867 жылы оның негізгі базасы болды.

Революция

Каспий теңізіндегі жағдай тұрақтанған сайын, КФ-дағы кемелердің саны азая бастады. 20 ғасырдың басында оның құрамында екі канонерлік қайық және бірнеше қарулы пароходтар болды. КФ теңізшілері 1903–1905 жылдары Бакудегі революциялық қозғалысқа және 1917 жылы сол аймақта Кеңес билігінің орнауына белсенді қатысты. Қызыл Армияға көмек көрсету мақсатында олар 1918 жылдың сәуірінен маусымына дейін Астрахан облысының әскери флотын (Военный флот Астраханского края, немесе Военный флот Astrakhanskogo kraya) құрды, оны 1918 жылдың күзінде Балтық теңізінен келген торпедалық қайықтармен және суасты кемелерімен күшейтті. 13 қазанда Кеңес үкіметі оны Астрахан Каспий әскери флотилиясы (Астрахано Каспийская военная флотилия, немесе Астрахан Каспийская воennaya flotiliya) деп атады. Флотилияның кемелері 1918 жылдың тамызында контрреволюциялық Орталық Каспий диктатурасы тарапынан басып алынды, бірақ кейін Мұсават үкіметі құлатылғаннан кейін кеңестер оларды қайтарып алды.

Кеңес дәуірі

1919 жылдың шілдесінде Астрахань Каспий әскери флотилиясы Волга әскери флотилиясымен (Волжская военная флотилия, немесе Volzhskaya voyennaya flotiliya) біріктіріліп, Волга Каспий әскери флотилиясы (Волжско Каспийская военная флотилия) болып қайта аталды. 1920 жылы 1 мамырда Кеңес үкіметі Каспий флотын құрды, оның құрамында үш қосымша крейсер, он торпедалық катер, төрт суасты кемесі және басқа да кемелер болды. Каспий флотымен бірге Бакуде орналасқан Әзербайжан Кеңестік Республикасының Қызыл флот флотилиясы да болды. Екі флот та Каспий теңізін Ақ әскерден толық басып алды. 1920 жылдың шілдесінде Каспий және Әзербайжан флоттары Каспий теңізінің Әскери-теңіз күштері (Морские Силы Каспийского моря, немесе Morskiye Sily Kaspiyskogo morya) болып біріктірілді, ал 1931 жылдың 27 маусымында Каспий флотилиясы болып қайта аталды. 1941–1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы кезінде Каспий флотилиясы әскер бөлімдерін, әскери техниканы және түрлі жүктерді теңіз арқылы жеткізуді қамтамасыз етті, әсіресе Сталинград шайқасы мен Кавказ үшін болған шайқас кезінде. (Соғыс жылдары, Ленд-Лизидің бір бөлігі Парсы дәлізі арқылы және Каспий теңізі арқылы КСРО-ға жеткізілді). Суық соғыс кезінде Каспий флотилиясы зымыранмен жабдықталған экранпландарды сынау үшін пайдаланылды.

Кеңес Одағынан кейінгі кезең

Кеңес Одағының тарағаннан кейін флот қысқарды, ал қазақстандық контингент Қазақстанның теңіз күштерінің негізі ретінде қайта құрылды. Бірнеше жыл бойы Ресей Астрахан қаласындағы түркімен-ресейлік бірлескен күштерін басқара берді. Флотилия құрамында 2000 жылдан бастап Каспийск қаласында орналасқан жаңа теңіз жаяу әскері бригадасы – 77-ші бригада болды. Бригада штабы мен екі батальоны 2000 жылдың 1 тамызына дейін құрылуы жоспарланған. 2000 жылдың маусымында жаңа бригаданың, бұрын Солтүстік флот құрамында болған, таратылған 77-ші гвардиялық мотоатқыштар дивизиясының дәстөрін жалғастырғандығы, әскерлерінің Каспийск және Астрахан қалаларында орналасатындығы, сондай-ақ Чукотка мен Солтүстік флоттан 195 жауынгерлік машина және бір «Гепард» класты фрегаты жеткізілетіндігі хабарланды. 2000 жылдың маусым айындағы хабарламаға сәйкес, бригадаға тікұшақтар қосылуы тиіс еді. Бригаданың толық атауы – 77-ші жеке гвардиялық Мәскеу-Чернигов Ленин орденді, Қызыл Тулы, Суворов теңіз бригадасы. Ол 2009 жылы таратылды. Бригада Каспийсктегі штабтан, 414-ші жеке теңіз жаяу әскері батальонынан (Каспийск), 725-ші жеке теңіз жаяу әскері батальонынан (Каспийск), 727-ші жеке теңіз жаяу әскері батальонынан (Астрахан), 1200-ші жеке барлау батальонынан (Каспийск), 1408-ші тәуелсіз гаубицалық артиллерия батальонынан, 1409-шы тәуелсіз гаубицалық артиллерия батальонынан, 975-ші жеке теңіз жаяу әскері батальонынан (Каспийск), 1387-ші жеке теңіз қорғанысы және зымырандық артиллерия батальонынан, және 530-шы электрондық қарсы шаралар ротасынан тұрды. Сонымен қатар, флотилияға Санкт-Петербургтің «Алмаз» кеме жасау зауытында салынған 3 жаңа «Буян» класты жасырын өткелді өзендік катерлер берілді. 2009 жылдың 13 және 23 қарашасында Каспий теңізі флотилиясының 31-ші арсеналында, Ульяновск қаласындағы оқ-дәрі қоймасында екі бөлек жарылыс болды. Он әскери қызметкер қаза тапты. Қойма жабылуға тиіс еді. «Калибр» зымырандық жүйесімен жабдықталған алғашқы ресейлік соғыс кемесі 2012 жылы Каспий флотилиясының құрамына енді. 2015 жылдың 7 қазанында Ресей қорғаныс министрі Сергей Шойгу Каспий теңізіндегі төрт ресейлік соғыс кемесінің Сириядағы ИСИЛ террористік тобының позицияларына барлығы 26 «Калибр» зымырандарын атқандығын мәлімдеді. 2020 жылға дейін Каспий флотилиясының мүмкіндіктерін одан әрі арттыру туралы хабарланды. 2019 жылы флотилияға Be-200 ұшақтары мен Mi-14PB тікұшақтарын орналастыру арқылы авиациялық құрам қосылатыны туралы хабарланды. Қосымша әуе қолдауы Оңтүстік әскери округінің 4-ші әуе және әуе қорғанысы армиясы (бас штабы: Дондағы Ростов) тарапынан көрсетіледі. 2020 жылы флотилияға «Бал» жағалау қорғанысы зымырандық жүйесін орналастыру туралы да хабарланды. 2016 жылғы мәліметтерге сәйкес, Каспий флотилиясының 85 пайызы заманауи кемелер мен катерлерден тұрады. 2014–2015 жылдары флотилияға 3 «Буян-М» зымырандық корветі, бір модернизацияланған фрегат және қосымша кемелер берілді. 2016 жылдың 20 қыркүйегінде контр-адмирал Игорь Осиповтың орнына контр-адмирал Сергей Пинчук тағайындалды. Дагестанда 2018 жылдың 1 желтоқсанында Оңтүстік әскери округінің Каспий флотилиясының құрамында теңіз жаяу әскері полкі құрылды. Бүгінгі таңда жаңа құрама заманауи қару-жарақ және әскери техникамен толық жабдықталған, оның ішінде БТР-82А бронетранспортерлері, 120 мм-лік 2С9 «Нона» өзі жүретін минометтері, 122 мм-лік D-30 гаубицалары, «Элерон» және «Орлан» пилотсыз ұшу аппараттары бар. 2022 жылдың 20 наурызында Ресей қорғаныс министрлігі КФЛ кемелерінің Николаев облысының Костиантиновка қаласындағы отын және майлау материалдары қоймасына «Калибр» зымырандарын атқандығын, оған әуеден Kh-47M2 «Кинжал» гипердыбыстық зымырандары қолдау көрсеткенін мәлімдеді. 2022 жылдың 17 маусымында «Великий Устюг» кемесінің Волга өзенінде зақымдалған күйде сүйреліп келе жатқан суреті пайда болды. «Буян-М» класты корветі 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруіне қатысқан.